همی فرازد دولت همی فزاید دین
قوام دین هدی و نظام ملک زمین
سزد که ملک زمین گسترد نظامالملک
سزد که دین هدی پرورد قوامالدین
خدایگان صفتی کش خدای داد به هم
سه چیز روحفزا و سه چیز عقلگزین
ید موید و عقل تمام و بخت بلند
دل منوّر و عزم درست و رای رزین
ز قدر و مرتبه دارد جهان به زیر قلم
چنانکه داشت سلیمان جهان به زیر نگین
سعادت و قلم از دست او شناس که هست
عصای موسی آن و دعای عیسی این
مزاج را دل او راستی کند تعلیم
طِباع را کف او نیکوی کند تلقین
به نور صرف همیماند و عجب دارم
که نور صرف بود مِن سُلاله من طین
گرفته رایت و رایش ز روم تا حد هند
رسیده نامه و نامش ز مصر تا در چین
به چشم دشمن او در زحل کشید کمان
به جان حاسد او در اجل گشاد کمین
توانگر آمد و مسکین مخالفش لیکن
ز غم توانگر و از شادی و طرب مسکین
برو ببوس یمینش گرتگهر باید
که صدهزار ثمین است آن خجسته یمین
میان او کمری دارد از سعادت و فر
به شکل و طرفِ کمر زان قبل بود پروین
از آن خمیده شود مه دو بار در یک ماه
که تا ز بهر ستورانش نعل باشد وزین
ایا یمین تو تصریف جود را مصدر
ایا ضمیر تو میزان عقل را شاهین
شود چو آهو شیر عرین ز هیبت تو
ز فر بخت تو آهو شود چو شیر عرین
تویی که عمر تو را هر شبی و هر روزی
فلک دعا کند و اختران کنند آمین
پس از پیمبر ما وحی اگر روا بودی
گزاردی به تو بر وحی جبرئیل امین!
اگرچه هست به عصر اندرون تو را تاخیر
تویی مُقَّدم آزادگان به داد و به دین
بلی مقدم بیغمبران محمد بود
اگرچه بود محمد رسول بازپسین
همی بهنام تو بر کوه بردمد سوسن
همی به مدح تو از سنگ بشکفد نسرین
ز دست و طبع تو بینم حیات و شادی خلق
که آن چو چشمهٔ خضرست و این چو ماء معین
به روز بزم تو گر باز جانور گردند
مقدمان جهان سربهسر کهین و مهین
به دولت تو همه بر فلک نهند قدم
به خدمت تو همه بر زمین نهند جبین
هواست نعمت و منت تو را که خالی نیست
زنعمت تو مکان و زمنت تو مکین
کسی که پای تو بالین او بود زیبد
که پای او سر عیّوق را بود بالین
یقین شدستکه صاحبقران شهنشه ماست
چنان کجا که تویی صاحب اجل به یقین
همی کنند قِران بر فلک فریشتگان
که بخت صاحب و صاحبقران شدند قرین
اگر خبر شود از رزم تو به چرخ بلند
وگر نشان رسد از بزم تو به خلد برین
به رزمگاه تو یاری کنند سیارات
به بزمگاه تو شادی کنند حورالعین
کسی که سر ننهد بر خط محبت تو
کند عداوت تو مغز در سرش زوبین
کسی که مهر تو از سر برون کند وقتی
شود زکین تو اندیشه در دلش سنگین
ز نقش کلک شگفت تو ملک شاه شکفت
چو بوستان و گلستان ز باد فروردین
صدف شناسم کلک تو را که از دهنش
به شرق و غرب پراکنده گشت دُرِّ ثمین
خرد ندارد و پیوسته است معنی جوی
بصر ندارد و همواره است گیتی بین
کجا به دست تو باشد گمان برم که مگر
شهاب ابر پرست است و شمع صدر نشین
مکان و قوتش مشک است و سیم وزان سبب است
به فرق سیم نگار و به حلق مشک آگین
مسخرند تو را باد و خاک و آتش و آب
ز هر یکی اثری تازه کن عَلَیالتَّعیین
به روز رزم برافشان به باد خرمن خصم
به روز بزم کن اجزای خاک را زرین
به آب مهر همه کار دوستانت بساز
بسوز جان همه دشمنان به آتش کین
ایا ستوده ولینعمتی که از کرمت
شدست خاطر من نیک و عیش من شیرین
به دولت تو همی برکشم علم به فلک
ز خدمت تو همی سرکشم به عِلیّین
کجا مدیح تو خوانم ز بندگی خواهم
که جان و دل به حروف اندرون کنم تضمین
اگر ز شاه و ز تو بگذرم ز گفتن شعر
کند زمانه به هر دم زدن دلم غمگین
اگر نه نام تو و نام شه کنم مَخلَص
مدیح بر من و بر خویشتن کند نفرین
همیشه تا بود آثار نیک، اصل قوی
همیشه تا بود آیین خوب، حصن حصین
هزار سال بمان نیک بخت و نیک آثار
هزار سال بزی خوب رسم و خوب آیین
موافقانت رسیده ز گرد بر گردون
مخالفانت فتاده ز سِجن در سِجّین



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، شاعر به ستایش از یک شخصیت بزرگ میپردازد که نماد قوام دین و حکومت است. او را به عنوان شخصی توانا و صاحب بخت و معنویت توصیف میکند و به تأثیرات مثبت او بر جامعه و زندگی مردم اشاره میکند. شاعر به راهنماییهای او، نشانههای قدرت و مهارت او در رزم و بزم، و همچنین جود و کرم او اشاره میکند. در انتها، شاعر دعا میکند که این شخصیت بزرگ سالها در سایه سعادت و نیک بختی زندگی کند و آثار نیکوی او برای همیشه باقی بماند.
هوش مصنوعی: کسی که مایهٔ استواری دین راستین و نظم کار جهان است، پیوسته دولت را بالا میبرد و دین را افزون میکند.
هوش مصنوعی: شایسته است که نظامالملک کار ملک را سامان دهد و گسترش بخشد و قوامالدین دین را پرورش دهد. شاعر با دو لقب ممدوح بازی کرده و هر لقب را با کار او هماهنگ دانسته است.
هوش مصنوعی: او بزرگی پادشاهصفت است که خدا سه ویژگی جانافزا و سه ویژگی برگزیدهٔ خرد را یکجا به او داده است.
هوش مصنوعی: آن شش ویژگی اینهاست: دستی که از سوی خدا یاری شده، خردی کامل، بختی بلند، دلی روشن، عزمی استوار و اندیشهای سنجیده و سنگین.
هوش مصنوعی: او از بلندی قدر و مقام، جهان را با قلم خود در فرمان دارد؛ همانگونه که سلیمان جهان را با انگشتریاش در فرمان داشت.
هوش مصنوعی: بدان که نیکبختی و قلم هر دو از دست او میآیند. یکی از آن دو مانند عصای معجزهگر موسی است و دیگری مانند دعای زندهکنندهٔ عیسی.
هوش مصنوعی: دل او به مزاجها درستی و راستی میآموزد و دست بخشندهٔ او نیکی را در سرشتها جای میدهد.
هوش مصنوعی: او به نوری ناب میماند و در شگفتم که چنین نور نابی از نسل آدمیِ آفریده از گل باشد. «من سلالة من طین» برگرفته از قرآن است.
هوش مصنوعی: پرچم و اندیشهٔ او از روم تا مرز هند را فرا گرفته و نامه و آوازهاش از مصر تا چین رسیده است.
هوش مصنوعی: ستارهٔ زحل به سوی چشم دشمن او کمان کشیده و مرگ برای جان حسودش کمین گذاشته است.
هوش مصنوعی: ممدوح توانگر است و مخالفش تهیدست؛ ولی آن مخالف در اندوه توانگر است و از شادی و خوشی بیبهره.
هوش مصنوعی: اگر گوهر میخواهی، برو و دست راست او را ببوس؛ زیرا آن دست خجسته صدها هزار گوهر گرانبها دارد.
هوش مصنوعی: او بر کمر کمربندی از نیکبختی و شکوه بسته است و به همین سبب ستارگان پروین به شکل کمربند و سگک آن درآمدهاند.
هوش مصنوعی: ماه از آن رو در هر ماه دو بار، در آغاز و پایان، خمیده و هلالی میشود که برای اسبان او نعل باشد.
هوش مصنوعی: ای کسی که دست راستت سرچشمه و «مصدر» همهٔ گونههای بخشش است و اندیشهات شاهینِ ترازوی خرد. شاعر با اصطلاحهای دستوری «مصدر» و «تصریف» بازی کرده است.
هوش مصنوعی: از هیبت تو شیر بیشه مانند آهو ترسان میشود و از شکوه بخت تو آهو مانند شیر بیشه دلیر میگردد.
هوش مصنوعی: تو کسی هستی که هر شب و روز آسمان برای درازی عمرت دعا میکند و ستارگان آمین میگویند.
هوش مصنوعی: اگر پس از پیامبر ما فرود آمدن وحی روا بود، جبرئیل امین بر تو وحی میآورد.
هوش مصنوعی: هرچند از نظر زمان پس از بزرگان پیشین آمدهای، در دادگری و دینداری پیشوای آزادگانی.
هوش مصنوعی: آری، محمد سرور و پیشوای پیامبران بود، با آنکه آخرین پیامبر بود.
هوش مصنوعی: به نام تو سوسن بر کوه میروید و به ستایش تو نسرین از دل سنگ شکوفا میشود.
هوش مصنوعی: زندگی و شادی مردم را از دست و سرشت تو میبینم. دست تو مانند چشمهٔ آب حیات خضر زندگی میبخشد و سرشتت مانند آب روان شادی میآورد.
هوش مصنوعی: اگر بزرگان گذشتهٔ جهان، از کوچک و بزرگ، دوباره زنده شوند و در روز بزم تو حاضر شوند،
هوش مصنوعی: همه به برکت دولت تو بر آسمان پا میگذارند و در خدمت تو پیشانی بر زمین مینهند.
هوش مصنوعی: نعمت و منت تو مانند هواست که همهجا را فرا گرفته است؛ هیچ مکانی از نعمت تو و هیچ ساکنی از منت تو خالی نیست.
هوش مصنوعی: کسی که پای تو بالش او باشد (در پای تو سر نهد)، سزاوار است که پایش بر سر ستارهٔ عیوق باشد و به بلندترین مرتبه برسد.
هوش مصنوعی: آشکار شده است که پادشاه ما صاحبقران است، همانگونه که بیگمان تو بزرگترین صاحب (وزیر) هستی.
هوش مصنوعی: فرشتگان در آسمان جشن قران برپا میکنند، چون بخت تو (صاحب) و پادشاه صاحبقران با هم همراه و قرین شدهاند.
هوش مصنوعی: اگر خبری از جنگ تو به آسمان برسد و اگر نشانی از بزم تو به بهشت برین برسد،
هوش مصنوعی: ستارگان سیاره در میدان جنگ به تو یاری میرسانند و حوریان بهشت در بزم تو شادی میکنند.
هوش مصنوعی: هر کس سر بر فرمان دوستی تو ننهد، دشمنی تو مغز سرش را چون نیزهٔ کوتاه میشکافد.
هوش مصنوعی: هر کس روزی مهر تو را از سر بیرون کند، از کینهٔ تو اندیشه در دلش سنگین و پر از غم میشود.
هوش مصنوعی: از نوشتههای شگفت قلم تو، کشور پادشاه شکوفا شد، همچون باغ و گلستان که از باد بهاری فروردین میشکفد.
هوش مصنوعی: قلم تو را صدف میدانم، زیرا از دهانش مرواریدهای گرانبها (سخنان ارزشمند) در شرق و غرب پراکنده شده است.
هوش مصنوعی: قلم تو خرد ندارد ولی همواره معنا میجوید، و چشم ندارد ولی همیشه جهان را میبیند.
هوش مصنوعی: هنگامی که قلم در دست توست، گمان میکنم شهابی است که ابر را میپرستد، یا شمعی است که در صدر مجلس نشسته است.
هوش مصنوعی: جای قلم دست سیمین و خوراکش مشک (مرکب سیاه) است؛ از این رو سرش سیمین و نگارین و گلویش آغشته به مشک است.
هوش مصنوعی: باد و خاک و آتش و آب فرمانبردار تواند؛ از هر یک بهطور مشخص اثری تازه پدید آور.
هوش مصنوعی: در روز جنگ خرمن دشمن را به باد بده و در روز بزم ذرههای خاک را زرین کن (با بخشش زر).
هوش مصنوعی: با آب مهربانی کار همهٔ دوستانت را سامان بده و جان همهٔ دشمنانت را با آتش کینه بسوزان.
هوش مصنوعی: ای ولینعمت ستودهای که از بخشش تو دل من شاد و زندگیام شیرین شده است.
هوش مصنوعی: به برکت دولت تو پرچم خود را به آسمان میرسانم و از خدمت تو سرم را تا بالاترین مرتبه بالا میبرم.
هوش مصنوعی: هنگامی که ستایش تو را میخوانم، از سر بندگی میخواهم که جان و دلم را در حروف آن جای دهم.
هوش مصنوعی: اگر در شعر گفتن از ستایش شاه و تو روی بگردانم، روزگار با هر نفسی دلم را غمگین میکند.
هوش مصنوعی: اگر نام تو و نام شاه را گریزگاه (مخلص) شعرم نکنم، خود مدیح بر من و بر خودش نفرین میفرستد.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که کارهای نیک پایهای استوار و آیین نیکو دژی محکم است،
هوش مصنوعی: هزار سال نیکبخت و با کارهای نیک باقی بمان و هزار سال با رسم و آیین نیکو زندگی کن.
هوش مصنوعی: دوستانت از خاک به آسمان رسیده باشند و دشمنانت از زندان دنیا به سجین (دوزخ) افتاده باشند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ترنج بیدار اندر شده به خواب گران
گل غنوده برانگیخته سر از بالین
هر آنکه خاتم مدح تو کرد در انگشت
سر از دریچه زرین برون کند چو نگین
بخار دریا بر اورمزد و فروردین
همی فرو گسلد رشته های درّ ثمین
ز آب پاک دهان پر ستاره دارد ابر
ز باد پاک شکم پر ستاره دارد طین
بمشکرنگ لباس اندرون شدست هوا
[...]
همی کند به گل سرخ بر بنفشه کمین
همی ستاند سنبل ولایت نسرین
بنفشه و گل ونسرین و سنبل اندر باغ
به صلح باید بودن چو دوستان، نه بکین
میان ایشان جنگی بزرگ خواهد خاست
[...]
بشکل غالیه دانیست لاله ، یاقوتین
نشان غالیه اندر میان غالیه دان
بتی بمهر چو لیلی بچهر چون شیرین
بوصل او دل من شاد و عیش من شیرین
مثل زنند بشیرین لبش و لیکن هست
حدیث کردن شیرین او به از شیرین
اگر بچین بنگارند نقش چهره او
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.