ای به استحقاق شاه شرق را قایم مقام
وز قدیمالدهر شاهان پیشوای خاص و عام
قدر تو کیوان و او را مشتری در کوکبه
رای تو خورشید و او را آسمان در اهتمام
فتنهها از بخت بیدار تو در زندان خواب
تیغها از عهدهٔ کلک تو در حبس نیام
کلک تو جذر اصم را بشنواند از صماخ
هرچه بر شاخ خواطر از سخن پخته است و خام
گوش گردون بر صریر کلک تو دانی ز چیست
زانکه در ترتیب عالم کلک تست او را امام
راستی به با کف و کلک تو بیرون بردهاند
نام صاحب از کفاة و نام حاتم از کرام
ملک را حبل متین جز دامن جاهت نبود
لاجرم تنبیهش افتاد و بدو کرد اعتصام
تا چه فعالی که چرخ مستبد هرگز نداد
در یکی فرمان میان امر و نهیت التیام
رتبت تو بر تو مقصورست چون خورشید و نور
چون تویی را از وزارت کی فزاید احترام
زاسمان قرآن تمام آمد هم از بدو نزول
آنکه میگوید هم از تذهیب مصحف شد تمام
ای ترا در سلک بیعت هم ضعیف و هم قوی
وی ترا در داغ طاعت هم خواص و هم عوام
لطف تو از قهر تو پیدا چو آب اندر زجاج
عفو تو در خشم تو پنهان چو مغز اندر عظام
مسندت گر جوهری قایم به ذات آمد رواست
عقل ازین تسلیم هرگز باز پس ننهاد گام
ملک و ملت چون عرض شد باری اندر جنب او
زانکه هست این هردو را دایم بدین مسند قوام
بدر در اصل لغت ماه تمام آمد ولیک
تو نه آن بدری بگویم تو کدامی او کدام
تو تمام با ثباتی باز بدر آسمان
از دو نقصان در تحیر از خلف هم از امام
پایهٔ قدر ترا از مه نشان میخواستم
گفت او تن کی دهد با ما در این خلقان خیام
سبز خنگ آسمان در زیر زرین قدر تست
زان ز ماهش نعل کردستند و از پروین ستام
دایهٔ جود ترا گفتم کرا خواهی رضیع
گفت باری آز را کو نیست امکان فطام
ابر را گفتم چه گویی در محیط دست او
گفت هان درمیکشی یا نه زبانت را به کام
گفتمش چون گفت هرگز دیدهای ای سادهدل
فتوی از محض کرم مفتی ز ابنای لئام
رعد را معنی دیگر نیست الا قهقهه
برق چون در نسبت دستش نخندد بر غمام
تا چه کردستند بحر و کان به جای دست او
این چنین کو میکشد زین هر دو مسکین انتقام
صاحبا صدرا خداوندا چه خوانم در ندات
کز علو پایه وصفت مینگنجد در کلام
مینیارم از ره فکرت رسیدن در تو وای
چون توان بر آسمان آخر شدن از راه بام
خسرو صاحبقران طوطی که از انصاف تو
باز را تیهو هوا خواهست و شاهین را حمام
ملک او را هست رایت چون سکندر را خضر
تیغ او را هست کلکت چون ملکشه را نظام
هرکجا با تیغ چونان شد چنین کلکی قرین
چرخ در فرمان بری بالله اگر خاید لگام
هرکجا تیغی چنان کلک چنین را شد معین
فتنهجو در خوابگه حقا اگر سازد مقام
تیغ او کلک ترا هر ساعتی گوید ببین
کار من کشور گشادن کار تو دادن نظام
آن حشم کز اختیار آسمان بیرون شدند
دادهاند اکنون به دست اختیار تو زمام
وان کسان کابنای شاهانشان غلامی کردهاند
گشتهاند اکنون به سمع و طاعتت یکسر غلام
آنکه زر شد در مسام کان ز بیم او عرق
میرود رازش کنون پیشت عرقوار از مسام
وانکه نشنیدی پیام آیتی در شان عدل
میبرد اکنون ز عدلت سوی مظلومان پیام
تا نه بس گر تو بوی در خدمت این پادشاه
من همی بینم که زاید توامان جاهت مدام
سکه را لب گشته از شادی نامش خندهناک
خطبه را رخ گشته از تاثیر ذکرش لعلفام
ملک را رای تو گر افزون کند نشگفت ازآنک
صید کم ناید چو مستظهر بود از دانه دام
عالمی معمور خواهد شد ز عدل تو چنانک
عون تو بیرون نهد رخت خرابی از مدام
صاحبا من بنده را بیخدمت میمون تو
هیچ شب حامل نشد الا به صبحی همچو شام
گرچه انعام تو عام آمد ادای شکر آن
خاصه اندر ذمت من بنده دارد حکم وام
زانکه بر من همچو روزی دایم و بیسابقه است
خرد باشد این چنین انعام وانگه بر دوام
گرچه سوسن دهزبان گردم چو بلبل صد لغت
هم نیارم کرد تا باشم به شکر آن قیام
از فلک با این همه گرد در همایون خدمتت
مدتی باشم طبیعی چون دگر یاران به کام
گرنه از آب سخن پیدا کنم سحر حلال
در مدیحت بر تنم باد جهان بادا حرام
ای حروف آفرینش را کمال تو الف
وانگهش از لاجورد سرمدی بر چهره لام
ای از آن برتر که در طی زبان آید ثنات
هرچه مدحست اندرین مصراع گفتم والسلام
تا نباشد چاره هرگز بعد را از اتصال
تا نباشد چاره هرگز جسم را از انقسام
منقسم خاطر مبادی هرگز از گردون دون
متصل اقبال بادی دایم از اجرام رام
از بهشتت باد ساقی وز رحیقت باد می
از سپهرت باد مجلس وز هلالت باد جام
از اقالیم نفاذ تو توقف را خروج
در گلستان بقای تو تباهی را ز کام
از وجودت جاودان سعد علو پاینده ذات
یعنی از هستیت مسعود و علی پاینده نام



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح جلالالدین احمد بن مخلص، شخصیت برجستهای از شاهان شرق است که به خوبی اوصاف والای او را توصیف میکند. شاعر به فضیلتها و تواناییهای او اشاره دارد و او را همانند خورشیدی میداند که در عالم سیاست و ادبیات درخشش دارد. این مدح پرشور به عدالت، قهرمانپروری و صلاح او در امور حکومتی اشاره دارد و نشان میدهد که چگونه نام و یاد او از دیگران متمایز شده است. همچنین، شاعر به جایگاه رفیع او در بین عامه و خواص تأکید کرده و بیان میکند که خدمات و فیض او به مردم همواره در حال تداوم است. شاعر در پایان، نشاندهندهٔ عظمت و جاودانگی او در دلها و زبانها میباشد.
هوش مصنوعی: تو شایستهی تاج و تخت شاهی و نمایندهی واقعی شاه شرق هستی و از زمانهای قدیم، سرور همهی پادشاهان و رهبر ویژه و عمومی مردم به شمار میآیی.
هوش مصنوعی: مقام و ارزش تو به اندازهٔ ستارهٔ قطبی (کیوان) و ستارهٔ مشتری است، و در درخشش تو، خورشید و آسمان هیچ اهمیتی ندارند.
هوش مصنوعی: فتنههایی که به خاطر بیداری بخت و اقبال تو پدید آمده، مانند خواب در زندان هستند؛ همچنین، تیغهای تند و برنده از قدرت قلم تو در حبس و محدودیت به سر میبرند.
هوش مصنوعی: نقاشی تو میتواند صدای جزر و مد دریا را به گوش افرادی که در بیخبری و دور از حقایق هستند برساند، چه سخنان حکیمانه و پختهای که در ذهنها شکل گرفته باشد و چه خیالهای خام و بیثمر.
هوش مصنوعی: گوش آسمان به زیبایی و قدرت قلم تو توجه دارد. این به این دلیل است که در نظم و ترتیب دنیا، قلم تو مقام رهبری و پیشوایی دارد.
هوش مصنوعی: واقعاً با قلم و هنر تو، نام صاحب (جلالالدین احمدبن مخلص) از بزرگانی که مایه افتخار هستند جدا شده و به معنای واقعی از برتریهای حاتم طائی (شخصیت معروف به بخشش) برتر گشته است.
هوش مصنوعی: قدرت و سلطنت جز به دامن پرشکوه تو متصل نیست، بنابراین به همین دلیل، خداوند او را متوجه کرد و به تو پناه آورد.
هوش مصنوعی: سؤال این است که چه کار شایستهای وجود دارد که چرخ فلک (سرنوشت) مستبد هیچگاه آن را به کسی فرمان نمیدهد تا بین کارهای درست و نادرست توازن برقرار کند.
هوش مصنوعی: مقام و جایگاه تو مانند خورشید و نور منحصر به خودت است و هیچ مقامی از وزارت نمیتواند بر ارادت و احترام به تو بیفزاید.
هوش مصنوعی: از زمان نزول قرآن، بیان کنندهٔ آن و تذهیب (زینتکاری) مصحف (جلد قرآن)، همه چیز به کمال رسیده است.
هوش مصنوعی: ای تو که در سلک بیعت، هم ضعیفان و هم قویان به تو پیوستهاند؛ و در سختی اطاعت، هم افراد خاص و هم عموم مردم به تو وابستهاند.
هوش مصنوعی: لطف و مهربانی تو در دوران قهر و عصبانیت مانند آب در شیشهٔ شفاف نمایان است، در حالی که عفوت در زمان خشم مانند مغز درون استخوانها پنهان است.
هوش مصنوعی: اگر مسند (پایه و جایگاه تو) جوهری و واقعی باشد، عقل جایز میداند که به خاطر آن مقام، تسلیم و فرمانبرداری کند و هرگز گامش را پس نکشد.
هوش مصنوعی: ملک و ملت وقتی در برابر او قرار میگیرند، به خاطر این است که وجود او به عنوان پادشاه، ثبات و قوام این دو را تضمین میکند.
هوش مصنوعی: منظور این است که در اصل، "بدر" به معنای ماه کامل است، اما تو آن ماه کامل نیستی که بخواهم به آن اشاره کنم، بلکه باید بدانم که تو چه کسی هستی و آن ماه کامل که دربارهاش صحبت میکنم، چه کسی است.
هوش مصنوعی: تو کاملاً پایدار و ثابت هستی؛ همچون ماه کامل در آسمان، که به خاطر دو نقص، در تعجب است. این نواقص هم به خاطر فرزندان بعد از خود (خلف) و هم به دلیل وجود امام میباشد.
هوش مصنوعی: من از ماه میخواستم که مقام تو را نشان دهد، اما ماه گفت که او برای این انسانها و خلقها چه فایدهای دارد و نمیتواند به ما کمک کند.
هوش مصنوعی: رنگ سبز آسمان در زیر ستارهٔ زرین قدر تو قرار دارد، و به همین دلیل از تابش ماه آن، نعل (زینت) ساختهاند و از ستارهٔ پروین برای تو زیور آوردهاند.
هوش مصنوعی: گفتم که دایهٔ بخشش تو را به کدامین فرزند میخواهی؟ او در پاسخ گفت: برای کسی که آز و طمع ندارد، چه استفادهای از پرورش او میتوان کرد؟
هوش مصنوعی: به ابر گفتم که در مورد دست خدا چه نظری داری، ابر پاسخ داد که آیا در حال باریدن هستی یا نه، که زبانت به کام است، یعنی آیا برای صحبت کردن در این مورد آمادهای یا نه.
هوش مصنوعی: به او گفتم، چون گفتی هرگز چیزی بهدست نیاوردهای، ای سادهدل، فتوا از محض بخشش و کرم، در واقع چیزی است که از جانب افراد پست و بیارزش صادر میشود.
هوش مصنوعی: رعد فقط معنایی دیگر ندارد جز صدای خندهی برق، زیرا در ارتباط با ابرها به دست او خندیده نمیشود.
هوش مصنوعی: زیرا بحر و کان (معدن و سنگ) آنقدر تحت تأثیر او هستند که اینگونه از آنها انتقام میگیرد و به خاطر این وضعیت، هر دو به درد و رنج افتادهاند.
هوش مصنوعی: ای صاحب جلالالدین احمدبن مخلص، خدایا چه چیزی را دربارهی تو بگویم، که مرتبه و رفیع بودن صفتهای تو در کلمات نمیگنجد و وصف نمیشود.
هوش مصنوعی: نمیتوانم از طریق فکر به تو برسم، وای که چگونه ممکن است به آسمان برسم در حالی که از بام پایین آمدهام.
هوش مصنوعی: خسرو صاحبقران (جلالالدین) به طوطیای تشبیه شده که انصاف تو (احمدبن مخلص) را به گونهای درک میکند که حتی بازها (پرندگان شکاری) و شاهینها (قویترین پرندگان شکاری) حاضر به خاموشی و کنار رفتن میشوند. این جمله نشاندهندهی قدرت و تأثیرگذاری شخصیت صاحبقران بر اطرافیان است.
هوش مصنوعی: سپر او شبیه پرچم سکندر (پادشاه بزرگ) است، و همچنین تیغ او مانند دست خضر (پیامبر و شخصیت با حکمت) برنده و کارآمد است، و تدبیر او به اندازه نظام (سازمان و ترتیبی خاص) پادشاهان است.
هوش مصنوعی: هرجا که چنین تیغی باشد، آن کلک هم با چرخ (سرنوشت) در فرمان خواهد بود، و بهحق اگر بخواهد (چرخ) مهار را به دست میگیرد.
هوش مصنوعی: هر کجا تیغی مانند تیغ او باشد، فتنهجویان در خواب به آن نزدیک میشوند، و اگر او در آنجا مقام بگیرد، بر حق الاستقرار خواهد بود.
هوش مصنوعی: تیغ او (جلالالدین احمد) هر لحظه به تو میگوید که شاهد کار من باش؛ زیرا گشایش سرزمینها و تسلط بر آنها به دست توست و تو باید امور را ساماندهی کنی.
هوش مصنوعی: آن پیشخدمتانی که از ارادهٔ آسمانی خارج شدهاند، حالا زمام و فرمانبرداریشان را به دست اختیار تو سپردهاند.
هوش مصنوعی: این افراد که به عنوان نوکران شاهان شناخته میشدند، اکنون تماماً در خدمت و اطاعت تو قرار گرفتهاند و به حرف تو گوش میدهند.
هوش مصنوعی: کسی که در برابر تو به خاطر ترس از تو، مانند طلا در مسام (منافذ پوست) عرق کرده، اکنون راز او به حالت عرق و ترس به تو افشا میشود.
هوش مصنوعی: آن کسی که تو هیچگاه پیامی دربارهی عدالت از او نشنیدی، اکنون از عدالت او برای مظلومان پیامی میآید.
هوش مصنوعی: هر چند تو در خدمت این پادشاه بوی خوشی به وجود میآوری، اما من میبینم که مقام و منزلت تو دائماً افزایش مییابد.
هوش مصنوعی: سکه به خاطر شادی و خوشحالی از نام او شکلش شاداب و لبخندآور شده و خطبه به دلیل تأثیر ذکر او رنگ لعل و زیبایی گرفته است.
هوش مصنوعی: اگر رأی و تصمیم تو، ای ملک، بیشتر شود، این موضوع عجیب نیست؛ چون هیچگاه شکار کم نمیشود، زمانی که دامSupporting از دانه (غذا) پر باشد.
هوش مصنوعی: عالم از عدالت تو آباد خواهد شد، مانند اینکه عون، یعنی کمک تو، بهطور مداوم به بیرون میبرد وضعیت نابسامانی را.
هوش مصنوعی: ای صاحب فضل و جلال، من بنده تو از هیچ شب بدون خدمت تو خوشحال نشدهام، مگر اینکه صبحی مثل شب خوشی داشته باشم.
هوش مصنوعی: اگرچه بخششهای تو به همه میرسد، اما من باید قدردانی خود را بهطور خاص انجام دهم، زیرا بر گردن من به عنوان یک بنده، این شکرگزاری یک دین و وظیفه به شمار میرود.
هوش مصنوعی: چون این نعمتها و بخششها از سوی تو دائمی و بدون سابقه است، پس شایسته است که در برابر آن، من نیز خردمندانه رفتار کنم و سپاسگزاری کنم و این سپاسگزاری باید استمرار داشته باشد.
هوش مصنوعی: هرچند مانند بلبل در باغ، گل سوسن به زبانهای مختلف سخن بگویم، اما باز هم نمیتوانم به اندازه کافی شکرگزاری کنم تا به خاطر آن قیام (برخاستن و عظمت) تو را نشان دهم.
هوش مصنوعی: با وجود تمام زحمتها و تکاپوهایی که در آسمان وجود دارد، آرزو دارم مدتی به طور طبیعی در خدمت تو، مانند دیگر یاران، زندگی کنم و از این زندگی لذت ببرم.
هوش مصنوعی: اگر من از آب سخن بگویم، هیچ فایدهای ندارد؛ چرا که برای توصیف تو، باید با سحر و زیباییای سخن بگویم که برای چنین مدحی بر من حرام است.
هوش مصنوعی: ای حروفی که به واسطهٔ وجود تو به کمال میرسند، بگو به این لام که رنگش همانند لاجوردی مدام است.
هوش مصنوعی: ای کسی که برتر از آنی که زبان به توصیف و ستایشات برسد، هرچه در این بیت درباره تو مدح گفتم، به پایان رسید و خدانگهدار.
هوش مصنوعی: هرگز نمیتوان به آینده (بعد) راه حلی پیدا کرد، مگر اینکه به پیوستگی و اتحاد ادامه دهیم. همچنین، تا زمانی که جسم و پدیدهها از هم جدا نشوند، نمیتوان به انسجام آنها دست یافت.
هوش مصنوعی: خاطر و روح انسان هرگز نباید از شریر و پست بودن دنیا جدا شود، بلکه باید همیشه از نعمتها و خوشبختیهای آسمانی بهرهمند باشد.
هوش مصنوعی: از بهشت تو بادی میآید که بوی شراب دارد و از نوشیدنی تو، بادی خوش میوزد. همچنین، بادی از آسمان میوزد که باعث شادابی مجلس میشود و بادی از هلال تو به ما جام میدهد.
هوش مصنوعی: از قدرت و نفوذ تو، توقف و ایستایی در زندگی بیمعنی است، چرا که بقا و دوام تو، هرگونه کاهش و انحطاط را از زندگی انسان میزداید.
هوش مصنوعی: وجود تو بهگونهای است که همواره خوشبختی و سعادت را به ارمغان میآورد و نامت جاودانه و پایدار خواهد ماند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای ز سیمینه فکنده در بلورینه مدام
هم بساعد چون بلوری هم بتن چون سیم خام
سرو داری ماه بار و ماه داری لاله پوش
لاله داری باده رنگ و باده داری لعل فام
زلف تو مشک سیاه و جعد تو شمشاد تر
[...]
آن زبرجد رنگ مشکین بوی و طعمش طعم شهد
رنگ دیبا دارد و بوی قماری عود خام
چون تو ببریدی شود هر یک از آن ده ماه نو
ور نبری باشد او در ذات خود ماه تمام
تا شد از گل بوستان سیمگون بیجاده فام
بوی و رنگ از گل ستاند و باده و بیجاده وام
از شکوفه باد در بستان شده لؤلؤ فشان
وز شقایق سنگ در صحرا شده بیجاده فام
حور عین از خلد اگر عمدا ببستان بگذرد
[...]
حلم باید مرد را تا کار او گیرد نظام
صبر باید تا ببیند دوست دشمن را به کام
عادت ایوب و ابراهیم صبر و حلم بود
شد به صبر و حلم پیدا نام ایشان از انام
صنع یزدان همچنانکایوب و اپراهیم را
[...]
ای همیشه بوده راه دین احمد را قوام
همچنان چون پیش ازین ملک ملکشه را نظام
عفو تو خط درکشد هر جا که بیند یک خطا
اسم تو گردن نهد آنجا که بیند یک تمام
آسیای فتنه فرق دشمنت را کرد آس
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.