بتا توئی که قدت سرو باغ کاشمر است
رخت بهار ختن بوستان کاشغر است
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات
ز بحر مُجتَث این چامه تُنگی از شکر است
چو شرق و غرب زمین خاور است و باختر است
نسار «اَوْاَختر» است و بتو «دَرْاَخشتر» است
به پارسی کره خاک «گویِ چغمینی» است
«میان کش» است خط استوانه که در کمر است
زمین کهنه بود ارزه و آن دگر شَوِه دان
که هر دو جای جماد و گیاه و جانور است
«ووروبَرِشْته » شمال و «ووروزِرِشْته» جنوب
«زرشته» هشته به زیر و «بَرِشته» بر زبر است
زمین عامره را میشمر «فرادَدَهفَش »
چنانکه «ویدِهدَدِهفش » خراب و بی اثر است
«ووروبرشته فراددهفش» سه بخش بود
تمام شرح دهم بر تو گرچه مختصر است
نخست «بهره خاور» که بخش خاوریش
به «آنیران » نامیده گشت و مشتهر است
میانه بخشش «خنرثوه بومی ایران» دان
چو بخشش باختر «ایران کوپژ» در نظر است
محیط غربی و شرقی «رزهپراگرد»ند
که یک به باختر و آن به خاوری سمر است



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر بخشی از «فرهنگ پارسی» ادیبالممالک است که پس از مطلعی عاشقانه و یادکرد وزن شعر، نامهای کهن پارسی و اوستایی اصطلاحات جغرافیایی را به نظم درمیآورد. در آن نامهای کرهٔ زمین، خط استوا، نیمکرههای شمالی و جنوبی، بخش آباد و ویران زمین، سه بخش سرزمین آباد شمالی و اقیانوسهای شرقی و غربی آمده است. هدف شعر آموزشی و واژهنامهای است و دانش جغرافیایی پیشینیان را با واژههای باستانی بیان میکند.
هوش مصنوعی: ای معشوق زیبا، قامتت مانند سرو باغ کاشمر است و چهرهات مانند بهارِ ختن و بوستان کاشغر، پر از طراوت و زیبایی است.
هوش مصنوعی: وزن این شعر «مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلات» از بحر مجتث است و این قصیده چون ظرفی پر از شکر، شیرین است.
هوش مصنوعی: همانگونه که مشرق و مغرب زمین را خاور و باختر مینامند، سوی سایهگیر و آفتابنگیر (نسار) را «اواختر» و سوی آفتابگیر (بتو) را «دراخشتر» میگویند.
هوش مصنوعی: در زبان پارسی کرهٔ زمین را «گوی چغمینی» مینامند و خط استوا را که مانند کمربندی بر میان زمین است «میانکش» میگویند.
هوش مصنوعی: دنیای کهن (قارهٔ قدیم) را «ارزه» و دنیای دیگر (قارهٔ نو) را «شوه» بدان؛ هر دو جایگاه جمادات، گیاهان و جانوراناند.
هوش مصنوعی: نیمکرهٔ شمالی «وورو برشته» و نیمکرهٔ جنوبی «وورو زرشته» نام دارد؛ «زرشته» در پایین و «برشته» در بالا قرار گرفته است.
هوش مصنوعی: بخش آباد و مسکون زمین را «فرددفش» بشمار، و بخش ویران و بینشان آن را «ویدددفش» مینامند.
هوش مصنوعی: بخش آباد نیمکرهٔ شمالی («وورو برشته فرددفش») سه قسمت دارد که همه را برایت شرح میدهم، هرچند کوتاه باشد.
هوش مصنوعی: نخستین قسمت «بهرهٔ خاور» است که بخش شرقی آن به نام «انیران» خوانده شده و به این نام شهرت دارد.
هوش مصنوعی: قسمت میانی را «خنرثوه بومی ایران» بدان، و قسمت غربی آن «ایران کوپژ» نامیده میشود.
هوش مصنوعی: دریاهای محیط غربی و شرقی را «رزهپراگرد» میگویند؛ یکی در باختر و دیگری در خاور شناخته شده است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
در این قصیده که گفتم من اقتفا کردم
باوستاد لبیبی که سیدالشعراست
بر آن طریق بنا کردم این قصیده که گفت:
«سخن که نظم کنند آن درست باید و راست »
اگرچه ناموران را تفاخر از هنرست
تفاخر هنر از شهریار نامورست
جلال دولت عالی جمال ملت حق
که پادشاه جهان است و خسرو بشرست
اگر زمانه بنازد ز عدل او نه شگفت
[...]
قوی دلی که به خلق و به خلق گل شکر است
ز خلق و خلقش چون گل شکر در آب تر است
ثبات دولت او جان صورت امل است
شعاع خنجر او نور دیده ظفر است
همای همت او ظل مردمی گسترد
[...]
به راه راست توانی رسید در مقصود
تو راست باش که هر دولتی که هست تو راست
تو چوب راست بر آتش دریغ میداری
کجا به آتش دوزخ برند مردم راست
شب فراق سیاه و مرا سیاه تر است
که شام تا سحرم زلف یار در نظر است
چگونه تیره نباشد رخم که شمع مراد
نمی فروزد ازین آتشی که در جگر است
مگو که چند شوی بی خبر ز مستی عشق
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.