گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۴۱

وزن:	مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۷

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعری در این غزل به زیبایی‌های زندگی و لذات لحظه‌ای می‌پردازد، اما هشدارهایی نیز دربارهٔ خطرات و فتنه‌های زمانه می‌دهد. او به می‌نوشی و شادی دعوت می‌کند، اما این شادی را در پرتو آگاهی و احتیاط از دنیا و محتسب، که در کمین است، از دل می‌خواهد. همچنین به رازهای گذرا و خارهای خوشی اشاره می‌کند و از فتنه‌های اجتماعی و سیاسی و تأثیرات آن بر زندگی مردم می‌گوید. در انتها، به ادبیات و هنر اشاره کرده و از زیبایی‌های شعر و فرهنگ دوران خود و نیاز به پاسداشت آن یاد می‌کند.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# اگر چه باده فَرَح بخش و باد گُل‌بیز است

به بانگِ چَنگ مخور مِی که مُحتَسِب تیز است

هوش مصنوعی: هرچند شراب شادی‌آور و نسیم گلابی خوشبوست، اما به صدای چنگ (نوعی ساز) شراب نخور زیرا که محتسب (مأمور کنترل مشروبات) تندخو و سخت‌گیر است.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# صُراحی‌ای و حریفی گَرَت به چَنگ افتد

به عقل نوش که ایام فتنه‌ انگیز است

هوش مصنوعی: اگر با کسی که در حال نوشیدن است، هم‌مستی کنی و به دستت بیفتد، بهتر است که با عقل و هوش رفتار کنی، زیرا روزگار پر از فتنه و آشوب است.

# در آستینِ مُرَقَع پیاله پنهان کن

که همچو چشمِ صُراحی، زمانه خونریز است

هوش مصنوعی: پیاله‌ات را در آستین خود پنهان کن، زیرا زمانه مانند چشمی در صُراحی، خون‌ریز و خطرناک است.

# به آبِ دیده بشوییم خِرقه‌ها از می

که موسمِ وَرَع و روزگارِ پرهیز است

هوش مصنوعی: با اشک‌هایمان لباس‌های زهد را از شراب بشوییم، زیرا اکنون زمان پرهیزکاری و اجتناب از گناه است.

# مجوی عیشِ خوش از دورِ باژگونِ سِپِهر

که صاف این سر خُم جمله دُردی آمیز است

{استاد محمدزاده} در زیر آسمان واژگون به دنبال خوشی نباش زیرا حتی شراب گوارا هم طعم شراب ناخالص میدهد

# سپهرِ بَر شده پرویزنی‌ست خون افشان

که ریزه‌اش سر کَسری و تاجِ پرویز است

هوش مصنوعی: آسمان با شرایطی دشوار و تاریک بر ما حکم‌فرماست و این آسمان (سپهر) به اندازه‌ای پر از خون و درگیری است که موی ریز از سر کسری (پادشاه پیشین ایران) و تاج پرویز (پادشاه معروف ایرانی) به آن افتاده است.

# عراق و فارس گرفتی به شعرِ خوش حافظ

بیا که نوبتِ بغداد و وقتِ تبریز است

هوش مصنوعی: ای حافظ! تو با اشعار زیبایت عراق و فارس را تحت تأثیر قرار داده‌ای، بیایید که اکنون وقت آن است که به بغداد و تبریز بپردازیم.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش هادی روحانی

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش سارنگ صیرفیان

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

شرح صوتی غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش محمدرضا ضیاء
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۴۱ به خوانش محمدرضاکاکائی

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش

پیشنهاد مشق شعر

جامی » دیوان اشعار » فاتحة الشباب » غزلیات » شمارهٔ ۱۳۲

قدم به طرف چمن نه که سبزه نوخیز است

شکوفه در قدم دوستان درم ریز است

مده به باد گرانمایه عمر بی باده

کنون که باده فرحبخش و باد گلبیز است

سرود مجلس تو صوت عندلیب بس است

[...]

محتشم کاشانی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۶۳

کنون که خنجر بیداد یار خونریز است

کجاست مرد که بازار امتحان تیز است

دلم ز وعدهٔ شیرین لبی است در پرواز

که یاد کوه‌کنش به ز وصل پرویز است

ز من چه سرزده‌ای سرو نوش لب که دگر

[...]

وحشی بافقی » گزیدهٔ اشعار » غزلیات » غزل ۴۱

عتاب اگر چه همان در مقام خونریز است

ولیک تیغ تغافل نه آنچنان تیز است

دلیریی که دلم کرد و می‌زند در صلح

به اعتماد نگه‌های رغبت آمیز است

مریض طفل مزاجند عاشقان ورنه

[...]

عرفی شیرازی » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۴

از آن ز شربت صلحم هوای پرهیز است

که آتش تب شوقم نه آن چنان تیز است

چو زلف باز کنی ناله خیزد از دل ها

که دام ما همه این طره ی دل آویز است

ز طره مشک به دامان کوهکن پاشد

[...]

طغرای مشهدی » گزیدهٔ اشعار » ابیات برگزیده از غزلیات » شمارهٔ ۱۵۷

بیا که بی سرزلف تو موج باده ناب

به رنگ حلقه ماتم، کدورت انگیز است

بهار حسن ترا برگ ریز عشوه مباد

که از هوای توام ابردیده گل بیز است

به دور نرگس او، دل ز خون لبالب کن

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از طغرای مشهدی

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۴۱ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

سهیل قاسمی در ‫۱۰ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۱۲ شهریور ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۵۱ نوشته:

بیت ِ دوم: به عقل نوش را «با احتیاط بنوش» معنی می کنم.
بیت ِ پنجم: دور ِ باژگون ِ سپهر بخت ِ برگشته است که چون خُم ِ واژگونه می ماند. که حتا شراب ِ سر ِ خم هم که می بایست صاف (گوارا) باشد، به خاطر ِ واژگونگی، با دُرد آمیخته شده است (بدمزه شده است)

reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۸ سال و ۱۰ ماه قبل، پنجشنبه ۷ دی ۱۳۹۶، ساعت ۱۳:۳۲ نوشته:

پیوند به وبگاه بیرونی

اگر چه باده فرح بخش و باد گل‌بیز است

ببانگ چنگ مخورمی که محتسب تیزاست

این غزل درزمان حاکمیّتِ امیرمبارزالدین سروده شده است.وی پس از قتل شیخ ابواسحق رفیقِ شفیق حافظ،فارس وشیراز راتصرّف و ضمیمه ی قلمرو خود ساخت.
امیرمبارزالدّین پادشاهی ظالم،بی ادب،مال اندیش، عامی و بی تربیت بوده است. زمانی مایل به افراط در می خوارگی و فسق و فجور می شود و زمانی کارش به دینداری ِ متعصّبانه می کشد ودستوربه بستن میکده ها وآزارواذیت میخواران صادرمی کند....

وی پس از سال 752توبه ای مجدّد می کند و جمعه ها پیاده به مسجد می رود و مصاحب زاهدانِ دراز نماز می شود و شخصاً امر به معروف و نهی از منکر می کند و شرابخواران را حد می زند و در این تعصّبات عامیانه کارش به جایی می رسد که گویند فرمان می دهد«امیرعلی مهل»کودک ده ساله و فرزند بی گناه رقیب خود ابو اسحق اینجو را بکشند.
او پس از تصّرف فارس بر شدّتِ اعمال خود می افزاید و چنان به ریا و ظاهر می کوشد که حتی دینداران حقیقی نیز از وی مشمئز می شوند و نکته سنجان او را "محتسب" می نامند.سرانجام شاه شجاع باهمدستی برادر خود، پدررا ازتخت پادشاهی برکنارو خودبرجای پدربرتخت نشست.

باده:شراب انگوری🍷
بیز: بیختن
باد گل بیزاست: یعنی بادمی وزد وگلها را می پراکند وآدمی رابه شرابخواری وسوسه می کند.
مُحتسب: محاسبه گر،ماموران نهی از منکر که با شراب خوارگان برخورد دولتی و قانونی و شرعی داشته اند.
تیز:بُرنده ، در این جا به معنی سختگیر و هوشیار می باشد.
چنگ: از آلاتِ موسیقی است.
به بانگِ چنگ: باصدا وآوای چنگ

✍️معنی بیت : اگر چه شراب🍷 روح افزا وشادی بخش است و باد مشغول پراکندن گل است وآدمی را وسوسه به عیش وعشرت می کند لیکن مواظب باشید، بی سروصدا شراب بنوشید، باآلات موسیقی وآواز به عشرت مپردازید که محتسب( امیرمبارزالدّین وماموران حکومتی) بیدار وهوشیار هستند. پنهانی شراب بخورید که اگردستگیرشوید تعزیر خواهیدشد.
دانی که چنگ وعودچه تقریرمی کنند
پنهان خورید باده که تعزیر می کنند

🌿━━━━━━━━━━🌿

صُراحی ای و حریفی گرت به چنگ افتد

به عقل نوش که ایّام فتنه انگیز است

صُراحی: ظرف ظریفی که به اشکال مختلف ساخته می شد.ابتدا شراب ازخُم واردصراحی شده سپس به وسیله ی آن به پیاله ها ریخته می شود . تُنگ، امروزه پارچ می گویند.
حریف: هم پیاله
به چنگ افتد:بیانگر این مطلب است که شراب و حریف ِموافق به سختی یافت می شده است.
به عقل نوش: بااحتیاط بنوش
ایّام فتنه انگیزاست: کنایه ازاوضاع ناموافق سیاسی واجتماعیست.

✍️معنی بیت:
چنانچه ظرفِ شرابی و هم پیاله ای موافق پیداکردی هوشیار باش وبااحتیاط اقدام به باده خواری کن که روزگار ناموافق است وبسیار فتنه انگیز.
در این زمانه رفیقی که خالی ازخلل است
صُراحیِ مِی صاف و سفینه ی غزل است

🌿━━━━━━━━━━🌿

در آستین مُرقّع پیاله پنهان کن

که همچوچشم صراحی زمانه خون‌ریزست

آستین:آستین لباس.
مُرقّع: جامه ی وصله دار، جامه ای که از تکّه پارچه های دوخته شده درست شده باشد، خرقه ، خرقه ای که وصله های چهارگوش داشته باشد.در اینجا مراد خرقه ی صوفیان می باشد.
پیاله:کاسه ای که بدان شراب نوشند.
چشم صُراحی: گفتیم که تُنگ شراب را به اشکال گوناگون مثل پرندگان و مرغابی ها می ساختند و شراب از دهان و چشم آن فرو می ریخت وبرحس وحال مستان می افزود.
زمانه خونریزست: اشاره به دوران سیاهِ امیر مبارزاست که برای اجرای احکام ظاهری اسلام در شهر خونریزی برپا بوده است.
✍️معنی بیت: اگر که می خواهی باده نوشی کنی درپوشش خرقه ی صوفیانه این کار را بکن که ظاهر ِاَمررا رعایت کرده باشی. اگربی احتیاطی کنی، گرفتار می شوی، این زمانه به مانندِ چشمانِ صراحی که ازآن شراب سرخرنگ می ریزد،بسیار خونریز است.
خرقه دراین دوران نمادِ ریاکاری وتزویر بود. ماموران حکومتی همه خرقه پوش بودند و درلباس صوفیان ظاهرمی شدند.
چه جای صحبت نامحرم است مجلس اُنس
سرپیاله بپوشان که خرقه پوش آمد.

🌿━━━━━━━━━━🌿

به آبِ دیده بشوییم خرقه‌ها از مِی

که موسم وَرع و روزگارپرهیزاست

وَرع: تقوا وپرهیزگاری

✍️معنی بیت:
حال که روزگار،روزگارریا وتزویر است،به حال خود می گرییم وخرقه های خود رابا اشکِ چشم می شوییم تاآلودگیهای شراب راپاک کنیم. لکّه های شراب باعث برمَلاشدن شرابخواری ما می شود ناچاریم پارسایی و پرهیزگاری پیشه گیریم تاازشرّ ماموران حکومتی دراَمان باشیم.
درخرقه ازاین بیش منافق نتوان بود
بنیاد ازاین شیوه ی رندانه نهادیم!

🌿━━━━━━━━━━🌿

مجوی عیش خوش از دور باژگون سپهر

که صافِ این سرخُم جمله دردی آمیز است

مجوی عیش خوش: توقّع نداشته باش که بتوانی درچنین روزگارسیاهی که امیرمبارز رقم زده، خوشی وشادمانی داشته باشی. کانتظارعیش دراین زمانه، عبث است.
دور:1- دوران و روزگار 2-گردش جام
باژگون: واژگون، وارونه
سپهر: فلک،آسمان
منظوراز"صاف" همان شراب صافیست که در بالا وسر خُم قرار دارد و تهِ خم دُرد آلود می شود. امّا دراینجا آسمان به خُم ِشراب واژگون تشبیه شده است.چون خُم آسمان واژگونه هست پس سرخُم نیز دُردآلودشده وشراب صاف وجود ندارد.
"دُرد" همان رسوب یا لردِ ته نشین شده در خُم شراب است که طعم آن رابدمَزه می کند.

✍️معنی بیت:
از این آسمانی که به سببِ تُندروی وافراطی گری امیر مبارزالدین واژگون شده، انتظار عیش خوش و لذّت نداشته باش. خُم آسمان واژگون شده وشراب صاف وجودندارد. همه چیز برعکس شده وبه جای عیش ولذّت، درد ورنج واندوه است.
آن حریفی که شب وروز مِی صاف کشد
بُوَد آیا که کند یاد زدُرد آشامی ؟

🌿━━━━━━━━━━🌿

سپهر بَرشده پرویزنیست خون افشان

که ریزه‌اش سرکسری و تاج پرویز است

سپهر: آسمان
برشده: برافراشته
پرویزن: اَلَک، وسیله ای برای بیختن و اَلَک کردن آرد وشکرو....
آسمان به الک تشبیه شده است،الکی که بالاگرفته شده، یعنی همچنان بی وقفه درحال الک کردنست.
هم می توان سپهر ِ بَرشده خواند، هم سپهر، بَرشده پرویزنی ست. هردوخوانش صحیح است. "سپهر ِ برشده" یعنی آسمان ِ بالا نگاهداشته شده. "سپهر، بَرشده پرویزنیست" یعنی آسمان اَلکی بالا نگاهداشته شده است.
خون پالا: خون چکان،صاف کننده ی خون، خون افشان ، پاشنده خون
ریزه اش: ریزترین چیزی که ازاین الک می افتد
کسری وپرویز: نام پادشاهان معرف قدیم

✍️معنی بیت: (به آسمان تکیه مکن) آسمان مثل الکی بالانگاهداشته شده هست که هرلحظه درحال غربال کردن وجداساختن است،(اشاره به اینکه هرلحظه تعدادی ازمیان ما به بهانه های مختلف به آنسوی هستی سفرمی کنند) از بس که مردمان درهرلحظه کشته می شوند ازروزنه ها وسوراخهای این اَلک خون می چکد!. برای آسمان هیچ اهمیّتی ندارد که ماچه کسی هستیم، پادشاهیم یادرویش، همه چیز وهمه کس راغربال می کند، آنها که ازسوراخهای این الک(به آنسوی هستی ودنیای مرگ) می افتند محکوم به مرگ ونابودی ونیستی شده اند. ریزترین چیزی که ازاین الک به گودال نیستی افتاده،تاج باشکوه پرویز وسرکسری بوده است. (بااین حساب، همه چیز ازاین سوراخ خواهد افتاد هیچ چیزپایدارنخواهدماند) ماهاکه جایی خود داریم! هیچکس نمی تواندادّعاکند که من آنقدربزرگ هستم که ازسوراخهای اَلکِ سپهر رَد نمی شوم!
تکیه براخترشب دزد مکن کین عیّار
تاج کاووس ببُرد و کمرکیخسرو

🌿━━━━━━━━━━🌿

عراق وفارس گرفتی به شعر خوش حافظ

بیا که نوبت بغداد و وقت تبریز است

✍️معنی بیت:
ای حافظ تو با اشعارناب ونغزخود،عراق و فارس را تسخیر کردی، حالا بیا و بغداد و تبریز را تسخیر کن.
حافظ برخیزوببین که همانگونه که خودپیش بینی کرده بودی،نه تنها بغداد وتبریز بلکه همه ی جهان راتسخیرنموده ای. شعرتو درزمان آدم وحوّا زینتِ گلبرگهای گلهای بهشتی بود وتاجهان باقیست همچنان آرامبخش دلهای پرآشوب عاشقان ودلدادگان خواهدبود.
به راهِ میکده حافظ خوش ازجهان رفتی
دعای اهلِ دلت باد مونس ِ دلِ پاک

🌹🙏

🌿━━━━━━━━━━🌿

reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link

فاطمه دِل سَبُک (مهر۱۳۲۵ - تیر۱۴۰۲/یزد) در ‫۳ سال و ۴ ماه قبل، چهارشنبه ۳۱ خرداد ۱۴۰۲، ساعت ۲۳:۱۱ پاسخ داده:

سپاس از رضایِ عزیز برای شرح هایِ نغز و دلنشین ات, به راستی "جایِ غم باد مَر آن دل که نخواهد شادَت!"

باژگون یا واژگون یا وارونه, فارسیِ واژه عوضی نیز می باشد.

باژگون سپهر: روزگارِ عوضی(پست و سفله)

همچنین;

کَسری همان انوشیروان با نام کاملِ کَسری نوشین روان, که فردوسی به پادشاهی او در شاهنامه بطور مفصل پرداخته است. کشتار مزدکیان در زمان پادشاهی پدرش و به دستور خود کسری صورت گرفت. بنا به گفته فردوسی نزدیک به ۱۰۰ هزار طرفدار کیشِ مزدکی که اعتقاد به اشتراک مال و همسر داشتند در باغی وسیع همچون درخت کاشته شدند! همچنین مشاور مشهور انوشیروان بزرگمهر (بوزرجمهر) بود که بخاطر بدبینی انوشیروان شکنجه و سپس نابینا شد.

پرویز یا خسرو پرویز نوه یِ کسری, ثروتمندترین و قدرتمندترین پادشاه ساسانی بود. داستان پادشاهی خسرو پرویز به تفصیل در شاهنامه گفته شده است. همچنین نظامی گنجوی در منظومه خسرو و شیرینِ خود, آنچه را که فردوسی بدان نپرداخته, به جزئی ترین حالت ممکن پرداخته است.

سرانجام خسرو پرویز بسیار تلخ و دردناک است. شیرویه پسر خسرو پرویز که در حبس خانگی بسر می برد با کمک درباریان و لشگریان مخالف خسرو پرویز علیه پدر کودتا می کند, او را زندانی و سپس به قتل می رساند. در جریانِ کودتا, ۱۷ پسرِ خسرو پرویز از جمله ۴ فرزند مشترک خسرو و شیرین نیز به قتل می رسند. شیرین همسر خسرو پرویز نیز در دخمه یِ خسرو بر روی جناره همسرش خودکشی می کند! عاقبت تمام کسانی که به شیرویه کمک کرده بودند چیزی بهتر از خسرو و فرزندانش نبود.

جنگ ذیقار در زمان خسرو پرویز اولین جنگی بود که لشگر ایران از اعراب شکست خورد که این آغازی بر پیروزی های متعدد اعراب بر ایرانیان و سقوط نظام پادشاهی چندین هزارساله و همچنین جایگزینی تخت پادشاهی با منبر! شد. به قول فردوسی:

چو با تخت منبر برابر شَوَد / همه نام بوبکر و عمّر شَوَد

و باز فردوسی خطاب به روزگار:

نهانی ندانم تو را دوست کیست! / بدین آشکارت بباید گریست!

وادی رَم> عَقَبَه> اردن {۲۱ ژوئن ۲۰۲۳}

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۸ روز قبل، جمعه ۱ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۴۵ پاسخ داده:

ممنون اززحماتی که متقبل شده واین مطلب مفید راثبت نمودید. ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فاطمه زمانی در ‫۲ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۵ مهر ۱۴۰۳، ساعت ۱۹:۰۵ پاسخ داده:

رضا

درودت ز من آفرین از سپهر...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۸ روز قبل، جمعه ۱ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۴۵ پاسخ داده:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عباس منصوری در ‫۱۵ روز قبل، سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۶:۴۸ پاسخ داده:

آفرین سید خیلی خوب شرح داده ای این غزل ناب و سیاسی اجتماعی حافظ رو آفرین

بهترین شرحی است که بر این غزل نوشته شده

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۱۵ روز قبل، سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۸:۴۷ پاسخ داده:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم دوست عزیز🌹🙏

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ادریس امینی در ‫۱۴ سال و ۲ ماه قبل، چهارشنبه ۸ شهریور ۱۳۹۱، ساعت ۱۸:۴۵ نوشته:

صراحی : ظرف شراب

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علیرضا در ‫۱۳ سال و ۶ ماه قبل، سه‌شنبه ۳ اردیبهشت ۱۳۹۲، ساعت ۲۲:۲۹ نوشته:

گویند شاه عباس پس از اینکه شهرهای ایران را یکی پس از دیگری گرفت به فکر تصرف تبریز می افتد ..به دیوان حافظ رجوع میکند تا تردید خود را بر طرف سازد که با این بیت روبرو میشود
عراق و فارس گرفتی به شعر خوش حافظ
بیا که نوبت بغداد و وقت تبریز است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر ترابی در ‫۱۲ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۱۱ بهمن ۱۳۹۲، ساعت ۰۴:۵۲ نوشته:

سپهر بر شده ، پرویزنی است خون پالای
که ریزه اش سر کسری و تاج پرویز است
خون پالای ، چه کار پرویزن پالودن است، ریز از درشت جدا کردن، ( آبکش را درشت پالای نیز می خوانند به درستی)
و اما ، آستین مرقع یاد سعیدی سیرجانی را در دل دوستداران زنده می کند ،

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جهن یزداد در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۲۲:۲۴ پاسخ داده:

دیدم نوشته افشان امدم بنویسم که پالاست دیدم شما نوشتید هم درشت پالا و خاک پرویز=خاک پالوده شده و نرم را نشان از پالا بودن است-
تو خسروا ز کدامین رمی که خرد و کلان
براه تو همه را دیده خاک پرویز ست

پالا ، پرور نیز است که به خون پروری سپهر نیز گوشه میزند. بیز بیختن را در لارستان و هرمزگان و نزد بلوچان گیز میگویند که نشان میدهد بیز را ایرانیان ویز گیز بیز میگفتند چون گنجشگ و بنجشگ ونجشگ .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرهاد در ‫۱۲ سال و ۵ ماه قبل، پنجشنبه ۱ خرداد ۱۳۹۳، ساعت ۰۱:۱۹ نوشته:

درست میفرمایید جناب دکتر ترابی. و چه ریزبین بود زنده یاد سعیدی سیرجانی که از میان اینهمه ترکیبها که در دیوان حافظ و سایر شاعران است "آستین مرقع" را انتخاب کرد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مرتضی در ‫۱۰ سال و ۱۱ ماه قبل، چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۴، ساعت ۲۳:۱۲ نوشته:

سلام
جمله dardi یا dordi امیز ؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

جهن یزداد در ‫۳ سال و ۱۱ ماه قبل، سه‌شنبه ۱ آذر ۱۴۰۱، ساعت ۲۲:۳۳ پاسخ داده:

درد همانست که امروز انرا لرت/ لرد میگوییم دردی کش -باده کش -دریا کش - کَش/چش = نوشیدن است و هم اکنون در پشتو انرا به همین نوشیدن و اشامیدن به کار می برند خورل ،چَشل = خوردن ، کشیدن =نوشیدن است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرهاد در ‫۱۰ سال و ۷ ماه قبل، چهارشنبه ۲۵ فروردین ۱۳۹۵، ساعت ۱۵:۲۶ نوشته:

جناب مرتضی‌
dord می‌باشد.
منظور از صاف سر خم شرابِ صافیست که در بالای ‌خم ظاهر میشود، و درد‌ها ته‌نشین میشوند. اما حافظ می‌گوید حتا شراب صاف سر خم نیز با درد آلوده شده است. معنی بیت میشود: از این دنیای نابکار انتظار خوشی‌ نداشته باش، که حتا کوچکترین شادیهای ظاهری آن‌ هم با غم و اندوه آلوده است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

میر ذبیح الله تاتار در ‫۱۰ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۲ خرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۳:۳۳ نوشته:

سلام
همه ابیات مقطع حافظ زیبا وقابل تامل است :
عراق و فارس گرفتی به شعر خوش حافظ
بیا که نوبت بغداد و وقت تبریز است
حافظ بااشعار خوش و شورانگیزخویش عراق فارس را را مسخر کردی ، حال نوبت بغداد وتبریز فرارسیده است. این شاعربزرگوار درضمیرباطن خود اراده نفوذ در سایربلاد را داشت .
الحمدالله حال که می بنیم درجهان خواننده ومحبانش خیلی زیاد است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

العبد در ‫۴ سال و ۹ ماه قبل، جمعه ۱ بهمن ۱۴۰۰، ساعت ۱۳:۳۳ پاسخ داده:

عراق منظورش کشور عراق نیست بلکه عراق عحم یا بلاد جبل هست که از غرب ایران کرمانشاه شروع میشه تا نهایتش که مرکز ایران یعنی قم هست

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سهیل قاسمی در ‫۱۰ سال و ۲ ماه قبل، جمعه ۱۲ شهریور ۱۳۹۵، ساعت ۰۱:۴۷ نوشته:

پرویزن یعنی الک (غربال)
می گوید آسمان مثل ِ یک غربال ِ بالا گرفته شده ی خون افشان است که چیزی که از آن می ریزد سر ِ کسرا و تاج ِ پرویز است.
اینجا صفت ِ بر شده برای سپهر، ضرورتی ندارد! چون نمی خواهد در باره ی سپهر توضیح بدهد. ولی «بَر شده پرویزَن» یک طوری حالت ِ پرویزن را نشان می دهد. یعنی الکی که در بالا قرار گرفته.
من «سپهر، بَر شده پرویزنی ست...» می خوانم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mahdiyar در ‫۹ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۱۹ دی ۱۳۹۵، ساعت ۰۲:۳۰ نوشته:

معنی این شعر رو کسی میتونه لطف کنه و بنویسه؟؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

وحید قاسمی در ‫۹ سال و ۴ ماه قبل، شنبه ۱۷ تیر ۱۳۹۶، ساعت ۱۰:۵۸ نوشته:

به نظر من "بر شده" می تواند هم صفتی برای سپهر و هم برای پرویزن باشد بسته به محل قرار دادن کاما، ایضا معنی "بر شده" هم به نظر من "بر افراشته شده" و "بالا گرفته شده" می تواند باشد با این حساب می توان گفت:
سپهر برافراشته شده، پرویزنیست... یا
سپهر، پرویزنِ بالا گرفته شده ایست...
که به نظر من معنی اول زیبا تر است چون بیت و شعر در مورد دور گردون و سپهر باژگون است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رسول آزادوار در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۷ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۳:۰۵ نوشته:

عرض سلام و ادب
رکن آخر فع لان می باشد نه فعلن
مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لان
لطفا اصلاح بفرمایید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا در ‫۸ سال و ۳ ماه قبل، چهارشنبه ۱۷ مرداد ۱۳۹۷، ساعت ۰۴:۰۳ نوشته:

به نظر میرسه بیت آخر طعنه ای به امیرمبارزالدین داره. میدونیم که امیر مبارزالدین بعد از تسخیر فارس و عراق(که منظور از عراق در شعر حافظ نواحی مرکزی ایران فعلیه) قصد تسخیر تبریز و احتمالا بغداد رو داشت که در تسخیر تبریز در اواخر حکومتش موفق بود. حافظ میگه من با شغر خوش تونستم این نواحی رو تسخیر کنم نه به زور شمشیر مثل مبارزالدین.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بهار فرزی در ‫۸ سال قبل، پنجشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۷، ساعت ۲۰:۱۷ نوشته:

در باب بیت ششم که از صفت برشده سخن رفت و بعضی آن را متعلق به سپهر و بعضی دیگر آن را متعلق به پرویزن دانستند، خرمشاهی در کتاب ذهن و زبان حافظ متذکر شده که برشده برای سپهر حشو است. چه سپهر برنشده نداریم. از این رو صفت برشده را برای پرویزن صحیح و معقول دانسته‌است. اما بعدها گفته که حدس و استدلال پیشین وی در آن کتاب درست نبوده‌است. چرا‌که ترکیب سپهر برشده بار‌ها در متون نظم پیش از حافظ به‌ کار‌ رفته‌است. برای مثال:
ز آه من نشگفت و ز چهرش ار گیرد سپهر برشده و چشم اختر آتش و آب (سنایی)
سپهر برشده رازی ندارد از بد و نیک که نه طلایه حزم تو را از آن خبرست (انوری)
به آب لطف تو آن را که تشنه کرد امید سپهر برشده ننمایدش سراب غرور ( انوری)
سپهر برشده را رای او به خدمت خواند کمر ببست به جوزا چو بندگان به دوال ( انوری)
سپهر برشده تا رای روشنش دیده‌ست ز برکشیدن خورشید و مه پشیمانست ( انوری)
نیافت گنج نظیر تو در مطاوی خویش سپهر برشده هرچند گرد خود برگشت ( کمال الدین اسماعیل)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

آیدین آذری در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۱۹ دی ۱۳۹۷، ساعت ۱۱:۰۶ نوشته:

من از بیت آخر اینطور برداشت می‌کنم که حافظ این تغییر شرایط و اصطلاحاً برگشتن ورق را به این شکل بیان می‌کند که یک زمان این من بودم که با اشعار خودم عراق و فارس را درنوردیده بودم ولی امروز آنها هستند که من (شهر من) را متصرف شده‌اند. بر این اساس احتمالاً در مصرع آخر تبریز و بغداد به عنوان پایتخت آن روز فارس (ایران) و عراق برای پرهیز از تکرار و برای زیبایی بیشتر شعر و جور شدن قافیه آمده است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مسیح در ‫۷ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۲۱:۴۸ نوشته:

مصرع آخر کمی عجیب است. اگر عراق را گرفته باشد پس بغداد را هم باید گرفته باشد. شاید ترکیبِ صحیح "عراقِ فارس" باشد.
عراقِ فارس یا عراقِ عجم اصطلاح نوپایی در قرن هفتم بوده است (به نقل از یاقوت حموی). شاید این اصطلاح تا قرن هشتم و دوران حافظ رایج شده باشد. سعید نفیسی، عراقِ فارس یا الجبال را محدوده ای می داند که از شرق به صحرای بزرگ خراسان، از جنوب به خوزستان، از جنوب شرق به استان فارس، از جنوب غرب به عراق عرب، در شمال غرب به آذربایجان و در شمال هم به رشته کوه‌های البرز محدود شده‌است. (البته هیچ وقت هم حدود کاملا مشخصی نداشته است).
بنابراین بغداد و تبریز خارج از "عراقِ فارس" قرار می گرفته اند.
البته فقط یک گمان بود . اطلاعات در مورد عراقِ عجم را هم از ویکیپدیا گرفته ام.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مسیح در ‫۷ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۲۱:۵۰ نوشته:

مصرع آخر کمی عجیب است. اگر عراق را گرفته باشد پس بغداد را هم باید گرفته باشد. شاید ترکیبِ صحیح "عراقِ فارس" باشد.
عراقِ فارس یا عراقِ عجم اصطلاح نوپایی در قرن هفتم بوده است (به نقل از یاقوت حموی). شاید این اصطلاح تا قرن هشتم و دوران حافظ رایج شده باشد. سعید نفیسی، عراقِ فارس یا الجبال را محدوده ای می داند که از شرق به صحرای بزرگ خراسان، از جنوب به خوزستان، از جنوب شرق به استان فارس، از جنوب غرب به عراق عرب، در شمال غرب به آذربایجان و در شمال هم به رشته کوه‌های البرز محدود شده‌است. (البته هیچ وقت هم حدود کاملا مشخصی نداشته است).
بنابراین بغداد و تبریز خارج از "عراقِ فارس" قرار می گرفته اند و به نظر بیت آخر کمی ملموس تر می شود.
البته فقط یک گمان بود . اطلاعات در مورد عراقِ عجم را هم از ویکیپدیا گرفته ام.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۷ سال قبل، سه‌شنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۸، ساعت ۰۸:۱۷ نوشته:

گرچه هوای بهاری فضا را پرگل کرده و شراب نیز حال خوش برایمان فراهم می کند اما در برابر ناآگاهان( محتسب یا در معنای ایهامی هر ناآگاه سلوک-ظاهر بیت در خصوص اوضاع زمان حافظ است) آشکارا و همراه با موسیقی ننوش.
بیت2:چون توفیق یار آگاه، با شراب نصیبت گشت با احتیاط بنوش که روزگار پر از ناآگاهانی است که حال خوشت را برنمی تابند.
بیت3:ظرف شرابت را در لباس درویشی خویش پنهان کن(لباسهای قدیم آستینی فراخ داشته)که روزگار چون چشم ظرف شرابت خونریز است( انتقام گیرنده از حال ناخوش خویش).
بیت4:ما با این حال خوش در عصر پرهیزگاری، اثر شراب را از لباسها با اشک میشوییم(در ظاهر همراه جاهلان و در درون مشتاق حال خوش)
بیت5: از زمانه در هیچ عصری جز این انتظار نداشته باش( حال خوش ما فرازمان و زمانه است)زیرا زلالترین شراب زمانه پر از ناخالصی است.( ذات هستی مادی تاریک و ناخالص است)
بیت6:دلیل بیت قبل: آسمان بلند مانند غربال خونریزی است که سر و تاج پادشاهان از آن میریزد.
بیت7: با شعر برآمده از حال خوش، فارس و مرکز ایران( عراق عجم) را گرفتی اکنون بغداد و تبربز در انتظار گسترش توست.
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

پیوند به وبگاه بیرونی

اینستاگرام:drsahafian

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا س در ‫۶ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۸، ساعت ۱۸:۱۱ نوشته:

جناب مسیح بیت آخر عجیب نیست. عراق در اون زمان به نواحی مرکزی ایران مثل اصفهان و اراک گفته میشد و بعضی معتقدن که اراک اسم فارسی شده‌ی عراقه. چیزی که ما الان به نام عراق میشناسیم مربوط به صد سال اخیره. همونطور که چند کامنت بالاتر گفتم به نظر میرسه این بیت طعنه‌ای به امیرمبارزالدین باشه.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

معترض بنزینی. آبان۹۸ در ‫۶ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۲۷ آبان ۱۳۹۸، ساعت ۲۱:۵۰ نوشته:

دو تا عراق داشته ایم آن هم نه از صد سال قبل که از هزار سال قبل و بیشتر. یکی عراق عرب بوده یعنی همین کشور فعلی عراق
و یکی عراق عجم یا ایالت جبال که از کرمانشاه و همدان تا قم و ری و اصفهان بوده
و هر دو را مجموعا عراقین می گفتند
شهر اراک نیز با اینکه دویست سال بیشتر نیست که درست شده و قلا سلطان آباد عراق بود و بعدا نامش اراک شد، سرزمینی بود در میان عراق عجم.
با توجه به اینکه حافظ می فرماید عراق را گرفتی و نوبت بغداد است مقصودش از عراق، قاعدتا عراق عجم است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا س در ‫۶ سال و ۱۱ ماه قبل، دوشنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۸، ساعت ۰۱:۰۰ نوشته:

منظور من هم ناحیه اراک فعلی بود نه شهر اراک.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهر در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹، ساعت ۰۱:۵۱ نوشته:

درود بر یارانِ جان
به پندار من مصرع آخر، تبریز به جای لبریز آمده
با این توضیح که بغداد و جور( لبریز)، رندانه در پی مصراع قبل آمده است.
همان دو خط آخر جام، که استاد سخن، آگاهانه با محسب در تقبل قرار می گیرد. می گوید جام را تا آخر سر بکش و هر چه بادا باد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهر در ‫۶ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۹، ساعت ۰۲:۲۶ نوشته:

حالیا اگر همان تبریز را فرض کنیم، به نظر می رسد که معنی به مبارزه طلبیدن ( هم پیاله جستن) باشد.
چرا که خواجه، در ابتدای غزل با فرودی زیبا پای عقل را وسط می کشد و توصیه می کند که شراب را از ترس محتسب در خفا و پهنانی بنوشند لیکن در اخر غزل پس از پیروزی و فتح، فریادش نوشانوش سر می دهد، آنهم تا خط جور.
نظر من کاملا قابل نقد می باشد، سخنان و نقدهای شما را به دیده ی منت پذیرا هستم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ایرانژاد در ‫۶ سال قبل، چهارشنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۹، ساعت ۰۷:۴۰ نوشته:

جالب اینکه در نسخه ی خطی بالا، نقش وسط، انتهای شعر دیگری دیده میشود که هیچ جا حتی در تمام گوگل پیدا نمیشود. نوشته:
از برای باده، می باید زدن، محتسب را حد بی حد و حساب!!
حافظا واعظ نصیحت گو، مَکُن ترَکِ تُرکان، خطا نبود صواب!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محسن در ‫۵ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۹، ساعت ۱۱:۵۹ نوشته:

اراک و پارس گرفتی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نسی در ‫۵ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۱۰:۴۳ نوشته:

سلام مگر کسری وپرویز یک نفرنیستند (خسروپرویز)؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نسی در ‫۵ سال و ۹ ماه قبل، پنجشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۱۱:۲۳ نوشته:

مگرکسری همون پرویز(خسروپرویز)نیست؟

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

میلاد در ‫۵ سال و ۸ ماه قبل، پنجشنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۹، ساعت ۱۴:۳۰ نوشته:

این شعر با آواز استاد شجریان جلا پیدا میکنه
چقدر زیبا خوندن ای اوازو

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

FarshidZare در ‫۵ سال و ۶ ماه قبل، شنبه ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۰، ساعت ۲۱:۰۶ نوشته:

بیت اخر منظور از عراق و بغداد و تبریز و فارس
همون دستگاههای موسیقیه و کاری به جنگ و فتح و اینا فک نمیکنم داشته باشه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، پنجشنبه ۲۶ اسفند ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۴۲ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۴ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۵ فروردین ۱۴۰۱، ساعت ۰۷:۱۰ نوشته:

اگر‌چه باده فرحبخش و باد گل بیز است

به بانگ چنگ مخور می که محتسب تیز است

فرحبخش به معنی شادی آفرین آمده است و گل بیز یا گُل افشان، کنایه از حضورِ معشوق وپراکنده شدنِ عطر و بویِ او است، سعدی بزرگ نیز در غزلی زیبا سروده است که :

ور به خلوت با دلارامت میسر می شود

در سرایت خود گُل افشان است، سبزی گو مَروی

ای نسیمِ کویِ معشوق این چه بادِ خُرَّم است؟

تا کجا بودی که جانم تاز می گردد به بوی

پس حافظ با خلقِ تناسبِ باده و باد می فرماید اگر چه باده ( در اینجا شرابِ عشق ) فرحبخش و نشاط آور است بویژه وقتی بادِ صبا گُل بیز شده و عطرِ معشوق را در چنین مجلسی با خود می آورد، اما تو مِی را با چنگ مخور،‌ زیرا که محتسب تیز است و از عیشی که برپا کرده ای باخبر شده و گرفتارت می کند. حافظ در ابیاتِ بسیار ی توصیه می کند که بی آوایِ چنگ مِی ننوشید از جمله در این مصراع که می فرماید: " قدح مگیر چو حافظ مگر به ناله ی چنگ"، پس عکسِ این نصیحت در اینجا می تواند بیانگرِ نهایتِ دقت در باده نوشیِ پنهانی باشد چنان‌که دیگر ابیاتِ متنِ غزل نیز مؤیدِ این مطلبِ مهم است.

صراحی ای و حریفی گرت به چنگ افتد

به عقل نوش که ایام فتنه انگیز است

صراحی در اینجا به معنی همان شراب است و حریف به معنی همراه و یارِ هم پیاله ، پس‌حافظ خطاب به عاشقانِ باده نوش می فرماید اگر شرایط چنین بزمی فراهم شد، با عقل و درایت به این کار بپرداز زیرا که ایام یا روزگار فتنه انگیز است، یعنی عقل حکم می کند که انسان پنهانی به باده نوشی بپردازد وگرنه باد و صدای چنگ که زیرِ فرمانِ زمانه یا فلک است رازِ باده نوشانِ عشق را فاش می کند.

در آستین مرقع پیاله پنهان کن

که همچو چشم صراحی زمانه خون ریز است

این بیت نیز تکمیل کننده بیت پیشین است ، پیاله نماد سنجش میزان شراب دریافتی سالک است و لباس مرقع کنایه از فقر و تهیدستی، پس‌حافظ میفرماید سالک با کسب معرفتی نسبی مجاز به اظهار فضل نبوده و بهتر است پیاله سنجش معرفت کسب نموده را در آستین لباس فقر پنهان کند ، یعنی با سکوت خود را نسبت به‌ دانش معنویِ کسب شده بی اطلاع نشان دهد اما آمادگی این را داشته باشد تا در مواقع ضروری، از آن استفاده نموده، رفتار و گفتار خود را بر مبنای آن شرابِ پنهان شده تنظیم کند. در مصرع دوم احتمالن لوله ی تُنگِ شراب به چشمِ صراحی تشبیه شده است که شرابِ به رنگِ خون را از آن در پیاله می ریزند و حافظ آن را به زمانه تعمیم می دهدکه او نیز خون ریز است،‌ خون در فرهنگ عارفانه غالبن نمادِ درد است و با توجه به مصراعِ و همچنین بیتِ پیشین این معنا را می رساند که آشکار نوشیدنِ شرابِ عشق با همراهیِ چنگ موجب می شود محتسب که من های ذهنی را نمایندگی می کند آگاه شده و او را تعزیر کند، و درواقع این زمانه است که بر رونده ی راهِ عاشقی درد وارد می کند. حافظ بسیار در باره ی پنهانی نوشیدنِ شراب یا کار معنوی با ما سخن گفته است و از جمله در ابیاتی از غزلِ ۲۰۰ :

دانی که چنگ و عود چه تقریر می کنند پنهان خورید باده که تعزیر می‌کنند

ناموسِ عشق و رونقِ عشاق می برند عیبِ جوان و سرزنشِ پیر می کنند

به آب دیده بشوییم خرقه ها از می

که موسم ورع و روزگار پرهیز است

مِی آلود شدنِ خرقه کنایه از نوشیدنِ شراب و طلبِ عیشِ خوش از خرقه ی باورها و اعتقادات است اما وقتی حافظ جمع آورده و خرقه ها می گوید مراد فقط خرقه ی باورها نیست، بلکه خرقه های دانش و اعتبارات دنیوی یا خرقه های ثروت و شهرت یا مقام را نیز شامل می شود که چون انسان از آن ها قصدِ نوشیدنِ شراب دارد ، خرقه ی مربوطه مِی آلود می گردد، که به‌ باورِ حافظ تنها راهِ زدودنِ آثارِ این باده نوشی از خرقه ها گریه و اشکِ ندامت است، به این ترتیب اگر سالکی قصدِ نوشیدنِ شراب از خرقه ی سلوکِ معنویِ خود را ندارد لزومی هم برای نوشیدنِ مِی با بانگِ چنگ و سر وصدا و در حقیقت عرضه ی خود به دیگران نمی بیند تا از محتسب های زمانه حذر کرده باشد، در مصراع دوم ورع به معنای دوری جُستن است و حافظ به سالکان طریقت توصیه می کند که با دردِ عشقی که دارند بسوزند و بسازند و آنچنان بگریند که آبِ دیدگان رنگِ مِی را از خرقه شان بشوید و گواهی بر باده نوشیِ رونده ی راهِ عاشقی نباشد، زیرا که موسم و فصلِ دوری جستن از محتسب ها ست و روزگار روزگاری ست که باید پرهیز کرد، پرهیز در اینجا با ایهامی که دارد هم پرهیز از محتسب ها را به ذهن متبادر می کند و هم بیانگرِ آن است‌ که زمانه خرقه ی زهد و پرهیزِ ریاکارانه بر تن کردن را می پسندد و نه باده ی عشق نوشیدن را.

مجوی عیش خوش از دور باژگون سپهر

که صافِ این سر خم جمله دردی آمیز است

نصیحتِ دیگرِ حافظ به روندگانِ راهِ عاشقی این است که از دور یا چرخِ فلک و آسمانی که باژگونه کار است عیشِ خوش را طلب و جستجو نکنند، در ظاهر سخنی ست پارادوکسیکال زیرا مگر می شود عیش ناخوش باشد، بله قطعاََ وقتی رونده ی راه با نوایِ چنگ باده نوشی کند و محتسب ها خبر یابند با انواعِ ملامت و خون و دردها و نمکی که بر زخمِ او می زنند عیشِ خوش او را ناخوش می کنند، و این امر اجتناب ناپذیر است زیرا سرانجام رازِ هر عاشقی فاش می گردد، پس عاشقان و روندگانِ راه در هر صورت عیشِ خوش از چرخِ وارونه کار طلب نکنند همانطور که هرچیزِ دیگری هم از این دور بجویی عکسِ آن را به تو می دهد. در مصراع دوم در سرِ خُم شرابِ صاف وجود دارد و در تهِ خُم دُرد است که ته نشین شده است، علی الاصول سرِ خم و شرابِ صاف باید موجبِ عیشِ خوش گردد اما چرخِ وارونه کار را ببین که اگر سرِ خُم را هم بنوشی جملگی دُرد آمیز است و موجب وارد شدنِ درد بر تو می گردد. معنای نهفته ی دیگر بیت این است که اگر گمان می کنی با نوشیدنِ شرابِ عشق به راحتی و عیشِ خوش می رسی در اشتباه هستی و علاوه بر دردِ عشق از دیگر دردهایی که زمانه ی خون ریز بر تو وارد می کند از جمله ملامت و تعزیرِ محتسب ها نیز در امان نخواهی بود. در بیتِ بعد حافظ مثال می زند:

سپهر بر شده پرویزنی ست خون افشان

که ریزه اش سر کسری و تاج پرویز است

سپهرِ بر شده همان آسمان یا دورِ باژگونه کار است و پرویزن یعنی آبکش یا پالاینده، پس‌حافظ با تشبیه کردنِ سپهر یا روزگار به این پالاینده ای که خون فشان و درد آفرین است می فرماید ریزه یا کمینه اش که از این سپهرِ پالاینده قاعدتاََ نباید عبور کند سرِ کسری و تاجِ خسرو پرویز است، اما تو ببین چنین پادشاهِ به ظاهر نیکبختی نیز نتوانست از پالاینده ی سپهر جانِ سالم بدر برد و سر و تاجِ خود را بر باد داد و بعبارتی سقوط کرد، باید توجه داشت هنگامِ الک کردن یا پالودنِ چیزی مانندِ گندم یا حبوبات در پرویزن آن را به بالا می پاشند تا ناخالصی ها از روزن ها بیرون ریزد و خالص شده های ارزشمند برجا و در پرویزن بماند، پس حافظ بر این باور است که هر چیزِ دنیوی که از آن عیشِ خوش می جوییم حتی اگر تاجِ پادشاهی و مقام باشد و به آن دست یابیم باز هم از سپهر و پرویزنِ خون افشانش جان به در نمی بَرَد و بر انسان درد وار می کند، و همچنین اگر طلبِ عیشِ خوش و آسودگی از کارِ معنوی و باده نوشیِ عاشقانه باشد‌ باز هم نتیجه و عاقبتِ کار همان خواهد بود.

عراق و فارس گرفتی به شعر خوش حافظ

بیا که نوبت بغداد و وقت تبریز است

مراد از عراق در اینجا عراقِ عجم است و حافظ که همواره چند معنی را در سخنِ خود لحاظ می کند ضمنِ عالمگیر شدنِ شعرِ خوشِ خود به این‌ نکته اشاره دارد که روندگانِ راهِ عاشقی سکون ندارد و هر مرحله را پشت سر بگذارد به منزل و مرحله ی بعد می رسد، پس شهرهای ذکر شده همگی نمادین بوده و منظور مکان جغرافیایی آنها نیست ، عراق و فارس نماد جهان مادی هستند و حافظ یا عارف با شناخت و کسب معرفت نسبت به آن ، درپی رسیدن به عالم یکتایی ست که هدف نهایی انسان برای حضور در این جهان است ، عرفای بزرگ دیگری مانند مولانا هم از بغداد و تبریز به عنوان نماد فضای بینهایت یکتایی و عدم در آثار گرانبهای خود بهره برده اند .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بزرگمهر در ‫۳ ماه قبل، شنبه ۳ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۵۶ پاسخ داده:

برگ بی‌برگی گرامی،

تفسیر های زیبایی از شما در این حاشیه‌ها دیدم، که به سبک استاد عزیز پرویز شهبازی صورت گرفته، اما بردن همه غزلهای حافظ در این قالب هم کم لطفی به حافظ و بیشتر از آن به سبک ابدایی استاد است.این کار لطف غزل و لطف روش گنج حضور را ضایع میکند.

لطفا دقت بفرمایید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۳ ماه قبل، سه‌شنبه ۶ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۰۶:۲۷ پاسخ داده:

با درود و سپاس، ای کاش از این افتخارِ خوشه چینیِ کشتزارِ وسیعِ استاد از دانشِ بی پایانِ معنویِ جنابِش ارزنی بهرمند می‌ بودم و شیوه ی او را بکار می بردم، اما چه کنم که با چنین فقری باید ساخت تا مگر وقتِ آن فرا رسد و به بازنویسیِ این شرح های پراز غلط همت گمارم، و نکته ی آخر این که می فرمایند:

یک قصه بیش نیست غمِ عشق وین عجب کز هر زبان که می‌شنوم نا مکرر است

به این امید که بر ما نیز نا مکرر شود و از این ظاهرِ تکراری ملول نگردیم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

رضا تبار در ‫۳ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۱۷ بهمن ۱۴۰۱، ساعت ۱۰:۳۳ نوشته:

معنی ابیات

۱- حافظ در این ابیات از عارفان میخواهد که به فرهنگ قشری زمانه خود توجه داشته باشند.

۱- اگر چه شراب الهی شادی آفرین و گل بیز( بادی که نسیم گل همراه آورد/ نسیم تجلی الهی که گلهای شوق در محضر حق را زیر و رو می کند)

-ولی محتسب( مامور حکومتی که کارش نظارت در اجرای احکام دین است) حواس خود را به ما جمع کرده، بانگ چنگ ( اظهار شوق مستانه) را علنی نکن!

۲- اگر همراه و همدمی در عشق یافتید ،

احتیاط کنید که روزگار پر از فتنه است.

۳- پیله می( دل) خود را در آستین مرقع( آستین خرقه صوفیان/ کنایه از سینه)پنهان کن،

- زیرا زمانه مثل چشم صراحی( تنگ شراب که به اشکال پرندگان مثل مرغابی می ساختند و شراب از چشم یا دهان آن بیرون می آمد) خون ریز است.

۴- با اشک چشم باید خرقه ها را بشویید و احتیاط کنید،

زیرا روزگار ورع( تقوا) و پرهیز کاری است.( حال که روزگار ،روزگار تزویر و ریاکاری است و نمی توان از حقیقت دین سخن گفت، پس به حال خود می گرییم و خرقه ها را با آن می شوییم و بناچار پارسایی را پیشه خواهیم کرد)

۵- از این روزگار واژگون شده( معکوس) انتظار زندگی خوش و شادی را نداشته باش!

- زیرا سر این خم( روزگار/ آسمان برعکس) رو به پایین است و صاف ( قسمت بالای شراب که صاف است) با درد( رسوبات ته شراب) مخلوط شده است.

۶- رسم روزگار معکوس شده همچون پرویزن( الک) خون افشان و خون ریزی است که کوچکترین چیزی که از سوراخ هایش بیرون می آید سر پادشاه کسری( خسرو پرویز) و تاج ( خسرو) پرویز است .

۷- حافظ با شعر خوش عراق و فارس را گرفتی،

بیا که حالا دیگر نوبت بغداد و فتح تبریز است.( تا اینگونه اندیشیدن حافظ عالم گیر شود. اندیشه ای که حاصل آن تفکر حقیقی در مقابل بی فکری در قالب تحجر، تعصب ، خود نمایی، ریا و تزویر است)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

م ر ن در ‫۳ سال و ۸ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۵ بهمن ۱۴۰۱، ساعت ۲۳:۳۰ نوشته:

در خصوص مصرع سپهر برشده پرویزنیست خون افشان، لازم دانستم توضیحاتی ارائه بدم.

در این مصرع سپهر به پرویزنی خون افشان تشبیه شده، پس نمی توان برشده را صفت خوبی مانند برافراشته برشمرد.

پس معنی برشده چیست؟

ابتدا به مصرع "باشد که از غیب چراغی برکند خلوت نشینی" توجه کنید، اینجا برکند یعنی روشن کند یا آتش کند.

اکنون واضح است که برشده حالت مجهول برکند است.

پس برشده یعنی آتش گرفته، شعله ور شده.

معنی مصرع:

سپهر آتش گرفته، پرویزنی خون افشان است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Carpe Diem در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، جمعه ۱۷ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۲۳:۳۴ نوشته:

در جریان حمله به افغانستان، نادرشاه به زیارت آرامگاه حافظ رفت و برای پیشگویی در مورد پیروزی در جنگ، فال حافظ گرفت. بخت با او یار بود، چرا که بیت پایانی غزل پنجاه و هفتم دیوان حافظ، نوید فتح و پیروزی را به او داد:

«عراق و فارس گرفتی به شعر خوش حافظ // بیا که نوبت بغداد و وقت تبریز است»

این بیت، به نادرشاه امید و انگیزه داد و او را برای ادامه جنگ و فتح سرزمین‌های بیشتر مصمم کرد.

It is stated that Nâdir Shâh, during a campaign against the Afghâns, made a pilgrimage to the poet’s tomb, and there had recourse to divination through the Dîvân in order to ascertain whether the expedition would be successful. Fortune favored him: as he unrolled the scroll his eye fell upon the final distich of the fifty-seventh ode : —

“o Hâfiz, by thy dulcet song ‘Irak and Fârs are raptured;
Now haste, that Baghdâd and Tabrîz may in their turn be captured.”

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی عرفانیان در ‫۱ سال و ۵ ماه قبل، یکشنبه ۴ خرداد ۱۴۰۴، ساعت ۱۲:۳۴ نوشته:

شرح ساده‌ی این غزل را بشنوید:

پیوند به وبگاه بیرونی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۱ سال و ۲ ماه قبل، دوشنبه ۱۰ شهریور ۱۴۰۴، ساعت ۰۵:۳۰ نوشته:

در غزل های قبلی در مورد نگرش حافظ به می صحبت کردم .در مجموع به نظر می رسد حضرت حافظ در این مورد فرد سخت گیری نبوده و تساهل می کرده .نکته جالب در این غزل این است که نمی خواهد به بهانه شرابخواری گرفتار محتسب و سیستم حکومت آن روز شود .او خود را به دلیل عشق ورزیدن شهره می داند نه باده نوشیدن وگرنه می گفت منم که شهره شهرم به باده نوشیدن.

آنجا که بحث از عشق و رندی و پیر مغان است شجاعانه حرفش را می زند ولی اینجا برخلاف روالش جانب عقل را می گیرد چرا ؟ چون خود را فرد شرابخواری نمی داند و نمی خواهد ما هم مثل زاهدان آن روز او را فردی شرابخوار بشناسیم

اگر چه باده فَرَح بخش و باد گُل‌بیز است

به بانگِ چَنگ مخور مِی که مُحتَسِب تیز است

اگرچه شراب باعث شادی و باد باعث عطر افشانی گل است اما تو با سر و صدای چنگ شراب نخور چون محتسب (پاسبان) حواسش جمع است

صُراحی‌ای و حریفی گَرَت به چَنگ افتد

به عقل نوش که ایام فتنه‌ انگیز است

اگر ظرف شراب به دست آورده ای و همپالکی هم داری عاقلانه بنوش و زیاده روی نکن چون باعث دردسر برایت می شود

در آستینِ مُرَقَع پیاله پنهان کن

که همچو چشمِ صُراحی، زمانه خونریز است

پیاله ات را در آستین پر زرق و برق خود پنهان کن چون مثل دهانه تنگ ظرف شراب که از آن شراب مثل خون می ریزد ،روزگار هم خونریز و بی رحم است.

به آبِ دیده بشوییم خِرقه‌ها از می

که موسمِ وَرَع و روزگارِ پرهیز است

حتی باید جامه هایمان را با اشک از می پاک کنیم چراکه زمان پرهیز کاری و ملاحظه کاری است

مجوی عیشِ خوش از دورِ باژگونِ سِپِهر

که صاف این سر خُم جمله دُردی آمیز است

وقتی آسمان واژگون است یعنی شرایط مساعد نیست توقع عیش و خوشی نداشته باش چون شراب خالصی که باید از سر خم می بریزد با رسوبات ته خم مخلوط است و خالص نیست و تلخ خواهد بود

سپهر بر شده پرویزنی‌ست خون افشان

که ریزه‌اش سر کَسری و تاجِ پرویز است

این آسمان مثل غربالی است که بالا برده اند تا خون از آن بریزد و ملاحظه هیچ کس را نمی کند .کوچکترین خون هایی که از آن می ریزد مربوط به سر انوشیروان و تاج خسرو پرویز است که برای خود بزرگی بودند .ما که جزء کوچکی بیش نیستیم پس ما را به راحتی از بین می برد.

عراق و فارس گرفتی به شعرِ خوش حافظ

بیا که نوبتِ بغداد و وقتِ تبریز است

ای حافظ تو که بلاد پارسی زبان را با شعر خود تسخیر کردی بیا که نوبت تسخیر بلادی مثل تبریز و بغداد است که پارسی زبان نیستند . اشاره به گستردگی نفوذ و تاثیر شعر حافظ در همه اقوام است و مردم با هر زبان و گویشی سخنش را درک می کنند .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بزرگمهر در ‫۳ ماه قبل، یکشنبه ۴ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۱۳ نوشته:

نمیدانم چرا هیچ یک از شارحان و اساتید به خود زحمت نداده‌اند ببینند چرا سپهر بر شده به پرویزن تشبیه شده است:

یک پرویزن را مقابل نور بگیر:

از فاصله، همان چیزی دیده می‌شود که شبِ پرستاره در چشم انسان می‌سازد

سپهرِ برشده پرویزنی‌ست…

«برشده» یعنی افراشته، بالا گرفته، در برابر چشم. درست همان حالتی که کسی پرویزن را در دست بلند می‌کند تا نور از سوراخ‌هایش عبور کند. این قید، در شرح‌های معمول تقریباً بی‌مصرف تلقی شده، در حالی که در این خوانش ناگهان معنا پیدا می‌کند

و بعد، نبوغ حافظ آشکار می‌شود:

در مرحله‌ی اول، آسمان شبیه پرویزن است.

در مرحله‌ی دوم، این سپهر پرویزنی شروع به حرکت می‌کند.

در مرحله‌ی سوم، از سوراخ‌هایش دیگر نور نمی‌بارد، بلکه خون می‌پاشد.

در مرحله‌ی چهارم، آنچه از آن فرو می‌ریزد، خون و سرِ شاهان و تاج آنهاست است.

از غربال چیزهای بی ارزش به زیر میریزد

ارزش کلمه « ریزه» هم در این بیت شاهکاریست که دیده نشده است.

یعنی تصویر، پله‌پله از یک مشاهده‌ی طبیعی به یک استعاره‌ی فلسفی تبدیل می‌شود

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ایمان کاظمی متخلص به ایمان در ‫۲۶ روز قبل، پنجشنبه ۲۳ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۲۳:۵۷ نوشته:

درود بر اهل دل و حافظ دوستان عزیز به نظر زیباترین تشبیه حافظ در این شعر چشم صراحی است که اشاره به سر ظرف شراب دارد که از آن شراب بیرون می ریزد ، سر ظرف شراب که به آن صراحی می گفتند را برای اینکه می از آن با کنترل بیشتر خارج شود شبیه چشم می ساختند با گوشه ای که شبیه گوشه ی سمت شقیقه چشم است و حافظ این در ظرف را با هنرمندی تمام به چشم صراحی تشبیه کرده است ، شبیه چشم صراحی را امروز در لبه پارچ که از آن آب خارج می‌شود می بینیم.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عباس منصوری در ‫۱۵ روز قبل، سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۰۶:۴۶ نوشته:

این غزل یکی از سیاسی ترین غزلیات حافظ هستش

و خیلی جرات داشته در روزگار حکومت امیر مبارزالدین دیوانه این غزل بی پروا رو گفته.اما امیر مبارزالدین،عاقبت بخیر نمیشه و توسط پسرانش سرنگون و کور میشه و شاه شجاع،که محبوب حافظ بوده بر مسند قدرت میشینه.

ز مهربانی جانان طمع میر حافظ

که نقش جور و نشان ستم نخواهد ماند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

استاد.میراحمدی در ‫۱۵ روز قبل، سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۵۰ نوشته:

دربارهٔ اگر چه باده فَرَح بخش و باد ...

از بر هستم

«ز کارها که کنی شعر حافظ از بر کن»

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۴۱

تازه‌های نرم‌افزار گنجور