به لب مباد رهش ناله ای که بی اثرست
گره شود به گلو گریه ای که بیجگرست
گل نمک به حرامی است تیره روزی داغ
شکسته رنگی خون از خمار نیشترست
لبش به حرف عتاب آشنا نگردیده است
هنوز آتش یاقوت، مفلس شررست
کدام فتنه گر امشب درین چمن بوده است؟
که رخت لاله پر از خون و گل شکسته سرست
نمک ز خنده گل برده است گریه من
ز چشم بی ادبم باغبان باغ ترست
کسی که پاس نفس چون حباب نتواند
همیشه چون صدف هرزه خند بی گهرست
شکایت از ستم چرخ ناجوانمردی است
که گوشمال پدر خیرخواهی پسرست
نخورده ام به دل شبنمی درین گلشن
چو خون لاله و گل خون من چرا هدرست؟
هزار طاقت ایوب می شود کمری
چه دستگاه سرین و چه پیچش کمرست
لبی که از نفس بوسه رنگ می بازد
چه جای جلوه تبخاله های بد گهرست؟
سپر فکند فلک پیش آه من صائب
علاج دشمن غالب فکندن سپرست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این غزل از ارزش گریه و نالهٔ برآمده از جگر آغاز میکند و با مضمونهای باغ و گل و لاله، اثر ویرانگر معشوق فتنهگر و اشک عاشق را تصویر میکند. در میانه، اندرزهایی دربارهٔ خاموشی و پرهیز از گله از روزگار میآید که ستم چرخ را گوشمالی پدرانه میداند. در پایان، شاعر میگوید آه او چنان نیرومند است که آسمان در برابرش سپر انداخته است.
هوش مصنوعی: نالهای که اثری ندارد بهتر است هرگز به لب نرسد، و گریهای که از سوز جگر برنخیزد در گلو گره میشود و بیرون نمیآید. ناله و گریه تنها وقتی ارزش دارد که از دل و جگر باشد.
هوش مصنوعی: سیاهروزی و تیرگی داغ (لاله یا داغ عشق) نتیجهٔ نمکبهحرامی آن است و گلِ نمک در آن نیست؛ و رنگپریدگی و فسردگی خون از خماری و بیبهره ماندن از نیشتر (رگزدن) است. یعنی داغ و خون اگر قدر نمک و نیشتر عشق را ندانند، تیره و بیرنگ میشوند.
هوش مصنوعی: لب معشوق هنوز با سخن تند و سرزنش آشنا نشده است، همانگونه که یاقوت با همهٔ رنگ آتشینش هیچ شرارهای ندارد. لب سرخ او مانند یاقوت، آتشینرنگ است اما تندی و عتاب از آن برنمیخیزد.
هوش مصنوعی: شاعر میپرسد امشب کدام فتنهانگیزی (معشوق) در این باغ گذشته است که جامهٔ لاله غرق خون است و گل سرشکسته و پریشان است.
هوش مصنوعی: گریهٔ من شور و نمکِ خندهٔ گل را از میان برده است؛ باغبان به سبب اشک بیپروای من، باغ را تر و پرآب میبیند. اشک بیاندازهٔ عاشق جلوهٔ شادی گل را بیمزه کرده است.
هوش مصنوعی: کسی که نتواند مانند حباب نفس خود را نگه دارد و خاموش بماند، همیشه مانند صدفِ دهانگشودهای است که بیهوده میخندد و مرواریدی در خود ندارد. پرحرفی و خندهٔ بیجا نشانهٔ تهیبودن از گوهر معناست.
هوش مصنوعی: گله کردن از ستم آسمان کاری ناجوانمردانه است، زیرا گوشمال پدر از روی خیرخواهی برای پسر است. سختیهای روزگار را باید تربیت و خیر دانست.
هوش مصنوعی: من در این گلشن حتی قطرهای شبنم را به ناحق نخوردهام، پس چرا خون من مانند خون لاله و گل بیبها و هدر رفته است؟
هوش مصنوعی: در برابر زیبایی سرین و پیچ و تاب کمر معشوق، طاقت هزار ایوب هم به باریکی کمری فرسوده و ناچیز میشود. یعنی شکیبایی صبورترین کسان نیز در برابر این زیبایی تاب نمیآورد.
هوش مصنوعی: لبی که از نفسِ بوسه هم رنگ میبازد و چنان لطیف است، چه جای آن است که تبخالهای زشت و بدگوهر بر آن نمایان شوند؟
هوش مصنوعی: صائب، آسمان در برابر آه من سپر انداخت و تسلیم شد؛ و چارهٔ رویارویی با دشمنی که چیره است همین سپر انداختن و تسلیم است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
خدایگانا امشب نشاط ساز بدانک
پدرش ز آهن بودست و مادرش حجرست
بصورت شجری و ز خفچه او را برگ
که از عقیق و ز یاقوت بار آن شجرست
زبانههاش چو شمشیر های زر اندود
[...]
هر آن دلی که تو را، سیدی بدان نظرست
خطر گرفت اگر چه حقیر و بیخطرست
خدایگانا ، تیغ تو صورت ظفرست
دل کریم تو گنج بدایع هنرست
فضایل تو بجسم خرد درون جانست
شمایل تو بچشم کرم درون بصرست
کف تو کان مکارم شدست در گیتی
[...]
زمانهٔ گذران بس حقیر و مختصرست
ازاین زمانهٔ دون برگذر که بر گذرست
به حل و عقد جهان را زمانهایست دگر
که پیشکار قضا و مدبر قدرست
کف کفایت و رای صواب صدر اجل
[...]
به نرد باختن اندر بلا و درد سرست
ازو حذر کن و بگریز گر ترا بصرست
صلاح خویش نگهدار و نا فلاح مجوی
که در صلاح و فلاح تو نرد کینه ورست
به جاه ازو خللست و به فضل ازو نقصان
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.