باز بگشود صبا دست ستم
زد سر زلف ریاحین برهم
ابر زد در صف بستان خیمه
سرو افراشته بگردون پرچم
سرو ماننده تیری شده راست
بید مجنون چو کمانی شده خم
باغ خوشبوی تر از روضه خلد
راغ دلجوی تر از باغ ارم
لعلگون لاله نعمان گوئی
رسته از خون سیاوش بقم
بر رخ باغ نوشتند ز نو
پی دفع نظر نامحرم
صاد والقرآن با طاسین میم
قاف والقرآن با نون و قلم
بید با باد سحرگه شب و روز
عشقبازیها دارند بهم
باد چون عنتره ابن الشداد
بید ماننده ام الهیثم
خار در دامن گل پنداری
ام خالد شد و مروان حکم
دست گل بوسه زند باد صبا
بمثال شمنان پای صنم
برق را باشد روی عذرا
رعد را باشد خوی اخزم
ابر پنداری مستسقی شد
پای تا سرش همی کرده ورم
باد مانند پزشگان بدرد
پرده ثرب و صفاقش از هم
بهر صحت را بزلش سازد
آب بیرون کشد از زیر شکم
شاخ نو رسته و آن شاخ کهن
گشته اندر صف بستان توأم
چون عروسی که یکی زلف برند
وآندگر زلف پریشان و بخم
آن شقایق را سرخست قبای
لیک تاریک و سیاهست شکم
گوئی اندر دل لعلین قدحی
دست نقاش زد از مشک رقم
باغ را رنگ و رخی ماویه سان
ابر را دست و دلی چون حاتم
همچو خوی بر رخ ترکان بهار
از هوا ریزد بر گل شبنم
در دل لاله یکی تیر چنان
چشم روئین تن و تیر رستم
حرم و رکن و صفاو مروه
حجر و حجر و منی و زمزم
ما نمی جوئیم ای شیخ نژند
ما نمیخواهیم ای پیر دژم
باده چون گهر و طرف چمن
ساقی چون قمر و روی صنم
اندرین عالم اگر دست دهد
نفروشم بهزاران عالم
این از آن من چه خوب و چه زشت
آن از آن تو چه بیش و چه کم
تا بسرسبزی دستور اجل
تا به اقبال امیر اعظم
باده روشن و گلگون گیریم
با رخی فرخ و جانی خرم
داور فضل و هنر میر نظام
شمع صاحبنظران صدر امم
آن ببستان هنر سبز درخت
باغ دولت را حی العالم
رخ زیبایش خورشید وجود
کف والایش دریای کرم
این بطغیان شداید صابر
آن بطوفان هزاهز محکم
تنش مجموعه آیات و کلم
دلش گنجینه آیات و حکم
رحمتش چیست سحابی وابل
غضبش چیست قضائی مبرم
ای قضا کرده بداندیش تولا
ای بامر تو فلک گفته نعم
کاه با مهرت از کوهی بیش
کوه با قهرت از کاهی کم
شهر تبریز همانست که بود
منبع فتنه و طغیان و ستم
روز در کوچه و بازار کسی
بتن تنها نگذاشت قدم
خانه ها یکسره بنگاه خطر
کوچه ها یکسسره دریای نقم
دیوها بودی در کسوت حور
گرگها بودی در جلد غنم
عصمت خلق از ایشان برباد
شادی مردم از ایشان ماتم
همه را دعوی حلوائی بود
نو ز ناگشته عنبشان حصرم
روزگاری نگذشته است که تو
اندرین ملک نهادی مقدم
نوش در ساغر دیوان شده نیش
شهد در کاسه دونان شده سم
لب استیزه ز بیمت شده لال
گوش ظلم است ز بانگ تو اصم
اژدها خوار حسام کج تو
طعمه سازد دل شیران اجم
ضیغم رایت فرخنده تو
خواب خرگوش دهد بر ضیغم
دیو عاجز شده گوئی دارد
دست والای تو انگشتر جم
یا در انگشت همایون تو شد
خاتم مهر وصی خاتم
آن علی ابن ابی طالب راد
که بود ختم رسل را بن عم
مالک عرصه امکان و حدوث
خسرو کشور ایجاد و قدم
ناز دارد ز نژادش حوا
فخر سازد بوجودش آدم
تیغ تیزش لسعی موسی کف
لب لعلش خضری عیسی دم
لب شیرینش سپهدار وجود
تیغ رنگینش قلا ورز عدم
ای باخلاص تومقبول نماز
ای ز میلاد تو مسجود حرم
هم توئی کوی نبی را محرم
هم توئی راز خدا را محرم
صدر والای مهین میر نظام
خواجه راد و امیر اعظم
کاسر خصم تو شد تا که بود
رایت نصبش بر فتح تو ضم
ای بهین مرتبه دستور اجل
وی مهین پایه خداوند نعم
بسکه دوشیزه طبعم بسرای
ماند فرتوت شد و کوژ و دژم
روح من عود سرودی همچون
دخت ذوالاصبع یعنی اثرم
این زمان از دم روح القدسی
یعنی از نفخه آن فرخ دم
حامل روح مدیح تو شده است
همچو بر نطفه عیسی مریم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به توصیف زیباییهای بهار و طبیعت میپردازد و در عین حال به ستایش یک شخصیت والا (شاه یا امیر) میانجامد. شاعر از عناصر طبیعی مانند گلها، سروها و باد میگوید و از کیمیاگری طبیعت در خلق زیبایی و سرزندگی در باغها سخن میگوید. همچنین، نقشی از قضا و قدر و تأثیر آن بر زندگی انسانها، به ویژه در جامعهای آشفته، تصویر میشود. شاعر با اشاره به مشکلات و ظلمها در شهر تبریز، به یاد و تجلیل از گذشته میپردازد و در پایان به پیامبری و مقام والای شخصیت مورد ستایش اشاره میکند که نشانهای از شخصیت الهی را در خود دارد.
هوش مصنوعی: باز هم باد صبا دست به تاراج گشود و گیسوی گلها و ریحانها را آشفته و درهم کرد.
هوش مصنوعی: ابر در میان صف درختان باغ چادر زد و سرو مانند پرچمی سر به آسمان افراشت.
هوش مصنوعی: سرو مانند تیری راست ایستاده و بید مجنون مانند کمانی خمیده است.
هوش مصنوعی: باغ از بهشت جاویدان خوشبوتر و دشت و صحرا از باغ ارم دلانگیزتر شده است.
هوش مصنوعی: گویی لالهٔ نعمانیِ سرخرنگ همچون رنگ سرخ بقم از خون سیاوش روییده است.
هوش مصنوعی: بر چهرهٔ باغ از نو چیزی نوشتند تا چشمزخم و نگاه بیگانه را از آن دور کنند.
هوش مصنوعی: آن نوشته حروف آغاز سورههای قرآن بود: «ص والقرآن»، «طسم»، «ق والقرآن» و «ن والقلم»، که چون دعای چشمزخم بر باغ نوشته شده است.
هوش مصنوعی: بید و باد سحرگاهی شب و روز با هم عشقبازی میکنند.
هوش مصنوعی: باد مانند عنترة بن شداد، عاشق دلاور عرب، است و بید مانند معشوقی چون امالهیثم.
هوش مصنوعی: خار در دامن گل چنان است که گویی امخالد و مروان بن حکم کنار هماند؛ همنشینیِ نازیبا و ناسازگار که به دشمنی میانجامد.
هوش مصنوعی: باد صبا دست گل را میبوسد، همانگونه که بتپرستان پای بت را میبوسند.
هوش مصنوعی: برق چهرهای درخشان مانند عذرا، معشوقهٔ وامق، دارد و رعد خویی تند و خشن مانند اخزم.
هوش مصنوعی: گویی ابر به بیماری استسقا دچار شده و سراپایش آماس کرده است.
هوش مصنوعی: باد مانند پزشکان، پردهٔ چربی و پردهٔ درونی شکم ابر را میشکافد.
هوش مصنوعی: و برای درمانش با سوراخکردن شکم، آب را از زیر شکمش بیرون میکشد؛ یعنی باران را از ابر فرو میریزد.
هوش مصنوعی: شاخهٔ تازهرسته و شاخهٔ کهنه در صف درختان باغ کنار هم جفت شدهاند.
هوش مصنوعی: مانند عروسی که یک رشته از زلفش را بافتهاند و رشتهٔ دیگر پریشان و پرپیچوخم مانده است.
هوش مصنوعی: گل شقایق جامهای سرخ دارد، اما میانهٔ درونش تیره و سیاه است.
هوش مصنوعی: گویی در دل جامی از لعل، دست نقاشی با مشک نقشی سیاه کشیده است.
هوش مصنوعی: باغ رنگ و رویی زیبا مانند ماویه دارد و ابر دست و دلی بخشنده مانند حاتم طائی.
هوش مصنوعی: شبنم از هوا بر گلها میریزد، مانند قطرههای عرق بر چهرهٔ زیبارویان ترک در بهار.
هوش مصنوعی: در دل گل لاله داغ سیاهی است، چنانکه گویی همان تیری است که رستم در چشم اسفندیارِ روئینتن نشاند.
هوش مصنوعی: حرم کعبه، رکن، صفا و مروه، حجرالاسود، حجر اسماعیل، منا و چاه زمزم، یعنی همهٔ جایگاههای حج را برمیشمارد که در بیت بعد میگوید آنها را نمیجوید.
هوش مصنوعی: ای شیخ افسرده و ای پیر ترشرو، ما این زیارتگاهها را نمیجوییم و خواهان آنها نیستیم.
هوش مصنوعی: آنچه ما میخواهیم شرابی همچون گوهر، کنارهٔ سبزهزار، ساقیای ماهرو و چهرهٔ معشوقی زیباست.
هوش مصنوعی: اگر اینها در همین جهان به دستم آید، آن را به هزاران جهان دیگر نمیفروشم.
هوش مصنوعی: این بهره از آنِ من باشد، چه خوب و چه بد، و آن بهره از آنِ تو، چه بیش و چه کم؛ هر کس راه خود را دارد.
هوش مصنوعی: تا وقتی وزیر بزرگ کامیاب و سرسبز است و امیر اعظم بختیار است،
هوش مصنوعی: ما شراب روشن و سرخرنگ به دست میگیریم و با چهرهای شاد و جانی خرم مینوشیم.
هوش مصنوعی: ممدوح، امیرنظام، داور و سنجندهٔ فضل و هنر است، چراغ اهل بصیرت و پیشوای مردمان.
هوش مصنوعی: او در باغ هنر درختی سرسبز است و برای باغ دولت همچون گیاه همیشهسبز «حیالعالم» است که هرگز پژمرده نمیشود.
هوش مصنوعی: چهرهٔ زیبایش خورشید هستی است و دست بلندش دریای بخشش.
هوش مصنوعی: این یکی در برابر هجوم سختیها شکیباست و آن دیگری در توفان آشوبها استوار؛ یعنی ممدوح در سختی صبور و در فتنه پابرجاست.
هوش مصنوعی: وجودش مجموعهای از نشانهها و سخنان نیکوست و دلش گنجینهٔ آیات و حکمتها.
هوش مصنوعی: رحمتش ابری پرباران است و خشمش تقدیری حتمی و برگشتناپذیر.
هوش مصنوعی: ای کسی که تقدیر به اندیشه و رأی تو دل سپرده و آسمان در برابر فرمانت «بله» گفته است.
هوش مصنوعی: کاهی که مهر تو را داشته باشد از کوه بزرگتر است و کوهی که گرفتار خشم تو شود از کاه هم کمتر.
هوش مصنوعی: شهر تبریز همان است که پیشتر بود: سرچشمهٔ فتنه و سرکشی و ستم.
هوش مصنوعی: در آن روزگار هیچکس جرئت نمیکرد روز روشن تنها در کوچه و بازار قدم بگذارد.
هوش مصنوعی: خانهها همه جایگاه خطر بودند و کوچهها سراسر دریایی از بلا و انتقام.
هوش مصنوعی: دیوهایی بودند در لباس حوری و گرگهایی در پوست گوسفند؛ یعنی بدکارانی که خود را نیکوکار مینمودند.
هوش مصنوعی: آبرو و پاکدامنی مردم به دست آنان بر باد رفته بود و شادی مردم به سبب آنان به عزا بدل شده بود.
هوش مصنوعی: همه ادعای شیرینی و کمال داشتند، در حالی که هنوز غورهٔ آنان انگور نشده بود؛ یعنی خام و نارس بودند و ادعای پختگی داشتند.
هوش مصنوعی: هنوز روزگار درازی نگذشته است از هنگامی که تو به این سرزمین پا گذاشتی (و اوضاع دگرگون شد).
هوش مصنوعی: از آمدن تو، نوش در جام دیوصفتان به نیش بدل شده و عسل در کاسهٔ فرومایگان زهر گشته است؛ یعنی کام بدکاران تلخ شده است.
هوش مصنوعی: لب ستیزهجویان از ترس تو لال شده و گوش ستم از بانگ و هیبت تو کر گشته است.
هوش مصنوعی: شمشیر خمیدهٔ تو که اژدها را میبلعد، دل شیران بیشه را خوراک خود میکند.
هوش مصنوعی: نقش شیر بر پرچم خجستهٔ تو، شیر واقعی را چنان میترساند که مانند خرگوش با چشم باز به خواب و بیخبری فرو میرود.
هوش مصنوعی: دیو چنان درمانده شده که گویی دست بلند تو انگشتری جمشید و سلیمان را به دست دارد که دیوان را فرمانبر میکرد.
هوش مصنوعی: یا گویی در انگشت فرخندهٔ تو مُهرِ جانشین خاتم پیامبران، یعنی امام علی، جای گرفته است.
هوش مصنوعی: همان علی پسر ابوطالبِ جوانمرد که پسرعموی خاتم پیامبران بود.
هوش مصنوعی: او فرمانروای عالم ممکنات و پدیدهها و پادشاه سرزمین آفرینش و ازلیت است.
هوش مصنوعی: حوا به نژاد و تبار او ناز میکند و آدم به وجود او افتخار میکند.
هوش مصنوعی: شمشیر تیزش همچون عصای اژدهاشدهٔ موسی گزنده است و لب سرخش مانند خضر زندگیبخش و همچون دم عیسی جاندهنده است.
هوش مصنوعی: لب شیرینش فرماندهٔ هستی و زندگی است و شمشیر خونرنگش پیشرو و راهنمای نیستی و مرگ دشمنان است.
هوش مصنوعی: ای کسی که نماز به اخلاص تو پذیرفته میشود، و ای کسی که با زاده شدنت در کعبه، آن حرم سجدهگاه شد.
هوش مصنوعی: هم تو محرم و آشنای کوی پیامبری و هم رازدار اسرار خداوندی.
هوش مصنوعی: (بازگشت به ستایش ممدوح:) آن صدرنشین والا و بزرگ، امیر نظام، سرور جوانمرد و امیر اعظم.
هوش مصنوعی: او شکنندهٔ دشمن تو شده است، چون پرچم برافراشتهاش به پیروزی تو پیوسته است؛ شاعر با واژههای کسر و نصب و فتح و ضم بازی لفظی کرده است.
هوش مصنوعی: ای وزیر بزرگ با برترین مرتبه، و ای صاحب نعمتها با والاترین پایگاه.
هوش مصنوعی: طبع دوشیزهٔ من از بس در خانه ماند و خواستگاری نیافت، پیر و خمیده و افسرده شد؛ یعنی مدتی شعری نسروده بودم.
هوش مصنوعی: جان من همچون دختر ذوالاصبع پیر و فرسوده و دندانشکسته شده بود.
هوش مصنوعی: اکنون از دمی همچون دم روحالقدس، یعنی از نفس آن ممدوح فرخنده،
هوش مصنوعی: طبع من جان ستایش تو را در خود گرفته و باردار شده است، همانگونه که مریم به عیسی باردار شد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
خواجه بفزود ولیکن به درم
روی بفروخت ولیکن ز الم
میزبان بود ولیکن به رِباط
نانم آورد ولیکن به درم
دست بگشاد ولیکن در بخل
[...]
اکرام اهل الهوی من الکرم
و امه العشق اظرف الامم
اَهلاً بِهَذَا القَمَرِ القَادِمِ
وَ مَرحَبا بِالمَطَرِ السّاجِمِ
فَرَأیُهُ بَینَ الوَرَی حَارِسٌ
وُکِّلَ بِالیَقظَانِ وَالنَّائِمِ
از پی آنکه به رویت نرسد
چشم بد را به سخن رام کنم
نتوانی که زنی از پی دم
تا نبندی لب از آغاز به هم
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.