گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۳۷۹

وزن:	مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۹

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: شاعر در این غزل به شادی و سرور ناشی از عشق و لذت‌های زندگی می‌پردازد. او با سرودن از می‌گساری و عشق، از زهد خشک و عبوس انتقاد می‌کند و بیان می‌کند که در جستجوی خویشتن و شوق معشوق است. شاعر به رنج کشیدن و سرگشتگی در عشق اعتراف می‌کند و از مدیران عرفان درخواست می‌کند که در را به روی او بگشایند. او اهمیت طلب و جستجوی معشوق را یادآور می‌شود و در نهایت از باده‌نوشی و شادی در محفل دوست می‌گوید.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# سرم خوش است و به بانگ بلند می‌گویم

که من نسیم حیات از پیاله می‌جویم

هوش مصنوعی: من حال خوبی دارم و با صدای بلند اعلام می‌کنم که من از پیاله‌ی شراب، زندگی و نشاط را طلب می‌کنم.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# عبوس زهد به وجه خمار ننشیند

مرید خرقهٔ دردی‌کشان خوش‌خویم

عبوس زهد یعنی این شیوخ و واعظانی که جلوه در محراب و منبر می می کنند ، هیچ وقت چهره عبوس شون نمی تواند به مانند یک فرد شراب خور که چهره حالت خاصی دارد ، تغییر کنن. اینقدر در زهد عبات گونه دروغین فرو رفته اند که به حالت یک مست میخانه نمی توانند در بیایند یا تجربه کنند. اونها عبوسند و من حافظ مرید و راهرو دردی کشان - کسانی که تا انتهای مجلس شراب خواری ، شراب می خورند - هستم. چون این دست ادم ها لااقل دو رو و دروغگو نیستند

# شدم فسانه به سرگشتگی و ابروی دوست

کشید در خم چوگان خویش چون گویم

هوش مصنوعی: من دچار حوادث و سرگشتگی شدم و بر اثر زیبایی ابروهای دوست، مانند توپ در بازی چوگان در حرکت هستم؛ حالا نمی‌دانم چگونه این احساسات را بیان کنم.

# گرم نه پیر مغان در به روی بگشاید

کدام در بزنم؟ چاره از کجا جویم؟

هوش مصنوعی: اگر پیر مغان (شخصی دانا و تجربه‌دار در عالم عرفان و تصوف) در را به روی من باز نکند، نمی‌دانم به کدام در باید بروم و از کجا باید راه چاره را پیدا کنم.

# مکن در این چمنم سرزنش به خودرویی

چنان که پرورشم می‌دهند، می‌رویم

هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر از خود می‌خواهد که در این باغ (چمن) او را به خاطر رفتار خود سرزنش نکنند، چون مانند گیاهی که در این زمین پرورش می‌یابد، به سرنوشت و مسیر خود ادامه خواهد داد.

# تو خانقاه و خرابات در میانه مبین

خدا گواه که هر جا که هست، با اویم

هوش مصنوعی: تو نه خانقاه (محل نماز و عبادت) و نه خرابات (مکان شراب‌خواری) را در میانهٔ زندگی‌ام قرار نده، زیرا خداوند گواه است که من در هر کجا که باشم، همیشه با او (خدا) هستم.

# غبار راه طلب، کیمیای بهروزی‌ست

غلام دولت آن خاک عنبرین بویم

هوش مصنوعی: غبار راه طلب، یعنی نشانه‌های تلاش برای یافتن و رسیدن به هدف، به مانند کیمیای طلایی است که باعث خوشبختی و کامیابی می‌شود. من، که می‌خواهم به مقام و نعمت برسیم، بوی خاکی را که در آن عنبر وجود دارد، استشمام می‌کنم.

# ز شوق نرگس مست بلندبالایی

چو لاله با قدح افتاده بر لب جویم

هوش مصنوعی: از شوق نرگس زیبا و دل‌ربا، مانند لاله که سرش را بر روی جامی خم کرده، بر لب رود می‌جویم.

# بیار می که به فتوی حافظ از دل پاک

غبار زرق به فیض قدح فروشویم

هوش مصنوعی: می‌خواهم شرابی بیاوری که به زعم حافظ، با نیت پاک از دل، دانه‌های فریب و تظاهر را از زندگی‌ام دور کند و به لطف شراب فروش، به خوشی برسم.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش فاطمه زندی

همهٔ خوانش‌هاautorenew

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش عندلیب

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش شاپرک شیرازی

غزل شمارهٔ ۳۷۹ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

مولانا » دیوان شمس » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۷۴۵

فضول گشته‌ام امروز جنگ می‌جویم

منوش نکته مستان که یاوه می‌گویم

تنا بسوز چو هیزم که از تو سیر شدم

دلا برو تو ز پیشم تو را نمی‌جویم

لگن نهاد خیالش به چشمه چشمم

[...]

سعدی » مواعظ » قصاید » قصیدهٔ شمارهٔ ۴۱ - تغزل و ستایش صاحب دیوان

من آن بدیع صفت را به ترک چون گویم

که دل ببرد به چوگان زلف چون گویم

گرم به هر سر مویی ملامتی بکنی

گمان مبر که تفاوت کند سر مویم

تعلقی است مرا با کمان ابروی او

[...]

جهان ملک خاتون » دیوان اشعار » مقطعات » شمارهٔ ۱۰

کدام لطف که در شأن ما نکرد ایزد

به صد زبان نتوانم که شکر آن گویم

اگر نه در دل من یاد او بود شب و روز

ز دل نفور شدم دست ازو فرو شویم

به هرکه درنگرم لطف او همی بینم

[...]

جامی » دیوان اشعار » واسطة العقد » غزلیات » شمارهٔ ۳۲۳

شدم به باغ که کنج فراغتی جویم

غمت ز پرده دل خیمه زد به پهلویم

شدم چو آینه صافی ز شست و شوی سرشک

بدین بهانه چه باشد که بنگری سویم

اگر چه روی به رویم نمی نهی باری

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از جامی

صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۵۷۷۵

ز بوستان تو عشق بلند می گویم

چو شبنم از گل روی تو دست می شویم

نمی توان دل مردم ربود و پس خم زد

سواد زلف ترا مو بموی می جویم

ز بس که تشنه بوی وفای نایابم

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از صائب

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۱۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

همیرضا در ‫۱۷ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۹ دی ۱۳۸۷، ساعت ۲۰:۳۳ نوشته:

«عبوس» در بیت دوم مصدر عربی است به معنای ترشرویی و باید آن را به ضم عین (عُبوس ِ زهد) خواند و با عبوس به فتح عین (عَبوس) که صفت است به معنای ترشرو فرق دارد، معنی مصرع اینطوری می‏شود که: حتی خماری حاصل از مستی هم باعث نمی‏شود ترشرویی و بداخمی حاصل از زهد به آدم دست دهد ...

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

آرش طوفانی در ‫۱۲ سال قبل، چهارشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۳، ساعت ۲۲:۱۵ نوشته:

با درود به عزیزان
در «دیوان حافظ» به تصحیح «استاد احمد شاملو» بیت دوّم این غزل به این ترتیب آمده است:
عبوس زهد به وجه خمار ننشیند/مرید فرقه دردی کشان خوش خویم!
به نظر بنده نیز عبارت «فرقه» به جای «خرقه» مناسبت بیشتری دارد؛ چراکه عموما حافظ خرقه را متعلّق به صوفیه می شمارد و همواره نیز صوفیه و زهد عبوس آن ها را مورد انتقاد قرار می دهد.
هرچند که از منظری دیگر می توان در این بیت، این وجه را نیز لحاظ نمود که حضرت حافظ با آوردن لفظ «خرقه» به نوعی «دردی کشی رندانه ی حافظی» را در نقطه ای مقابل زهد صوفیانه و به مثابه ی طریقتی سلوکی مراد کرده باشد.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر حافظ رهنورد در ‫۲ سال و ۷ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ فروردین ۱۴۰۳، ساعت ۲۲:۵۴ پاسخ داده:

درود بر شما

نخست باید گفت که یکی از ضعیف‌ترین تصحیحات(که چه عرض کنم) بر دیوان خواجه حافظ، روایت احمد شاملوست. سلیقه‌ی شخصی را در آن دخیل کرده و در ابیاتی معانی مختل شده‌اند.

دو این‌که واژه‌ی فرقه را نخست کس جناب خانلری بوده که جایگزین خرقه کرده که آن هم فقط به استناد نسخه‌ی ج اعصار گذشته بوده و در همان نسخه‌ی ج فقط فرقه جای خرقه آمده

در دیوان حافظ به سعی سایه این بیت با کلمه‌ی خرقه آمده که با هماهنگی با بیش‌از ده دیوان عتیق است.

در کتاب موسیقی شعر و این کیمیای هستی، هر دو نوشته‌ی جناب کدکنی هم کلمه‌ی خرقه چون همنشینی آوایی با خوش‌خو دارد و با سیاق عرفانی حافظ هم‌طراز است مورد وثوق است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

محمد کریمی فر در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۱ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۱۲:۳۲ نوشته:

این غزل رو استاد شجریان به همراه استاد فقید فرهنگ شریف و ناصر فرهنگ فر در یک اجرای خصوصی تحت عنوان مرید خرابات اجرا کردن/واقعا فوق العاده است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۹ سال و ۸ ماه قبل، یکشنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۵، ساعت ۱۹:۳۴ نوشته:

https://rezasaghy.blogfa.com/

سرم خوش است وبه بانگ بلند می گویم

که من نسیم حیات ازپیاله می جویم

حیات: زندگی

پیاله: جام شراب، سمبل شادیخواری وشادمانه زیستن، نماد حضور مستانه درمیدان زندگی، بادلی خونین لبخند زدن ولبخندنشانیدن برلبهای دیگران. پیاله درونش شراب سرخ رنگ هست (دلش خون است) اما مست وشادمان است ومستی وشادمانی می بخشد.

معنی بیت:

سرمست وشنگول، مستانه درمیدان زندگانی حاضر هستم وباندای بلند اعلام می کنم که من نسیم خوش زندگانی را ازجام شراب دریافت می کنم بدون پیاله ی شراب، بدون پرداختن به شادیخواری زندگانی لطف وصفایی ندارد.

اما چرا؟

زیرا دردیدگاه حضرت حافظ‌؛ شادمانی وخوش وخرم بودن نشانه ی حقیقی حضورخالص درجریان زندگانی و هستی هست. آنهاکه افسرده وملول واندوهبارند درواقع مردگانی متحرک هستند که فقط نفس می کشند ومی خورند ومی خوابند آنها ازموهبت وبرکت زندگی محروم وبی نصیب می باشند.

شادی وسُرور وسرمستی،آدمی راازگذشته وآینده بیرون کشیده وبه زمان حال که تنها زمان زندگی حقیقیست می آورد. درزمان حال هیچگونه اندوه ودرد وغم وجودندارد تمام دردها ونگرانیها، تنشها، استرس واضطرابها یا درگذشته هستند یا درآینده. تنهاراه رهایی ازگذشته وآینده وبازگشت به زمان حال؛ به عیش وعشرت پرداختن وشادمانگیست. عیش وعشرت درفرهنگ حافظانه لزوما شراب خوردن وبدمستی کردن سطحی نیست. عیش وعشق هم اوجی به بلندای اورست دارد هم ژرفای عمیقی که سرشارازسکوت وآرامش است. اینگونه شادمانه زیستن وخوش وخرم بودنست که آدمی راازبرکت زندگانی ارضا می نماید واین خود خالصانه ترین نیایش وسپاسگزاری اززندگانی وخداوندست. جام شراب وپیاله وپیمانه نیز دراین فرهنگ، نماد خوشدلی وشنگولیست. ضمن آنکه نوشیدن شراب انگوری وعیش ونوش نیزازنظر حافظ امریست پسندیده که آدمی راسرخوش وسرزنده نموده ودرزمان حال نگه میدارد. ازآدم سرخوش وشادمان هیچکس ضررنمی بیند یک شخص خرسندوخندان، آماده تر ازسایرین است تابه دیگران کمک ویاری برساند.

نگویمت که همه ساله می پرستی کن

سه ماه می خورونه ماه پارسا می باش

🌿━━━━━━🌿

عبوس زهد به وجهِ خمارننشیند

مریدخرقه ی دُردکشان خوش خویم

عبوس:

اخم کردن؛ رو ترش کردن؛ چین به پیشانی انداختن؛ ترش‌رویی.

جدی وعبوس واخموبودن، نشانه ی روشنی ازاین حقیقت تلخ است که او هنوزبه شناخت کافی نرسیده است. تردید دردرون او به آتش زیرخاکستری می ماندکه هرلحظه ممکن است زبانه بکشد وخرمن اعتقادات اورا بسوزاند. اوازاین جهت عبوس وجدیست که به خودش ثابت کندکه باورهایش درست است!

وقتی شک وتردید درمورد موضوعی خاص برای بارهاوبارها سرکوب می گردد به موازات آن، همزمان تعصّب سخت وخشک درنهادآدمی پی ریزی میگردد تاحقیقت رامورد حمله قراردهد درجریان همین فرآینددرونیست که شخصیت فرد تحت تاثیرقرارگرفته واو تندمزاج ،عبوس واخم آلود می شود.

حافظ یک شاعربابصیرت باهوشی فوق العاده بود وتوانمندی خاصی درمشاهده ی ریشه های نهان ساختارهای اجتماعی داشت. اوالگوهای فرهنگی، دینی، سیاسی واجتماعی راکه هزاران سال قدمت داشت بخوبی می شناخت ودرعین حال همانندیک کودک معصوم رویاپردازی میکرد. اوبه راحتی می توانست جلوه های تخیّلاتش رابه مددنبوغ خارق العاده اش به رشته ی تحریردرآورده وغزلهای جاودان وماندگارخلق کند. غزلهایی که سبب بیداری وآگاهی مردم شده وبستری ارزشمندفراهم می سازندکه مردم عادی نیزباالگوهای ساختارهای دینی وحکومتی آشنایی پیداکنند. دراینجا نیز بخشی ازصحبتهای شاعرباشکلها ورخدادهای خیالیست که به غزلی ناب وبی نظیرختم شده است. منبع اصلی اغلب غزلهای دیگر حافظ همین تخیّلات بی مانند اوست

اگرکسی را دیدی که چین به پیشانی انداخته، گشاده روی ومهربان ولطیف نیست و هیچ حس شوخ طبعی ندارد، بدان که اودردرون خویش باتردیدی آزارنده درگیراست وهنوزبه شناخت حقیقت نرسیده است. شناخت، سبب تواضع وفروتنی شده، صمیمیت وخوشرویی وشوخ طبعی به بار می آورد.

عبوس زهد: کسی که باجدی نشان دادن خود وعبوس نشستن، وانمود به زهد وپرهیزگاری می نماید! درحالی که اویک متقلّب ومتظاهراست. نشانه پرهیزگار وپارسایایی حقیقی، عطوفت ونرمی وشوخ طبعیست وجدی واخم آلودبودن نشانه ی بیماریست.

خمار: حالتی ملولی و کسالت بار که پس از سپری شدن کیف شراب ومواد مخدر یاهرچیزدیگر، درآدمی پیدامی شود. به عبارت دیگر خمار یامخمور، نیازمند دوباره بدست آوردن شراب ویاآن چیزیست که کیف آن به پایان رسیده است.

به وجه خمار ننشیند: به شکل افرادی که خماران می نشینند وانتظار بدست آوردن آن نشاط ازبین رفته رامی کشند ننشیند.

مرید: پیرو، ارادتمند

خرقه: لباس مخصوصی که درویشان وصوفیان می پوشیدند

دُرد : آنچه از مایعات خصوصاً شراب ته‌نشین شود و در ته ظرف جا بگیرد؛ لای؛ لرد؛

دُردی کشان: درویشانی که به سبب عدم بضاعت مالی، ناگزیربه نوشیدن ته مانده ی شراب که ارزان ترازشراب صاف شده بود بودند. امادرونشان صاف ترازآنانی بودکه شراب صاف شده می نوشیدند.

معنی بیت:

به زاهد عبوس ازقول من بگوئیدکه «به وجه خمارننشیند» یعنی آن زاهد عبوس که پیش ازاین از زاهدشدن من سرمست وشنگول شده بود وحالا باکناره گیری من، ملول ومخمورشده، انتظار دوباره بدست آوردن مرا نداشته باشد من به شناخت رسیده ام وازاین به بعد، پیرو خرقه پوشان ورندان باده نوشِ که بسیار خوش خوی وشوخ طبع هستند شده ام.

اگرامام جماعت طلب کندامروز

خبردهیدکه حافظ به می طهارت کرد.

🌿━━━━━━🌿

شدم فسانه به سرگشتگیّ وابروی دوست

کشیددرخم چوگان خویش چون گویم

سرگشتگی: آوارگی، دربه دری. دراینجا شاعربه سبب اینکه توانسته باشد علاوه برمعنای دربه دری معنای «سرخمیدگی» را نیزبرداشت نماید. این واژه راانتخاب نموده است. سرخمیدگی باکمان ابروان دوست وخمیدگی چوب چوگان، پیوندی پنهان داشته وتناسب زیبایی به این بیت بخشیده است. معنای دربه دری وسرگردانی نیز با سرگردانی توپ چوگان پیوند دارد. انتخاب واژگانی که درلایه های درونی معناهای آنها بایکدیگرپیوند پیداوپنهان دارند ونشاندن آنها درکناریکدیگر، سبب عمق بخشیدن به معنای کلی بیت شده وزیبایی آن رافزونی می بخشد. این شیوه وتکنیکی فنی ولطیف درسرودن شعراست که فقط درانحصارحافظ بوده ودراغلب غزلها اجراشده است.

چوگان: چوب گوی‌زنی که دسته ی آن راست و باریک و سر آن اندکی پهن و خمیده است؛ چوب سرکج وسیله ی نوعی بازی که بازیکنان سوار بر اسب، سعی می‌کنند به‌وسیله ی آن توپ را وارد دروازه ی حریف کنند چوگان‌بازی.

گوی : توپ مخصوص بازی چوگان

معنی بیت:

درطریق عشقبازی سرگردان ودربه درشدم تابدان حد که داستان ارادت وعلاقه ی من به دوست‌؛ بصورت افسانه شده است. جادووجاذبه ی کمان دوست؛ همچون چوب سرکج سرکج چوگان،که توپ رادرمیان گرفته باشد درمیان خویش کشیده است.

دراین بیت یک پارادکس زیبانیزرخ داده است عاشقی که به سرگردانی شهره شده، ودربه دراست درعین حال؛ همزمان درمیان قوس ابروی دوست آرام گرفته است.

درجایی دیگر زلف سرکج دوست؛ نقش چوب چوگان، وسرعاشق نقش توپ چوگان را به خود گرفته اند:

گردست رسد برسرزلفین توبازم

چون گوی چه سرها که به چوگان توبازم

🌿━━━━━━🌿

گرم نه پیرمغان دربه روی بگشاید

کدام دربزنم چاره ازکجا جویم؟

"پـیـر مغان" دراصل به پیشوا و روحانی زردشتی گفته می شد. امّا منظور حافظ، ازپیرمُغان شاید خودِ زرتشت، بوده باشد چراکه دربسیاری ازغزلها حافظ بصورت آشکاروپنهانی ازاین شخصیت وارسته وفرزانه‌‌؛ با احترام وارادت قلبی یادکرده وهمواره خودراازمریدان وشیفتگان اومعرفی کرده است. به جرأت وبااستنادبه صدها بیت ازدیوان حافظ می توان گفت که ازمیان رهبران دینی وپیام آوران مذهبی، حضرت زرتشت تنها رهبرمعنویست که حافظ همه ی عشق وارادت قلبی خودرانثاراین فرزانه ی بی همتانموده است.

آن روزبردلم درمعنی گشوده شد

کزساکنان درگهِ پیرمغان شدم

ناگفته نماند که احترام وارادتِ خاصّی که ازجانبِ حافظ به زرتشت دیده می شود به سبب این نیست که حافظ به مذهبِ اوگرایش داشته! چراکه حافظ اصلاً درچارچوبِ مذهب نمی گنجد واندیشه های اوفراتر ازهرمذهب وهرمسلک است.

بنظرچنین می رسد که احترام وارادتِ قلبیِ پایان ناپذیراو،ریشه دراندیشه های نابِ زرتشت، افکار نیک، پندارنیک، کردارنیک و پیرامون مهرورزی وعشق وصلح دوستی داشته باشد.

درخراباتِ مغان نورخدا می بینم

این عجب بین که چه نوری زکجا می بینم!

نزدیکی ِ افکار خواجه با افکارزرتشت وحسِّ وطن دوستیِ فوق العاده نیزدلیلی مضاعف شده تا آتش این ارادت همچنان درسینه ی اوشعله ور وفروزان بماند.

ازآن به دیرمغانم عزیزمی دارند

که آتش که نمیردهمیشه دردل ماست

ضمن آنکه علاقه ی حافظ به شراب خواری وآزاد بودنِ شرابخواری درمذهبِ زرتشت را نیزنباید ازنظرپنهان داشت.

گفتم شراب وخرقه نه آئین مذهب است

گفت این عمل به مذهب پیرمغان کنند.

یا:

مریدِ پیرمغانم زمن مرنج ای شیخ

چراکه وعده توکردیُّ اوبجاآورد!

ویاشاید «پیرمغان» یک شخصیّت خیالی ازعارف روشن ضمیر وپاکدل بوده باشد. دوراز انتظارنیست که حافظ یک شخصیّت خیالی متناسب با باورها واعتقاداتِ شخصی، درکارگاه خیال، خلق نموده ودرتمام مراحل سیروسلوک وزندگانی شخصی ازاو اطاعت وپیروی کرده باشد. شخصیّتی که باعناوین :پـیـر مـی فـروش، پیرمیکده، و....یادمی شود. لیکن حداقل دراین غزل واین بیت موردبحث؛ بنظرمی رسدفرضیه ی اول بیشتربه حقیقت نزدیکتراست.

معنی بیت: اگر پیرمغان بازگشت مرا نپذیرد وقبول ننماید من کدام دربزنم وچاره ی کارخودرااز کجابجویم؟ ضمیرهیچ مرشد وراهنمایی؛ به روشنایی ِضمیر پیرمغان نیست هیچکس به پاکدلی وپاک سرشتی اونیست. اوتنها راهگشای پندار پاکیست که می تواند مرابه سرمنزل مقصود برسانند.

حلقه ی پیرمغان ازازلم درگوش است

برهمانیم که بودیم وهمان خواهدبود.

🌿━━━━━━🌿

مکن دراین چمنم سرزنش به خودرویی

چنانکه پرورشم می دهند می رویم

«دراین چمنم» استعاره از: دراین دنیایی که رشدکرده ودستخوش تغییروتحول می شوم.

خود رویی: سرخود روئیدن‌؛ گیاهی که خودبخود بدون هیچ رسیدگی ودخالت بیرونی؛ رشدکند.

معنی بیت: ای ملامتگر وای کسی که مرا نکوهش می کنی که چرا چنین وچنان می کنی. من به اراده واختیارخود به این دنیا نیامده ام کسی مراخلق کرده وخصوصیاتی درذات من نهاده است من براساس سرشت وفطرت خویش عمل می کنم وبرهمین منوال ومطابق خواست خالق خویش رشدونمومی کنم.

امروزه نیز باپیشرفت دانش بیولوژیک وعلم روانشناختی؛ این حقیقت،ازمنظرعلمی اثبات شده که هرآدمی باخصوصیات وفطرت وروحیه ی خاصی متولدمی گردد وشخصیت او براساس ژنهایی شکل می گیردکه ازوالدین خود به ارث برده است وبخشی دیگر نیزمتاثرازمحیطیست که فرد درآن رشدونمومی کند.

بنابراین افکارو رفتارو کردار آدمی واراده وهمت وسرنوشت هرکس، تاپایان عمرتحت تاثیرژنهای به ارث برده شده، گذشته ومحیط پیرامونیست. بادرنظرگرفتن این تاثیرات، بنظرچنین می رسدکه اراده واختیارآدمی درتغییر سرنوشت خود بسیارمحدود بوده وهرآنکسی که به ظاهرتوانسته سرنوشت خودرا بااراده وهمت خویش تغییردهد حتی اونیزتحت تاثیر ژنهایی که به ارث برده ومحیطی که درآن پرورش یافته دست به چنین عملی زده وچنین می پندارد که خود به اختیاررفتارکرده وسرنوشت خودراتغییرداده است!

دردرون یکایک ما،موجودات مرموزوقدرتمندی وجوددارند که بی وقفه همه ی امورات مارا شامل افکارواحساسات، شادی وناشادی، ترس وفرار، عشق ومهرورزی و.... راطرح ریزی ، کنترل و ازطریق ما به مورداجرامی گذارند تاگمان کرده باشیم که ماصاحب اختیارواراده هستیم!

البته بحث اختیار واراده بحث دامنه داریست ومخالفان وموافقان بسیارجدی نیزدارد واین بحث دراین مقال نمی گنجد.

مرا روز ازل کاری بجز رندی نفرمودند

هرآن قسمت که آنجاشدازآن افزون نخواهدشد.

🌿━━━━━━🌿

توخانقاه وخرابات درمیانه مبین

خداگواست که هرجاهست بااویم

خانقاه: بنایی برای عبادت، ریاضت، اجتماع، سماع، و زندگی درویشان و صوفیان

خرابات: مکانی درمقابل خانقاه. مکانی برای میگساری وقماربازی. اما حضرت حافظ معنای خرابات را ژرفای عمیقی بخشیده ودامنه ی معناراتوسعه داده است. خرابات ازواژگان کلیدی دردیوان حافظ است ودرهرغزل معنای خاص خودرادارد. دراینجادرمقابل خانقاه آمده تا ضدونقیض ایجادنماید به همین خاطر به معنای مکانی برای فسق وفجورومیگساریست.

معنی بیت: مرا وقتی که درخانقاه یا خرابات می بینی قضاوت مکن وخانقاه وخرابات رامعیار قرارمده تصورمکن که من درخرابات مشغول فسق وفجورهستم ویا درخانقاه مشغول زهد وپارسایی. ازروی ظاهرقضاوت مکن خداوند که برهمه چیز آگاهست شاهد وگواهست که من درهرکجا (مسجدومیخانه؛ خانقاه وخرابات) بوده باشم با او(خدا) هستم. مشغول نیایش وعشقبازی با اوهستم.

درنگرش حافظانه، رفتارخدایگونگی جای ایمان کورکورانه به خدا وبهشت وجهنم راگرفته وآدمیان به رفتاروکردار خدایگونگی تشویق می گردند. اگرکسی به جای اعتقادداشتن بخدا، راستی ودرستی و خدایگونگی (عشقورزی،بی آزاری، صادقانه وشادمانه زیستن،پرهیزازکینه ورزی وقضاوت دیگران)راپیشه ی خودسازد ناگهان روزی درخواهدیافت که خدا در درون اوحضوریافته وهمه جابااوست. چنین شخصی به معابد وخانقاه ومساجد که ساخت دست بشرهستندنیازی ندارد چراکه درون او به معبدی پاک تبدیل شده ودرهمه حال درحال نیایش وسپاسگزاریست.

درعشق خانقاه وخرابات فرق نیست

هرجاکه هست پرتو روی حبیب هست

🌿━━━━━━🌿

غبار راهِ طلب کیمیای بهروزیست

غلام دولت آن خاک عنبرین بویم

راهِ طلب: راه خواستن حقیقت؛ راه جستجوی سرمنزل مقصود؛ طریق عشقبازی جهت رسیدن به معشوق

کیمیا: در باور قدما، ماده‌ای فرضی که به‌وسیلۀ آن می‌توان هر فلز پَست مانندِ مس را تبدیل به زر کرد؛ اکسیر. دراینجا رازورمزکار؛ کلید

بهروزی: پیروزی

عنبرین بو: ماده‌ای خوش‌بو و خاکستری‌رنگ که در معده یا رودۀ عنبرماهی تولید و روی آب دریا جمع می‌شود. گاهی خود ماهی را صید می‌کنند و آن ماده را از شکمش بیرون می‌آورند. معطر وخوش بو؛ رایحه ی دل انگیز

منظور از « دولت آن خاک» همان درگاه پیرمغان دربیت پیشین است که حافظ درپی جلب نظر اوبه درگاهش رفت ودق الباب کرد تا ازجانب پیرمغان موردپذیرش قرارگیرد.

ضمن آنکه« دولت آن خاک»اشاره به «گردوغبار راه طلب» نیزهست شاعرهردورا مد نظرداشته تا معنارا ژرف ترکرده باشد.

معنی بیت: گردوغباری که راه طلبِ عشق یا درراه جستجوی هرچیزی دیگر (معنوی یامادی) دراثرسعی وتلاش جستجوگر برمی خیزد بسیارباارزش وگرانبهاست چرا که رمزوراز وکلید پیروزی درهمین نکته نهفته هست که جستجوگر چه میزان سعی وتلاش دربدست آوردن هدف خویش نموده است. من درمقابل ارزش این خاک معطرسرفرود می آورم. من بنده وغلام بارگاه پیرمغان هستم خاک معطر این درگاه ثروتی زوال ناپذیراست.

به غلامیّ تومشهورجهان شدحافظ

حلقه ی بندگی زلف تودرگوشش باد

🌿━━━━━━🌿

زشوق نرگسِ مستِ بلندبالایی

چولاله باقدح افتاده برلب جویم

نرگس: گلی سفید، کوچک، و خوش‌بو با کاسه‌ای در وسط، استعاره ازچشم معشوق است.

نرگس ولاله وقدح هرسه واژگانی هستند که در درون خود نقش کاسه رادارند وازاین منظربا همدیگر پیوندخورده اند. ضمن آنکه چشم معشوق نیز کاسه ای دردرون خود دارد. هم نشینی این واژگان به مدد طبع ناب ونبوغ شاعرانه ی حافظ، حقیقتاً که خیال می انگیزاند وتصویرمست بیدلی رادرذهن مخاطب نقش می زندکه جام به دست برلب جویی افتاده است. این بیت نمونه ی روشن یک مضمون بکروبدیع می باشد که خَلق آن فقط ازعهده ی یک ‌شاعرتمام عیاربرمی آید.

معنی بیت: ازاشتیاق وآرزوی دیدن چشمان مست دوست؛ همانند لاله که کاسه ای بدست گرفته وبرلب جویباری فتاده است من نیز کاسه ی شراب بردست؛ مست وبیخودبرلب جویی افتاده ام.

نرگس مست نوازش کن مردم دارش

خون عاشق به قدح گربخوردنوشش باد

🌿━━━━━━🌿

بیارمی که به فتوای حافظ ازدل پاک

غبارزرق به فیض قدح فروشویم

فتوا: نظر یا رٲی فقیه و مجتهد در احکام شرعی. حافظ دراینجاباچاشنی طنزوطعنه، همانندفقهای دینی فتوا وحکم صادرکرده وفقهاومتشرّعین راکه به شدت با باده نوشی وشراب مخالف هستند به چالش دعوت می کند.

زَرق: تزویر ودورنگی؛ ریاکاری

فیض: برکت؛ سود، بهره، و فایده ازمنظرمعنوی

قدح: جام شراب، جام باده

معنی بیت: به فتوای حافظ باده بیارتا به لطف وبرکت جام باده؛ آثارریاوتزویرودورنگی را ازدل پاک بشوئیم وپاکیزگی آن رادوباره برگردانیم. دل ما پیش ازاین پاک بود لیکن به رنگ ریا ودورویی آلوده وناپاک گردیده حالیا می بیار تا آلودگیهارا ازاین دل پاک بشوئیم.

ساقی بیارآبی ازچشمه ی خرابات

تاخرقه هابشوئیم ازعُجب خانقاهی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

یوسف شیردلپور در ‫۲ سال قبل، چهارشنبه ۲۳ آبان ۱۴۰۳، ساعت ۲۲:۳۰ پاسخ داده:

درود بیکران برشما استاد بزرگوار جناب آقای ساقی بینهایت سپاسمندیم از توجه والبته تفسیر توضیحات جامع تان اسفاده ها کردیم از این باب اول از خدا تشکر بعدشم از شما و همه دست اندرکاران برنامه مفید و پربار گنجور وتشکر از همه عزیزان، آرزوی موفقیت و بهترین ها برای شما وهمه مردم جهان 💚💚💛❤️💞

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

سیدعلی (رضا) ساقی در ‫۴ روز قبل، سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۰۷ پاسخ داده:

ازلطف ومحبت شما سپاسگزارم🌹🙏

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عباسی-فسا @abbasi۲۱۵۳ در ‫۷ سال و ۳ ماه قبل، پنجشنبه ۱۰ مرداد ۱۳۹۸، ساعت ۰۹:۰۲ نوشته:

سلام جناب آقای محمد کریمی فر
ضرب این اثر از استاد فرهنگفر نیست
از استاد جهانگیر ملک است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

تماشاگه راز در ‫۵ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۲۸ دی ۱۳۹۹، ساعت ۱۲:۴۱ نوشته:

شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی
شرح غزل شماره 379: سرم خوش است و به بانگ بلند می‌گویم
معانی لغات غزل (379)
سرخوش : با نشاط، شادی حاصل از مستی .
نسیم : بوی خوش، دمِ خوش .
عبوس : ترش رویی، اَخمو، تکبّر .
وَجه : روی، چهره ، صورت .
خُمار : شخص خمار، مــی زده .
عبوس زهد به وَجِه خمار ننشیند : حالت تروشرویی ناشی از زهد ( که در چهره زاهد نمودار است ) در چهره یک نفر می زده پدیدار نمی شود .
فِرقه : دسته، گروه .
فسانه : افسانه، شهره .
سرگشتگی : سرگردانی، آشفتگی، حیرانی .
در این چمن : کنایه از این دنیا .
خود رویی : رشد و نموّ خودسرانه گیاه و انسان بدون تعلیم باغبان و معلّم و مربّی .
غبار : گَرد، گردِ راه ، گَردِ مخـصوصی که در صنعـت کیـمیـا گری آن را عامل اصلـی تبدیل مـسّ به طلا می دانسته اند !
غبار راه طلب : گرد راهی که سالک در مرحله جست و جوی معشوق یکتا می پیماید، گَردِ طریق سلوک و طلب معرفت .
کیمیا : اکسیر .
کیمیای بهروزی : اکسیر بهروزی، آنچه مایه و سبب سعادت و خوشبختی است .
نرگسِ مست : کنایه از چشم مست معشوق .
فتوی : فتوا، رأی شرعی، دستور فقهی .
زرق : ریا، دورنگی، نیرنگ .
فیض : سر ریزِ آب از رودخانه به زمین های اطراف، آب روان شده و زیاد از چشمه و رود به اطراف .
معانی ابیات غزل (379)
1) سر مستم و با صدای بلند می گویم که من دَمِ خوش زندگی را از لب پیمانه شراب جسته و بدست می آورم .
2) حالت تروشرویی ناشی از زهد (که در چهره زاهد نمودار است)، در چهرهِ می زده پدیدار نمی شود، (از این رو) من مرید و هوادار گروه میخواران مستمند و دُردنوشان گشاده رویم .
3) از آن که گیسوان محبوب، مرا مانند گوی، در خَمِ چوگان خود گرفت به سرگردانی مشهور شدم .
4) اگر پیر میکده در برویم باز نکند دَرِ چه کس دیگری را بزنم و برای چاره جوییِ کار خود به کجا بروم؟
5) چنین مپندار و سرزنشم مکن که چون گُلی خودرو و خودسر در این چمن (دنیا) روئیده ایم . (زیرا) همانطور که مربّیان مرا می پرورند رشد می کنم .
6) تو درباره من به خانقاه صوفیان و خرابات مغان کار نداشته باش . خدا شاهد است که هرجا او هست من هم همانجا با او هستم .
7) گَـردِ راه سلــوک و طلب معرفت اکسیر بهروزی و خوشبختی است و من بنده درگاه آن خاک آستانه ام که بوی عنبر می دهد .
8) از شوق دیدار چشم مست نگار بلندبالایی مانند لاله با جام باده در دست در کنار جویی افتاده ام .
9) باده بیاور که بنا به رأی شرعی حافظ ! با آب روان باده، گَردِ ریا را از دل پاک خود بزدایم .
شرح ابیات غزل (379)
وزن غزل : مفاعلن فعلاتن مفاعلن فع لن
بحر غزل : مجتّث مثمّن مخبون اصلم
*
سعدی : مـن آن بدیـع صفـت را بـه تَـرک چـون گـویم
که دل ببُـرد بـه چــوگـان زلـف چـون گـویم
*
با خواندن این غزل برای این ناتوان چنین استنباطی دست می دهد که حافظ این سروده را به هنگامی که سرش خوش بوده با چنین صراحت لهجه و بیان شیرینی سروده است و مقدّر چنین بوده که درباره بیت دوم این غزل، حافظ پژوهان محترم بیش از ده شرح و تفسیر بنویسند . از میان اظهار نظرهای اساتید محترم به نظری برمی خوریم که چنین اظهار عقیده شده است :
(… در هر حال هیچــکدام از این ها (یعنی اظــهار نظرهای متعدّد حافظ شناسان) قانع کننده نمی باشد . علت این تشتّت آراء را بدون تعصب باید در بی معنی بودن شعر دانست . باز حافظ نتوانسته است از عهده ی بیان مطلب به خوبی برآید .) !
شادروان دکتر خانلری با مراجعه به نسخ می نویسند : در همه نسخه ها ننشیند آمده و در همه نسخه ها به جز (ج) فرقه آمده و تنها در نسخه (ج) خرقه ثبت شده است .
اما هم ایشان و بعضی دیگر از اساتید محترم از آنجا که درباره کلمه (عبوس) و (وجه) که هر دو کلمه عربی است تسلیم معنای این کلمات در زبان محاوره فارسی شده ، از معنای اصلی و ساده این بیت به دور افتاده اند .
توضیح آنکه به حکم ثبت نسخه ها ( ننشیند) و (فرقه) صورت صحیح این دو کلمه است و از آنجا که حافظ مسلّط به زبان عربی و نحوه مکالمه آن بوده است به طور مسلّم کلمه عبوس را با ضمّ اول به کار برده است و چون در زبان فارسی این کلمه را با فتح اول به کار می بریم اکثراً در معنای این کلمه دچار سرگشتگی شده اند. عبوس به ضمّ اول به حالت ترش رویی مفرط یعنی در کمال ترشرویی گفته می شود و کلمه ( وجه ) در این بیت به معنای لغوی آن یعنی : روی و چهره و صورت به کار گرفته شده است و کلمه (خُمار) به معنای مــی زده و شراب خورده است و با کلمه مخمور تفاوت معنا دارد .
در این صورت شاعر می خواهد بگوید از آنجایی که حالت تروشرویی و تکبّر و اَخم مفرطی که در چهره زاهد به واسطه غرور زهد او مشهود است هیچ وقت در صورت یک نفر مـی زده و شراب خورده دیده نمی شود بنابراین من بنده و ارادتمند گروه دُردکشان و باده نوشان مستمند خوش رو و خوش خو هستم . و مشاهده می شود که برخلاف نظریّه آن حافظ شناس حافظ به خوبی از عهده بیان مطلب برآمده است .
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برگ بی برگی در ‫۵ سال و ۳ ماه قبل، پنجشنبه ۱۴ مرداد ۱۴۰۰، ساعت ۰۵:۱۷ نوشته:

سرم خوش است و به بانگ بلند می گویم

که من نسیم حیات از پیاله می جویم

سرم خوش است یعنی‌مست و سرخوش هستم ، از نوعِ آن سرخوشی و شادی که از درون و بدون سببهای بیرونی است، انسانهایِ زنده شده به عشق یا اصلِ خود غم و دردی بجز درد فِراق از معشوق ندارند و حافظ میفرماید که او و چنین انسانهای عاشق و مست به بانگ بلند یا اطمینانِ قلبی بر روی این مطلبِ مهم تاکید می‌کنند که نسیم یا نفخهٔ الهیِ زندگی بخش از پیالهٔ میِ خرد و معرفتِ ایزدی که طریقت عاشقی ست به مشام میرسد و راههای دیگر مانند زهد و پرهیزکاری های از رویِ ذهن راه به جایی نبرده و موجبِ رستگاریِ انسان نخواهند شد .

عبوسِ زهد به وجهِ خُمار ننشیند

مریدِ خرقهٔ دردی کشانِ خوش خویَم

عبوسی زهد و پرهیزکاری این بیت در مقابل شادی و سر خوشی انسان عاشق و مستِ بیتِ قبل آمده است و مؤیدِ این مطلب است که چون خداوند از جنسِ شادی بوده و انسان نیز از جنس خداوند است بالطبع باید همواره شاد و سرخوش زندگی کند و همین امر اثبات کننده حقانیتِ طریقت عاشقی و خماری نسبت به طریقِ زهد و گوشه نشینی و عبادات بر مبنای فکر میباشد، زاهد به دلیل اینکه همواره دیگران را در اشتباه و گناه تصور کرده و خود را به حق میداند عبوس و بد خُلق است نسبت به خَلق، اما این عبوسی به وجه یا چهرهٔ خمار یا انسانهایِ عاشق و طالبِ شرابِ عشق نمی نشیند، یا به عبارتی انسانِ عاشق با عبوسی و بدخلقی بیگانه بوده و شادیِ بدون علتهای بیرونی در چهرهٔ او نمایان و با همه انسانها فارغ از اعتقادات آنها مهربان بوده و با روی خوش مواجه می‌شود، دردی کشان انسانهای بزرگی مانند مولانا و حافظ هستند که دُردِ شرابِ عشق را کشیده و آنرا خالص و بدون هر غم و دردی به انسانها عَرضه میکنند، دُردِ شراب در اینجا همان سوء برداشت از کلام الهی ست که زاهد مغزِ مطالب را رها کرده و به ظاهر و پوستهٔ آن چسبیده است، این ظاهر علاوه بر ایجاد غم و درد در شخص زاهد، نتیجه آن عبوسی را که غم و درد است در بین سایر انسانها منتشر می کند. خرقهٔ زاهد پوششی از ریا، تظاهر و عبوسی ست اما خرقهٔ انسانِ عاشق و مشتاق شرابِ عشق که دُردِ شراب را کشیده و شرابِ خالص و صافی را به دیگران نیز می چشاند خرقهٔ پاکی و صداقت است و حافظ مریدِ چنین عاشقانی ست که نتیجهٔ اندیشه و کارِشان خوش خویی و انتشارِ شادی در بینِ سایر انسانها می گردد و نه بدخلقی و ترس و غم. دردی کش به معنی شراب خوار نیز آمده است اما در این بیت بنظر میرسد کشیدن درد یا صاف کردنِ شراب از رسوبات مورد نظر باشد .

شدم فسانه به سرگشتگی و ابروی دوست

کشید در خمِ چوگانِ خویش چون گویم

پس‌از آنکه حافظ یا سالکِ کویِ عشق راه عاشقی را برگزید، به سرگشتگی شهره میگردد یعنی شخص تشخیص داده است که از جنس خداوند بوده و باید بسوی او رجعت کند اما راه را نمیداند، گاه با این مکتب و گاه به مکتبی دیگر گرایش پیدا کرده و راه هایِ مختلف را می آزماید که برخی از آن راهها خطرناک بوده و احتمال لغزش و انحراف بسیار بالایی وجود دارد، در این‌حال ابرویِ دوست که در اینجا نمادِ هستی و کل کائنات است، کلیه امورِ این انسانِ عاشق را بر عهده گرفته، او را مانند گویِ چوگان به هر سوی که مصلحت بداند به گردش در می آورد، این همان کن فکانِ الهی ست که سالکِ عاشق نیز باید مانند گویِ چوگان، بدون مقاومت و ستیزه خود را در اختیار چوگانِ حضرتش قرار داده و تسلیمِ محض شود. گوی هرگز به سوار کار اعتراضی نمیکند که چرا در این جهت خاص او را به گردش درمی آورد زیرا میداند شاهِ چوگان باز کار خود را بدرستی و بهترین نحو انجام داده و غالباً نیز سالک را به سویِ بزرگ و پیرِ راهنما رهنمون میگردد که حافظ در بیت بعد به آن می پردازد.

گرم نه پیرِ مغان در به روی بگشاید

کدام در بزنم ، چاره از کجا جویم ؟

معنی بیت کاملأ واضح بوده و در ادامهٔ بیت قبل میفرماید که اگر انسان تسلیمِ محض نشده و برای رهایی خود به پیر مغان یا همان پیر می فروش مراجعه نکند و یا پیر دربِ میکدهٔ عشق خود را به روی او باز نکند و پذیرایی نباشد دربِ دیگری وجود نداشته و راهِ چارهٔ دیگری برای نجات و رسیدن به ساحلِ امن وجود ندارد، مسجد و سجاده و زهد یا مکانهای مذهبی ادیان که جز عبوسی سرگشتگی بیشتر ارمغان دیگری برای انسان نداشته و انسان را به وحدت با خدا نمی رساند پس کدام در دیگر را میتوان زد ؟ هیچ در و راه دیگری جز راه عاشقی و استمداد از پیر معنوی وجود ندارد.

مکن در این چمنم سرزنش به خود رویی

چنان که پرورش میدهند می رویم

حافظ میفرماید اگر او را در این چمنِ زندگی و سبز اندیشی می بینی که هرکجا پای بگذارد همانندِ جای پایِ خضر چمن و سبزه می روید، گمان مبَر به خودی خود به این رشد و رویش رسیده است ، بلکه هستی یا خدا و پیر‌مغان هستند که او را پرورش داده اند ، یکی از دلایل این پرورشِ نیکو، تسلیم شدن مانند گوی در برابر چوگانِ خداوند یا زندگی ست که امورِ معنوی و دنیویِ سالکِ عاشق را در دست گرفته و او را تا این مقام رسانیده اند .

تو خانقاه و خرابات در میانه مبین

خدا گواه که هر جا که هست با اویم

در میانهٔ ابیات و غزلهایِ بسیاری حافظ از خانقاه و خرابات سخن به میان آورد است بگونه ای که مخاطب می اندیشد خداوند را در جایِ دیگری نمی توان یافت و یا اینکه مگر خداوند در زمان و مکان است؟ البته که خداوند در مکان نمی گنجد و اگر حافظ از چنین تمثیل هایی بهره می برد چاره ای جز این نیست که بوسیله‌ی تمثیل با ما سخن گوید، پس می فرماید همان خدا گواه است که هرجا او هست حافظ نیز همان جا با اوست، درواقع خداوند همه جا هست، پس حافظ نیز پیوسته با اوست چرا که خود فرموده است از رگِ گردن به انسان نزدیکتر است.

غبارِ راه طلب ، کیمیای بهروزیست

غلام دولت آن خاک عنبرین بویم

انسانِ سالک در راه طلب یا در آغاز و اولین مرحلهٔ راهِ عاشقی قطعأ با سختی هایی روبرو خواهد شد که حافظ از آن به عنوان غبارِ راه نام برده است، این غبار و سختیِ راه کیمیایِ بهروزی و خوشبختیِ انسان است، یعنی اکسیر گونه مس وجود انسان را به طلا تبدیل کرده او را به خوشبختی و سعادتِ حقیقی میرساند، یکی از این سختی ها دل بریدنِ انسان از تعلق خاطر به چیزهایِ ذهنی و مادی میباشد، در مصرع دوم میفرماید در راه عاشقی و رسیدن به حضرت معشوق و خاک معطر عنبرین او ، این غبارها که چیزِ مهمی نبوده ، او یا سالک عاشق غلام و بندهٔ چنین دولت و نیکبختی ست.

ز شوقِ نرگسِ مستِ بلند بالایی

چو لاله با قدح افتاده بر لبِ جویم

نرگس یا چشمِ مست در اینجا استعاره ای ست از جذبهٔ اسرار آمیزِ حضرت معشوق و انسانِ عاشق از شوقِ رسیدن به چنین مقامِ بزرگِ معرفتی و برخورداری از جذبه و عنایاتِ حضرتش همچون لالهٔ داغ دیدهٔ عاشق قدح در دست بر لبِ جوی نشسته و در انتظارِ جاری شدنِ آبِ حیات و زندگانی در این جویِ هستی بسر میبرد تا با با برخورداری از این آب جهان را از منظرِ نرگسِ مستِ آن بلند بالا و رفیع مرتبه ببیند .

بیار می که به فتویِ حافظ از دل پاک

غبار زرق به فیض قدح فرو شویم

در این بیت حافظ به کاربرد و فایده آن می یا آبِ زندگانی پرداخته و میفرماید قدحی از این شراب و آبِ حیات میتواند غبارِ زرق و نفاق را از دلِ پاکِ انسانِ عاشق بزداید و او را بطورِ کامل به وحدت با خداوند یا زندگی برساند، زرق در اینجا به معنیِ نفاق یا دوگانه دیدنِ انسان و خداوند میباشد ، برطرف شدنِ غبارِ زرق سالک را به مرتبه اعلا میرساند که در آنجا کل هستی را نورِ واحد می بیند و نفاق و جدایی برای همیشه از وجود او رخت بر می بندد .

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

بابک بامداد مهر در ‫۴ سال و ۱۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۱ آذر ۱۴۰۰، ساعت ۲۳:۴۸ نوشته:

عبوس زهد به وجه خمار ننشیند

مرید خرقه ی دردی کشان خوشخویم

ترشرویی زاهدانه مثل چهره ی دچار می زدگی قرار ندارد.(همانطوربداخم است)

من ارادتمند طایفه سیراب از ته مانده ی باده که خوش اخلاق و شادندهستم.

خمار صدشبه دارم شرابخانه کجاست.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

شهیاد شرقی در ‫۴ سال و ۴ ماه قبل، یکشنبه ۲۹ خرداد ۱۴۰۱، ساعت ۲۲:۳۵ نوشته:

عبوس زهد به وجه خمار ننشیند

نظرات را خواندم و بسیار استفاده کردم اما هنوز در ذهن من مفهوم مصرع این است.

ترشروییِ حاصل از زهد مثل خماریِ حاصل از مستی نیست که فروکش کند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۳ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۱، ساعت ۱۴:۲۲ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

صامت در ‫۱ سال و ۸ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۱ اسفند ۱۴۰۳، ساعت ۰۷:۴۱ نوشته:

ضبط دکتر خانلری برای بیت دویّم این غزل ارجح است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

.فصیحی در ‫۱ سال و ۶ ماه قبل، دوشنبه ۱ اردیبهشت ۱۴۰۴، ساعت ۱۱:۵۱ نوشته:

شرح غزل یعنی تفسیر استعارات و تمثیلها و کنایات و بیان رندیهای شاعر کاری که جناب برگ بی برگی انجام می‌دهند.از شما سپاسگزارم

تبدیل شعر به نثر را نمیتوان شرح نامید.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mmd در ‫۱ سال و ۳ ماه قبل، دوشنبه ۲۰ مرداد ۱۴۰۴، ساعت ۰۶:۳۵ نوشته:

زریاب خویی: وجه به معنی به علت و سبب

عبوس از مستی زهد و ریا به سبب خماری که از این مستی به او روی می‌دهد نمی‌نشیند و آن را تحمل نمی‌کند و میگریزد. اما دردی‌کشان درد و رنج حاصل از خمار شراب درد‌آمیز را تحمل می‌کنند و می‌نشینند.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

اسماعیل ایزدپناه در ‫۱ سال و ۱ ماه قبل، جمعه ۲۵ مهر ۱۴۰۴، ساعت ۱۳:۳۴ نوشته:

سلام

عبوس زهد به وجه خُمار ننشیند

الف)شاهد یک ازغزل۱۰حضرت حافظ

مامریدان روی سوی قبله چون آریم چون

روی سوی خانه (خمّار)دارد پیر ما

-شاهددواز غزل ۷۶حضرت شیخ عطار

نه در مسجد گذراندم که رنداست

نه در میخانه کاین(خمّار)خام است

ب)شعر در دیوانهای معتبر

عبوس زهد به وجه (خُمار)ننشیند.

-خوانش پیشنهادی

عبوس زهد به وجه (خمّار)ننشیند

ج)معنای لغات

باتوجه به معانی لغات در مطالب فوق فقط (خمّار)توضیح داده میشود:

1)می فروش،باده فروش،شراب فروش

2)تصوف(راهنما،مرشدواصل،پیرکامل)

د)فضای غالب شعر درمحل میخانه است که می تواند شامل همه اجتماعات بشری هم باشد.

ه)تکیه همه تفاسیر روی عبوس وخُمارجمع شده است .حال اگر در این بیت از کلمه (خمّار)به معنای شراب فروش و معنای دیگر آن درتصوف مرشد وراهنماوپیر کامل به جای کلمه (خُمار)استفاده گردد بیت معنای بهتری پیدا می کند.

و)به زاهد عبوس بگوئید جایی در میخانه به عنوان ساقی،باده فروش،ویاراهنما وپیرندارد زیرامیخانه جای انسانهای خوش مشرب و شادی طلب است.

ودر یک جمله،آرزوی سرخوشی،شادی وزندگی باسلامت همه انسانها

ز) به این مقایسه دقت شود:

نه در میخانه کاین خمّار خام است(عطار)

نه در میخانه کاین خمّار عبوس است.(تلفیق شعر حافظ وعطار)

امید است مورد نقد وبررسی قرارگیرد.

و کلام آخر:

این شرح بی نهایت کززلف یار گفتند

حرفیست از هزاران کاندر عبارت آمد

یاحق موفق باشید

با تشکر ایزدپناه

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۳۷۹

تازه‌های نرم‌افزار گنجور