تا آمد از عدم به وجود اصل پیکرم
جز غم نبود بهره ز چرخ ستمگرم
خون شد دلم در آرزوی آنکه یک نفس
بیخار غم ز گلشن شادی گلی برم
پیموده گشت عمر به پیمانهٔ نفس
گویی به کام دل نفسی کی برآورم
کردم نظر به فکر در احکام نه فلک
جز نو عروس غم نشد از عمر همسرم
هستم یقین که در چمن باغ روزگار
بیبر بود نهال امیدی که پرورم
در بزمگاه محنت گیتی به جام عمر
جز خون دل ز دست زمانه نمیخورم
زیرا که تا برآرم از اندیشه یک نفس
پر خون دل شود ز ره دیده ساغرم
از کحل شب چو دیدهٔ ناهید شب گمار
روشن شود چو اختر طبع منورم
خورشید غم ز چشمهٔ دل سر برآورد
تا کان لعل گردد بالین و بسترم
حالم مخالف آمد از آن در جهان عمر
درویشم از نشاط و زانده توانگرم
دست زمانه جدول انده به من کشید
زیرا که چون قلم به صفت سخت لاغرم
ناچیز شد وجودم از اشکال مختلف
گویی عرض گشاده شد از بند جوهرم
از روشنان شب که چو سیماب و اخگرند
پیوسته بیقرار چو سیماب و اخگرم
وز بازی سپهر سبکبار بوالعجب
بر تخته نرد رنج و بلا در مششدرم
بیآب شد چو چشمهٔ خورشید روزگار
در عشق او رواست که بنشیند آذرم
بر من در حوادث و انده از آن گشاد
کز خانهٔ حوادث چون حلقه بر درم
خواندم بسی علوم ولیکن به عاقبت
علمم وبال شد که فلک نیست یاورم
کوته کنم سخن چو گواه دل منند
چشم عقیق بارم و روی مزعفرم
صحرای عمر اگر چه خوش آمد به چشم عقل
از رنج دل به پای نفس زود بسپرم
کین چرخ سرکشست و نباشد موافقم
وین دهر توسن است و نگردد مسخرم
ای چرخ سفلهپرور دلبند جانشکر
شد زهر با وجود تو در کام شکرم
واقف نمیشوی تو بر اسرار خاطرم
فاسد شدست اصل مزاجت گمان برم
گر خشک شد دماغ نهادت عجب مدار
در حلق و در مشام تو چون مشک اذفرم
ای بیوفا جهان دلم از درد خون گرفت
دریاب پیش از آنکه رسد جان به غرغرم
یکتا شدم به تاب هوای تو تاکنون
از بار غم دوتا شده بر شکل چنبرم
ای روزگار شیفته چندین جفا مکن
آهستهتر که چرخ جفا را نه محورم
چون آمدم بر تو که پایم شکسته باد
راه وفا سپر که جفا نیست درخورم
در آب فتنه خفته چو نیلوفرم مدار
بر آتش نهیب مسوزان چو عنبرم
وز ثقل رنج و خفت ضعف تنم مکن
چون خاک خیره طبعم و چون باد مضمرم
چون روشن است چشم جهان از وجود من
تاری چرا شود ز تو این چشم اخترم
در عیش اگر کم آمدم از طبع ناخوشست
در علم هر زمان به تفکر فزونترم
زان کز برای دیدن گلهای معرفت
در باغ فکر دیده گشاده چو عبهرم
ملک خرد چو نیست مقرر به نام من
هستم ذلیل گر ملک هفت کشورم
از شرم آفتاب رخ خاک زرد شد
بادی گرفت در سر یعنی که من زرم
اوتاد هفت کشور اگر کان زر شوند
همت در آن نبندم و جز خاک نشمرم
گشتم غلام همت خویش از برای آنک
با روشنان چرخ به همت برابرم
چرخ ار نمود بر چمن باغ روزگار
بیبار چون چنارم و بیبر چو عرعرم
در صفهٔ دل از پی آزادی جهان
هر ساعتی بساط قناعت بگسترم
روح آرزو کند که چون این چرخ لاجورد
بندد ز اختران خردبخش زیورم
لیکن چو زهره بر شرف چرخ چون شوم
کز باد و خاک و آتش و آبست پیکرم
تا از حد جهان ننهم پای خود برون
گردون به بندگی ننهد دست بر سرم
حوران همه گشاده نقاب از جمال خویش
من چون خیال بستهٔ تمثال آزرم
در آرزوی لفظ فلکسای من جهان
بر فرق خود نهاده ز افلاک منبرم
با من سپهر آینه کردار چند بار
گفت این سخن ولیک نمیگشت باورم
گیرم کنون چو صبح گریبان آسمان
در عالم خیال چه باشد چو بنگرم
در مکتب ادب ز ورای خرد، نهاد
استاد غیب تختهٔ تهدید در برم
چون خواستم که ثبت کنم بر بیاض دل
فهرست نه فلک ز خرد کرد مسطرم
داند که از مکارم اخلاق در صفا
چون طوبی از بهشتم و چون جان ز کشورم
بر کارگاه پنج حواس و چهار طبع
با دست کار گردش چرخ مدورم
از من بدی نیامد و ناید ز من بدی
کز عنصر لطیف وز پاکیزه گوهرم
بر آسمان مکرمت از روشنان علم
چون مشتری به نور خرد سعد اکبرم
از بهر دیدنم همه تن چشم شد فلک
چون بنگرم به عقل فلک را چو دلبرم
در دیدهٔ جهان ز لطافت چو لعبتم
بر تارک زمان ز فصاحت چو افسرم
در آشیان عقل چو عنقای مغربم
بر آسمان فضل چو خورشید ازهرم
روحست هم عنانم اگرچه مرکبم
عقل است همنشینم اگرچه مصورم
در مجلس مذاکره علمست مونسم
در منزل محاوره فضلست رهبرم
از خلق روزگار نیاید چو من پسر
در پردهام چه دارد آخر نه دخترم
از اختران فضل چو مهرم جدا کنند
در پردهٔ جهان چو حوادث مسترم
داند یقین که از نظر آفتاب عقل
در چشم کان فضل چو یاقوت احمرم
در دانشی که آن خردم را زیان شدست
بر آسمان جان چو عطارد سخنورم
گلهای بوستان سخن را چو گلبنم
عنقای آشیان خرد را چو شهپرم
از باغ فضل با لطف دستهٔ گلم
وز بحر طبع با صدف لؤلؤ ترم
ماه سخن شده است ز من روشن ای عجب
گویی بر آسمان سخن چشمهٔ خورم
زاول به پای فکر شدم در جهان علم
تا مضمر آنچه بود کنون گشت مظهرم
بر من چو باز شد در بستانسرای جان
زین نظم جانفزای جهان گشت چاکرم
بادهٔ لطیف نظم مرا بین که کلک چون
سرمست میخرامد بر روی دفترم
معشوق دلبرم چو خط دلبرم بدید
سوگند خورد و گفت به زلف معنبرم
کز خط روزگار چنین خط دلربای
پیدا نشد ز عارض خورشید پیکرم
با این کفایت و هنرم در نهاد عمر
اسباب یک مراد نگردد میسرم
هم بگذرد مدار غم ای جان چو عاقبت
بگذارم این سرای مجازی و بگذرم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به شکایت از زمان و چرخ فلک میپردازد و از آن مینالد که زندگی تنها با غم و اندوه سپری شده است. او احساس میکند که عمرش به بطالت گذشته و امیدی در دل ندارد. با اشاره به مشکلات و مصائب زندگی، او از زحمتهای زمانه و زندگی ناپسند خود ابراز خستگی میکند و دلتنگیاش را نسبت به عشق و زندگی شادیآور بیان میکند. در نهایت، وی به این نکته میرسد که با وجود سختیها، زندگی به پیش میرود و باید از عالم مادی عبور کند.
هوش مصنوعی: وقتی که وجودم از هیچ به وجود آمد، تنها چیزی که نصیبم شد، غم و ناراحتی بود و در برابر ظلم زمان، چیزی جز غم برای من باقی نماند.
هوش مصنوعی: دل من از longing و آرزو برای یک نفس راحت، به شدت آزرد میشود. دوست دارم دمی بدون غم را از باغ شادابی، بکنم و از آن لذت ببرم.
هوش مصنوعی: عمر من به سرعت سپری شده و هر نفس را مانند پیمانهای میبینم که میگذرد، گویی هر نفسی که میکشم، آرزویی به دل دارم که بتوانم لحظهای به خواستههای خودم برسم.
هوش مصنوعی: با تفکر و تأمل در مواردی که باید به آنها رسیدگی میکردم، دریافتم که جز تصورات منفی و غمهای بیپایان، چیز دیگری در زندگیام دیده نمیشود. زندگیام به نوعی به ازدواج با غم و اندوه تبدیل شده است.
هوش مصنوعی: من مطمئن هستم که در چمن باغ زندگی هیچ برگی وجود ندارد و نهالی که امیدی به آن داشتم، بیثمر است.
هوش مصنوعی: در عیش و مجالس دنیای پرمشقت، تنها چیزی که از عمرم مینوشم، خون دل هست که زمانه به من میدهد.
هوش مصنوعی: زیرا هر بار که بخواهم از اندیشهام چیزی بگویم، دلپر از اندوه میشود و اشکهایم همچون شراب از چشمانم سرازیر میشود.
هوش مصنوعی: چشمم مانند دانههای شب (کحل) است و وقتی به شب نگاه میکند، روشنایی آن برای من مانند ستارهای میدرخشد و طبع من را نیز روشن میسازد.
هوش مصنوعی: غم من مانند خورشیدی از دل من بیرون آمده است بهطوری که میخواهد بالین و بستر من را زینت دهد و رنگ لعل (گوهری قیمتی) به آن ببخشد.
هوش مصنوعی: حال من در این دنیا برعکس است؛ من درویش هستم، اما از شادابی و نشاط بیبهرهام، در حالی که لازم است مانند یک ثروتمند سرشار از توانایی و احساس خوب باشم.
هوش مصنوعی: زمانه برای من نقشهای از اندوه کشیده، چون قلمی که به سختی لاغری مرا توصیف میکند.
هوش مصنوعی: وجود من به دلایل مختلف بسیار کوچک و بیارزش شده است، گویی که ویژگیها و برتریهای من از جوهر اصلیام جدا و گشاد شده است.
هوش مصنوعی: از افرادی که در شب نورانی و درخشان هستند، مانند جیوه و آتش، همیشه بیقرار و ناآرام هستم، همانطور که آنها ناآرام و بیقرارند.
هوش مصنوعی: من از بازیهای بیرحم سرنوشت و زمانهی شگفتانگیز، در روزگار پرمشقت و درد، به شدت رنج میبرم.
هوش مصنوعی: روزگار به مانند چشمهای بدون آب در عشق او، بر من رواست که این حالت را تحمل کنم.
هوش مصنوعی: در میان حوادث و اندوه، این احساس به من لبخند زده است که از خانهٔ دلتنگیها مانند حلقهای بر درم قرار دارم.
هوش مصنوعی: بسیاری از علوم را آموختم، اما در نهایت دانش من برایم دردسرساز شد و به من آسیب زد؛ زیرا آسمان و سرنوشت هیچ کمکی به من نمیکنند.
هوش مصنوعی: برای این که در دل گواهی من باشد، سخن را مختصر کنم. چشمهایم مانند عقیق بار و روی من مانند زعفران است، به این معنا که زیبایی و درخشش خاصی دارد.
هوش مصنوعی: اگرچه عمر به نظر عقل زیبا و دلپذیر میآید، اما از رنجی که به دل میزند، به زودی آن را به پای نفس (خواستههای خود) میسپارم و رها میکنم.
هوش مصنوعی: این زمانه و چرخ زمان سرکش و بیرحم است و هیچگاه با من رفتار نیکو نمیکند، همچنین زندگی مانند اسبی سرکشی است که هرگز تحت کنترل من قرار نمیگیرد.
هوش مصنوعی: ای چرخ (زمان) که به درماندگان و بدبختان سود میزنی، جانم شیرین و شیرینکام شده است؛ با وجود تو، زهر (درد و رنج) در کام من شکری (خوشی) شده است.
هوش مصنوعی: تو از رازهای درونیام خبر نداری و فکر میکنم که مزاج و طبع تو بههم ریخته است.
هوش مصنوعی: اگر عقل و هوش تو از کار بیفتد، نباید تعجب کنی، چرا که در حلق و مشام تو، بوی خوشی مانند مشک وجود دارد.
هوش مصنوعی: ای دنیا که به وفا نیستی، دل من به خاطر درد به خون نشسته است. قبل از اینکه جانم به سختی بگذرد و به مرگ نزدیک شود، به حال من رحم کن.
هوش مصنوعی: به خاطر عشق و توجه تو، تا به حال تنها و بیهمتا بودهام، ولی حالا به خاطر غم و اندوهی که به دل دارم، مثل حلقهای دوپاره و شکسته شدهام.
هوش مصنوعی: ای روزگار، از دست تو به این اندازه رنج میبرم، چرا اینقدر بیرحم هستی؟ کمی آهستهتر باش، زیرا من نمیتوانم بیشتر از این جفا را تحمل کنم.
هوش مصنوعی: وقتی به سوی تو آمدم، در حالی که پایم شکسته و زخمی شده است، میخواهم که وفاداری به من کمک کند، زیرا جفای بیشتری از این وضعیت را نمیتوانم تحمل کنم.
هوش مصنوعی: من مانند نیلوفر در عمق آب فتنه خوابیدهام و نباید مرا در آتش خشم بسوزانی، چون عنبر هستم که به راحتی در آتش میسوزد.
هوش مصنوعی: از دید انوری، او به تحمل رنجها و دردهایی که بر بدنش تحمیل میشود اشاره دارد و میگوید که تحت فشار و ضعف، مانند خاک که به شدت به زمین چسبیده است، قرار نگیرد. او به خاطر این وضعیت، همچون بادی که پنهان است، در درون احساس سنگینی و ضعف میکند.
هوش مصنوعی: چرا باید چشم من که از وجود تو روشن است، تاریک شود؟ این نشان میدهد که تو برای من چه اهمیتی داری.
هوش مصنوعی: اگر در خوشیها و لذتها به اندازه کافی نمیتوانم بهره ببرم، برای علم و دانش همیشه به تأمل و بررسی بیشتر مشغولم.
هوش مصنوعی: چون برای دیدن گلهای معرفت، چشمام را در باغ فکر گشودهام، به مانند شمع روشنی میزنم.
هوش مصنوعی: من اگرچه در دنیا مقام بلندی دارم و صاحب قدرت و ثروت هستم، ولی بدون خرد و عقل، هیچ ارزشی ندارم و در حقیقت ذلیل و بیپناه هستم.
هوش مصنوعی: به خاطر شرم از آفتاب، رنگ چهرهام مانند خاک زرد شده است و بادی که در سرم وزیده، نشاندهنده این است که من به خاطر ثروتم به خود افتخار نمیکنم.
هوش مصنوعی: اگر هفت کشور را هم از طلا بسازند، باز هم به خاطر همت و ارادهام ارزش آن را نمیدانم و آن را به جز خاک چیز دیگری محسوب نمیکنم.
هوش مصنوعی: به خاطر اینکه قدرت و ارادهام را همت بلند خود قرار دادم، خود را در خدمت همت خود میدانم و از این رو با روشنفکران و افراد با اراده در قلههای بلند در یک سطح قرار میگیرم.
هوش مصنوعی: اگر زمان، مانند چرخ، در باغ زندگی به نمایش درآید، من بیثمر و بیفایده هستم، مانند درخت چنار که میوهای ندارد و مانند درخت عرعر که هیچ برگی ندارد.
هوش مصنوعی: در قلبم به دنبال آزادی جهان هستم و هر لحظه سفرهٔ قناعت را برای خود باز میکنم تا از آن بهرهمند شوم.
هوش مصنوعی: روح آرزو میخواهد که مانند این چرخ (فلک) آبی رنگ، زینتی از ستارههای خوشبختی بر من اضافه کند.
هوش مصنوعی: اما هنگامی که مانند سیاره زهره به مقام بلند آسمان برسم، از تاثیر باد، خاک، آتش و آب که بدنم را میسازند، آزاد خواهم بود.
هوش مصنوعی: تا زمانی که از مرز جهان خارج نشوم، دستم را به خاطر بندگی بر سر نمیگذارم.
هوش مصنوعی: حوران (زنان بهشتی) همه صورت خود را نمایان کردهاند، اما من به دلیل شرم و حیا به ظاهرم نمیرسم و خیال میکنم که صورتمستوری دارم.
هوش مصنوعی: من در آرزوی کلماتی زیبا و دلنشین هستم، بهطوریکه جهان برای این آرزو، بر سر خود از آسمان منبر ساخته است.
هوش مصنوعی: سپهر، که در اینجا به معنای آسمان یا تقدیر است، بارها به من گفته است که اعمال و رفتار من باید با واقعیت تطابق داشته باشد، اما من هیچگاه این حرفها را باور نکردهام.
هوش مصنوعی: اگر اکنون در عالم خیال مانند صبح، آسمان را ببینم، چه تاثیری بر ذهنم خواهد داشت؟
هوش مصنوعی: در مکتب ادب، به فرای خرد و عقل، معلم غیبی به من یاد میدهد که چگونه تهدیدات را در درون خود بپذیرم.
هوش مصنوعی: وقتی خواستم که احساسات و افکارم را بر روی ورق سفید دل بنویسم، نه تنها این کار ممکن نشد، بلکه آسمان نیز به خاطر خرد و عقلش مرا به این کار وادار نکرد.
هوش مصنوعی: او میداند که با داشتن اخلاق نیک و خالصی، مانند درخت طوبی (درختی که در بهشت قرار دارد) از بهشت برتر است و همچنین مانند جان از وطنش جدا نمیشود.
هوش مصنوعی: انسان با پنج حس خود (شنیدن، دیدن، بوییدن، چشیدن و لمس کردن) و چهار طبع (خودسر، خشم، ترش و شیرین) در حال فعالیت و تلاش است و در این کارگاه، مانند چرخ گردان جهان به کار خود ادامه میدهد.
هوش مصنوعی: من هیچ گونه بدی از خود نداشتم و ندارم، چون از جوهر لطیف و پاکی ساخته شدهام.
هوش مصنوعی: منزلت و فضیلت من در آسمان علم و دانش مانند سیاره مشتری است که با نور و دانایی خود، برجستگی و خوشبختی را به دیگران میبخشد.
هوش مصنوعی: برای دیدن من، همهٔ آسمان چشمبهراه است و وقتی به عقل (هوش) نگاه میکنم، آسمان را همچون دلبر خود میبینم.
هوش مصنوعی: در نظر جهان، از لطافت به مانند بازیچهای هستم و بر سر زمان به خاطر بلاغت و فصاحت مانند تاجی سر میگذارم.
هوش مصنوعی: من در آشیانهٔ عقل مانند عنقای مغرب هستم و در آسمان فضیلت مانند خورشید درخشانم.
هوش مصنوعی: روح من همچون عنان، با من همراه است هرچند که مرکب من عقل است و همنشین من هرچند که تصویری از آن هستم.
هوش مصنوعی: در مجلسهای گفتگو، علم و دانش همراهم است و در خانه، فضیلت و برتری به من هدایت میکند.
هوش مصنوعی: کسی مانند من از میان مردم این روزگار نمیآید؛ من در دنیا چون یک دختر پنهان ماندهام و چیزی ندارم که بگویم.
هوش مصنوعی: منزلت و فضیلتم مانند خورشید در گروه ستارههاست، اما در دنیای پنهانی زندگی وقتی حوادث به سراغم میآید، تنها و بیپناه میشوم.
هوش مصنوعی: او بهخوبی میداند که عقل و دانشش به قدر تابش آفتاب روشن و واضح است و در میان ویژگیهایش، فضیلتهایش مانند یاقوت سرخ قیمتی و نادر است.
هوش مصنوعی: در دانشی که به خاطر آن عقل من آسیب دیده، همانند عطارد (که سیارهای سریعالسیر در آسمان است) در عالم وجود سخن میگویم.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر خود را به عنوان یکی از بهترین و زیباترین گلهای بوستان سخن معرفی میکند و خرد را هم به موجودی قدرتمند و بزرگ تشبیه میکند. در حقیقت، او میگوید که در عالم سخن، او از بهترینهاست و خردش نیز از لحاظ عظمت و شکوه به شاهین بزرگتری مانند شهپر (پَر بزرگ) میماند.
هوش مصنوعی: من به سبب فضل و علم خود مانند دستهگلی از باغ سخن و چون لؤلؤی زیبا که از صدف دریا به دست آمدهام.
هوش مصنوعی: سخن من مانند نوری درخشان است که در آسمان میدرخشد و به نوعی شگفتی اشاره دارد؛ گویی کلامم مانند خورشید، روشنیبخش و درخشان است.
هوش مصنوعی: در آغاز به دنبال تامل و اندیشه در علوم بودم، تا آنچه در دل داشتم، اکنون به صورت نمایان و آشکار در آمده است.
هوش مصنوعی: هنگامی که در باغ سرای جان، رازها و معانی برای من نمایان شد، به خاطر این نظم دلانگیز، جانم سرشار از زندگی و شکرگزاری شد.
هوش مصنوعی: نوشیدنی خوشطعم شعر مرا ببین که قلم مانند کسی که مست شده، بر روی کاغذ به نرمی میرقصد.
هوش مصنوعی: معشوق من وقتی زیبایی خطی دلبرم را دید، سوگند خورد و گفت که زلفهایش به این زیبایی است.
هوش مصنوعی: در روزگار، چنین اثر زیبا و دلربایی پیدا نشده است که مانند خطی باشد که بر صورت من ظاهر شده و زیبایی من را به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: علیرغم آنکه در زندگیام به اندازه کافی از هنر و توانایی برخوردارم، در طول عمرم به اهدافم نمیرسم و نمیتوانم به آنچه میخواهم دست یابم.
هوش مصنوعی: ای جان، غم و اندوهی که دارم نیز میگذرد، چرا که در نهایت، این دنیا و زندگی فانی را رها کرده و از آن میگذرم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
. . . ری به . . . ن خر سر خمخانه در برم
تا عاقبت کجا رسد اینکار بنگرم
آن خر سری که شعر سراید بلحن خر
پالیز شاعری را گوید . . . ر خرم
یعنی ز من بجوشد هر شاعری که هست
[...]
ای طالع نگون ز تو تا کی قفا خورم
وی چرخ واژگون ز تو تا کی جفا برم
روزی بخشم بشکنم این مهر مهر تو
وین پرده کبود تو بر یکدگر درم
از دور تو چه باک که من قطب ثابتم
[...]
هر شب که سر به جیب تحیر فرو برم
ستر فلک بدرم و از سدره بگذرم
اندر بها ز گوهر عالم فزون بود
هر در که من ز بحر تفکر بر آورم
عنقا شوم به مغرب عزلت که آفتاب
[...]
ای طالع نگون ز تو تا کی قفا خورم
ای چرخ نیلگون ز تو تا کی فرو برم
روزی به خشم بشکنم این مهر قهر تو
واین پرده کبود تو بر یکدگر درم
از دور تو چه باک چو من قطب ثانیم
[...]
داند جهان که قره عین پیمبرم
شایسته میوه دل زهرا و حیدرم
دریا چو ابر بار دگر آب شد ز شرم
چون گشت روشنش که چه پاکیزه گوهرم
دری پر از عجایب دریا شود به حکم
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.