قصیدهٔ شمارهٔ ۱۰۱ - در صفت معشوق و مدح امیر ضیاء الدین مودود احمد عصمی
بر من آمد خورشید نیکوان شبگیر
به قد چو سرو بلند و به رخ چو بدر منیر
هزار جان لب لعلش نهاده بر آتش
هزار دل سر زلفش کشیده در زنجیر
گشاده طرهٔ او بر کیمن جانها دست
کشیده غمزهٔ او در کمان ابرو تیر
بدین صفت به وثاق من اندر آمده بود
چنان که آمده بیاختیار و بیتدبیر
نه در موافقتش زحمت رقیب و رهی
نه در مقدمه رنج رسول و گنج سفیر
من از خرابی و مستی به عالمی که درو
خبر نبودم ازین عالم از قلیل و کثیر
به صد لطیفه به بالین من فراز آمد
مرا چو در کف خواب و خمار دید اسیر
به طعنه گفت زهی بیثبات بیمعنی
ز غفلت تو فغان و ز عادت تو نفیر
هزار توبه بکردی ز می هنوز دمی
همی جدا نشوی زو چنانکه طفل از شیر
چه جای خواب و خمارست چند خسبی خیز
پذیره شو که درآمد به شهر موکب میر
امیر عادل مودود احمد عصمی
که عدل اوست به هر نیک و بد بَشیر و نذیر
بزرگ بار خدایی که گر قیاس کنند
همه جهان ز بزرگیش نیست عشر عشیر
بر آستانهٔ قدرش قضا نیارد گفت
که جست باد گمان و نشست گرد ضمیر
هرآنچه خواسته در دهر کرده جز که ستم
هرآنچه جسته ز اقبال دیده جز که نظیر
مدبریست به ملک اندرون چنان صائب
که در جنیبت تدبیر او رَوَد تقدیر
نه با عمارت عدلش خرابی از مستی
نه در حمایت عفوش مخافت از تغییر
ایا به دامن جاه تو در سپهر نهان
و یا به دیدهٔ جود تو در وجود حقیر
فکنده رای تو در خاک راه رایت مهر
نبشته کلک تو بر آب جوی آیت تیر
کند لطافت طبع تو بحر را حیران
دهد شمایل حلم تو کوه را تشویر
ز رشک قدر تو اشک فلک چو شاخ بَقَم
ز بیم قهر تو روی اجل چو برگ زریر
اگرچه دشمن جاهت همی به خواب غرور
همیشه هیچ نبیند مگر سرور و سریر
هزار بار برفتهست بر زبان قضا
که بر زبان سنان تو راندش تعبیر
که بود با تو همه پوست در وفا چو پیاز
که روزگار به لوزینه درندادش سیر
صریر کلک تو در نشر کشتگان نیاز
ز نفخ صور زیادت همی کند تاثیر
حدیث خاصیت نفخ صور و قصهٔ آن
مسلمست و روا نیست اندر آن تغییر
قیاس باشد از آن راستتر در این معنی
دلیل باشد از این خوبتر بر آن تاثیر
که کشتگان جفای زمانه را قلمت
معاینه نه خبر زنده میکند به صریر
زهی بیان تو اسرار غیب را حاکی
زهی بنان تو آیات جود را تفسیر
اگر مقصرم اندر ثنات معذورم
که خاطریست پریشان و فکرتیست قصیر
سخن به پایهٔ قدرت نمیرسد ورنه
به قدر قدرت و قوت نمیکنم تقصیر
هزار بار به هر بیت بیش گفت مرا
خرد که کل جهان را مدبرست و مشیر
که هان و هان مبر این شعر پیش خدمت او
که نقدهای نفایه است و ناقدیست بصیر
برو که فکرت تو نیست مرد این دعوی
برو که خاطر تو نیست مرغ این انجیر
ولیکن ارچه چنین بود داعی شوقم
همی گریست به خون جگر چو ابر مطیر
که این شرف اگر این بار از تو فوت شود
به جان تو که درین جان برآیدم ز زحیر
اگرچه هست بضاعت بضاعت مزجاة
به بینیازی خود منگر این ز من بپذیر
خلاف نیست که دارم شعار خدمت تو
بدین وسیلت از این شعر هیچ خرده مگیر
ولیک از تو چو تشریف نیز یافتهام
دگر چه باید زحمت چه میدهم بر خیر
مرا بگوی چه باقی بود ز رونق شغل
چو در معامله از اصل بگذرد توفیر
مرا غرض شرف بارگاه عالی تست
که ساحتش به شرف باد بر سپهر اثیر
به شرح حال همانا که هیچ حاجت نیست
زبان حال به ز من همی کند تقریر
همیشه تا نبود پیر در قیاس جوان
بر وضیع و شریف و بر صغیر و کبیر
به طبع تابع رای تو باد بخت جوان
به طوع قابل حکم تو باد عالم پیر
ز اشک دیدهٔ بدخواه تو سفید چو قار
ز رشک روز بد اندیش تو سیاه چو قیر
ز دهر قامت آن کوژ همچو قامت چنگ
ز چرخ نالهٔ این زار همچو نالهٔ زیر
گرفته موی وز دنیا برون کشیده اجل
حسود جاه تو را همچو موی را ز خمیر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به وصف معشوق و ستایش امیر ضیاء الدین مودود احمد عصمی میپردازد. معشوق با زیباییهایی چون قد بلند و چهرهی درخشنده توصیف شده که دل و جانها را تسخیر میکند. شاعر از حالت خمار و مستی سخن میگوید و به بیتابی و شوقش برای حقیقت اشاره میکند. امیر مودود به عنوان انسانی عادل و تدبیرکننده در حکومتش معرفی میشود، که عدالت و مهرش باعث آرامش و نظم در جامعه میگردد. شاعر در نهایت به اهمیت مقام امیر و تأثیرش بر جهان اشاره میکند و از عذرخواهی به خاطر کمبود کلام در بیان صفات او میگوید.
هوش مصنوعی: خورشید نیکوان به معنای افرادی که ویژگیهای خوب و زیبایی دارند، بر من تابید. قد او مانند سرو بلند و چهرهاش مانند ماه میدرخشد.
هوش مصنوعی: هزار نفر جان خود را به خاطر لبهای قرمز او در آتش گذاشتهاند و هزار دل به خاطر سر زلفهای او در زنجیر عشق او گرفتار شدهاند.
هوش مصنوعی: طرهی (مو) او بهگونهای باز است که جانها را میگیرد و غمزه (لبخند) او مانند تیر از کمان ابرویش به هدف جانها پرت میشود.
هوش مصنوعی: به خاطر این ویژگیها، او به دام دل من افتاده است، بهگونهای که بدون اراده و فکر قبلی به اینجا آمده است.
هوش مصنوعی: نه به خاطر همراستایی او، رقیب زحمت کشید و نه در آغاز کار، رسول یا سفیر سختی متحمل شد.
هوش مصنوعی: من به خاطر خرابی و مستیام به حالتی رسیدهام که از آنچه در این دنیا میگذرد بیخبرم، چه کم و چه زیاد.
هوش مصنوعی: چندین نکته زیبا و دلنشین به سراغ من آمد، به گونهای که وقتی او را در حالت خواب و خماری یافتم، خود را در بند و اسیر احساس کردم.
هوش مصنوعی: به طعنه گفت که ای بیثبات و بیمعنی، به خاطر غفلتت این فریاد و زاری و به خاطر عادت تجملگرایت این بانگ و سروصداست.
هوش مصنوعی: هر چند هزار بار از نوشیدن شراب توبه کردهای، اما هنوز لحظهای از آن جدا نمیشوی، مانند کودکانی که از شیر مادرشان جدا نمیشوند.
هوش مصنوعی: برای خواب و مستی چه جایی باقی است؟ اینقدر برای خواب نمان؛ برخیز و آماده باش، زیرا قافلهٔ امیر به شهر وارد شده است.
هوش مصنوعی: امیر عادل مودود احمد عصمی است که عدالت او به عنوان مژدهدهنده و هشداردهندهای برای هر کار نیک و بد شناخته میشود.
هوش مصنوعی: خدای بزرگ و بیدادگر، اگرچه همهٔ جهان را از نظر بزرگی او بسنجند، همچنان نسبتی کوچک و ناچیز در برابر عظمت او خواهد داشت.
هوش مصنوعی: در برابر بزرگی و مقام او، هیچ سرنوشتی نمیتواند بهشت و خوشبختی خود را بیان کند، زیرا حتی انتظار در کنار بزرگی او نیز کمارج و بیاهمیت است.
هوش مصنوعی: هر خواستهای که در این دنیا کرده، به جز ستم، هر آنچه هم که از خوششانسی دیده، به جز همتای آن، به دست نیاورده است.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به ویژگیهای مدیریتی و تدبیر فردی (احتمالاً امیر ضیاء الدین مودود احمد عصمی) اشاره میکند و میگوید که او در ملک (سرزمین) به قدری هوشمند و کاردان است که در حیطهٔ تدبیرش، سرنوشت (تقدیر) نیز زیر فرمان او قرار میگیرد.
هوش مصنوعی: در سایهٔ عدالت او هیچ خرابی و نابسامانی از سرمستی وجود ندارد و همچنین در حمایت او هیچ ترسی از تغییر و دگرگونی وجود ندارد.
هوش مصنوعی: شاید به واسطهٔ مقام و ثروت تو در آسمانها پنهان وجود دارد یا اینکه به خاطر بخششهای تو، در وجود انسانهای ناچیز روشن است.
هوش مصنوعی: اندیشهٔ تو در زمین مانند الگویی روشن است و مهر تو در آسمان به آن برکت میدهد؛ همچنین نوشتهٔ تو مانند تیر بر آبهای جوی نشانهای از حقیقت و زیبایی است.
هوش مصنوعی: نرمی و لطافت خوی تو، دریا را به حیرت میاندازد و ویژگیهای بردباری تو، کوه را متوجه خود میسازد.
هوش مصنوعی: از حسادت نسبت به مقام تو، اشک آسمان مانند شاخ بَقَم (بخشی از گیاهان) جاری میشود و از ترس قهر تو، چهره مرگ مانند برگ زریر (برگ درخت بید) زرد و پژمرده است.
هوش مصنوعی: اگرچه دشمن در آسودگی و غرور به سر میبرد، هرگز جز مقام و جایگاه تو را نمیبیند.
هوش مصنوعی: قضا (سرنوشت) هزار بار بر زبان آمده و در مورد آن سخن گفته شده است که میتوان آن را با زبان سنان تو (سلاحها و قدرت تو) ترجمه کرد. این یعنی سرنوشت تو به قدری قوی است که بیان آن میتواند به شکل قدرت و توان تو فهمیده شود.
هوش مصنوعی: او که همیشه در وفا همچون پیاز به تو نزدیک بوده، اکنون روزگار او را به مرحلهای رسانده که مانند پیاز لایهلایه از هم جدا میشود.
هوش مصنوعی: نوشتن تو در نوشتهها، مانند صدا کردن در روز قیامت، برای جانهای نیازمند تأثیر عمیق و فوقالعادهای دارد.
هوش مصنوعی: موضوع خاصی که دربارهٔ نفخ صور (دمیدن نفس در صور) گفته شده، واقعی و مسلم است و نمیتوان در آن هیچ تغییری ایجاد کرد.
هوش مصنوعی: در این بیت گفته شده که مقایسهی این موضوع با موضوع دیگر، از آنچه که بهعنوان حقیقت مطرح شده، درستتر است و دلیلی که برای این.compare ارائه میشود، از هر دلیلی که قویتر و مناسبتر باشد، بهتر است.
هوش مصنوعی: قلم تو از کشتههای دردمند زمانه خبر میدهد و با نگارش خود، آنها را زنده میکند.
هوش مصنوعی: بیان تو، اسرار پنهان و غیب را فاش میکند و انگشت تو، آیات بخشندگی را تفسیر میکند.
هوش مصنوعی: اگر در ستایش تو کوتاهی کردهام، از من معذور باش، چرا که ذهنم آشفته و فکر من ضعیف است.
هوش مصنوعی: سخن من به اندازهٔ قدرت و استحکام آن نیست، و اگر چنین بود، من هیچ کمبودی در بیان مدحت نداشتم.
هوش مصنوعی: خرد به من گفت که هزار بار بیشتر از هر بیتی، باید بدانم که کل جهان مدیری دارد و کسی راهنمای آن است.
هوش مصنوعی: این شعر به شخصی خطاب میکند که ملاحظاتی در مورد شعر دارد و به او هشدار میدهد که این شعر را در حضور معشوق (که به نظر میرسد شخص مهمی است) نیاورد، چون نقدهایش بیارزش و دیدگاهش روشنفکرانه نیست.
هوش مصنوعی: برو، زیرا تو لیاقت این ادعا را نداری و در این زمینه ناتوانی. برو، زیرا دل و ذهن تو ظرفیت درک این عشق را ندارد.
هوش مصنوعی: اگرچه شوق من به این حال بود، اما من به شدت از درد و ناامیدی گریه میکنم و اشکهای من چون باران که به زمین مینشیند، از خون جگرم میریزد.
هوش مصنوعی: اگر این بار شرافت و مقام از تو بگذرد، به جان تو که من برای رسیدن به تو، از آتش و مشکلات عبور کردهام، آسیب خواهد رسید.
هوش مصنوعی: هرچند که در تواناییهای من چیز زیادی نیست و میتوان گفت که وضع مالیام کم و کسری دارد، اما به بینیازی خود ناز نکن و این را از من بپذیر.
هوش مصنوعی: خلافی ندارد که من در این شعر، نشان ارادت و خدمت خود را به تو اعلام میکنم، پس لطفاً به هیچ وجه از این شعر ایراد نگیرید.
هوش مصنوعی: اما اکنون که از تو مقام و تشریف یافتهام، دیگر نیازی به زحمت و چه میدهم برای نیکی نیست.
هوش مصنوعی: به من بگو چه چیزی از رونق کار باقی میماند وقتی که در معامله، اصل و اساس آن بههم بریزد و فرقی نکند.
هوش مصنوعی: من هدفم از این درخواست، گنجاندن شرافت بارگاه بلندمرتبهات است، زیرا مکانت تو باید بر آسمانهای روحانی افزوده شود.
هوش مصنوعی: به بیان حال و وضعیت خود نیازی نیست، زیرا زبان حال من، خود از من صحبت میکند و بیانگر احساسات و حالات من است.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در مقایسه با جوان، کسی به سن و سال بزرگتر وجود نداشته باشد، هیچ چیز ساده و بیارزش بر افراد بزرگ و کوچک نمیشود.
هوش مصنوعی: بخت جوان مانند طبیعت، تابع رأی و نظر تو باشد و عالم پیر به نیکی تحت فرمان و ارادهٔ تو قرار گیرد.
هوش مصنوعی: از اشکهای کسانی که تو را نمیخواهند، چهرهام به رنگ سفید و بیروح شده است و حسرت به روزهای بد تو، باعث شده که روح من به رنگ تیره و سیاه درآید.
هوش مصنوعی: قامت شخصی که به او اشاره شده است، مانند نوعی ساز (چنگ) خمیده و زیباست، و صدای ناله و افسوس زندگی به خاطر آن شخص، شبیه و تحت تأثیر نالههایی است که از زیر (به معنای زیر زمین یا دل زمین) برمیخیزد.
هوش مصنوعی: دنیا گرفته موی تو را و مرگ حسود، مقام و جاه تو را به اندازهای که موی را از خمیر بیرون کشیدهاند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همی بکشتی تا در عدو نماند شجاع
همی بدادی تا در ولی نماند فقیر
بسا کسا که برهست و فَرَخشه بر خوانش
بسا کسا که جوین نان همی نیابد سیر
مبادرت کن و خامُش مباش چندینا
[...]
خَلَق شود ز نشست دراز حلت مرد
که گنده گردد چون دیر ماند آب غدیر ...
همی گرست و همی نرگسانش لاله گداخت
به زیر لالهٔ بگداخته نهفته زریر ...
شبی چگونه؛ شبی آفریده از پولاد
[...]
نگر به لاله و طبع بهار رنگ پذیر
یکی برنگ عقیق و دگر ببوی عبیر
چو جعد زلف بتان شاخهای بید و خوید
یکی همه زره است و دگر همه زنجیر
درخت و دشت مگر خواستند خلعت زا بر
[...]
بتی که راستی از قد او رباید تیر
بتیر غمزه ز گردون فرود آرد تیر
نه سیب سرخ بود با رخان او مر مهر
نه با درنگ بود چون رخان من مه تیر
ز خواب دیده پر آب من ندارد بهر
[...]
بهست قامت و دیدار آن بت کشمیر
یکی ز سرو بلند و یکی ز بدر منیر
بتی که هست رخ و زلف او به رنگ و به بوی
یکی شبیه عقیق و یکی بسان عبیر
دل و برش به چه ماند به سختی و نرمی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.