گنجور » حافظ » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۱۸

وزن:	فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مثمن محذوف)
قالب شعری:	غزل
منبع اولیه:	ویکی‌درج
تعداد ابیات:	۹

رونوشت متن رونوشت نشانی نمای مشابه کتابهای چاپی (فقط رایانه)

خلاصه

هوش مصنوعی: حافظ در این غزل به معنای عمیق زندگی و جستجوی حقیقت می‌پردازد. او یادآور می‌شود که در ازل، هر کسی را به نعمت‌های خود مجهز کرده‌اند و این نعمت‌ها ابدی هستند. او از توبه‌اش سخن می‌گوید که در لحظه‌ای خاص، هنگامی که مایل به نوشیدن می بوده است، آن تصمیم را گرفته است. شاعر تأکید می‌کند که برای درک واقعیات زندگی باید با دل روشن در جمع اهل دل نشست و به درک بالاتری از روحیات خود دست یابد. او همچنین هشدار می‌دهد که نباید به بدنامان نزدیک شد و در نهایت به شادی و رازهای پنهان می‌پردازد. در پایان، اشاره‌ای به نوشیدن شراب پنهانی و عدم شرم از آن دارد.

اخطار: خلاصه‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

برگردان به زبان ساده

# در ازل هر کو به فیضِ دولت ارزانی بُوَد

تا ابد جامِ مرادش همدمِ جانی بُوَد

هوش مصنوعی: در آغاز، هر کسی که از نعمت‌های الهی برخوردار باشد، تا آخر عمر آرزوهایش همیشه با او خواهد بود و زندگی‌اش همراه با خواسته‌هایش خواهد گذشت.

اخطار: برگردان‌های تولید شده توسط هوش مصنوعی در بسیاری از موارد نادرستند. اگر این متن به نظرتان نادرست است می‌توانید آن را ویرایش کنید.

# من همان ساعت که از مِی خواستم شد توبه کار

گفتم این شاخ ار دهد باری، پشیمانی بُوَد

هوش مصنوعی: در همان لحظه‌ای که از می (شراب) خواستم، توبه‌کار شدم و گفتم اگر این درخت (شاخ) بار بدهد، پشیمانی هم خواهد بود.

# خود گرفتم کَافکَنَم سجاده چون سوسن به دوش

همچو گُل بر خِرقه رنگِ مِی مسلمانی بُوَد؟

هوش مصنوعی: من خودم را مانند یک سوسن بر سجاده قرار دادم و حالا می‌پرسم آیا رنگ شراب بر لباس روحانی من (خرقه) مانند رنگ گل، اسلامی است؟

# بی چراغِ جام در خلوت نمی‌یارم نشست

زان که کُنجِ اهلِ دل باید که نورانی بُوَد

هوش مصنوعی: در خلوت نمی‌توانم بدون نور شراب بنشینم، زیرا جایی که عارفان و اهل دل جمع می‌شوند باید روشن و نورانی باشد.

# همتِ عالی طلب جامِ مُرَصَّع گو مباش

رند را آبِ عِنَب یاقوتِ رُمّانی بُوَد

هوش مصنوعی: اگر ارادهٔ بلند داشته باشی، به دنبال نوشیدنی‌های گرانبها و باارزش باش، زیرا آنچه به خیال رند (آدم بی‌نزاکت) می‌رسد، به‌سادگی و ارزانی می‌تواند به دست بیاید و به‌خاطر مشابهت، نباید آن را دست‌کم گرفت.

# گرچه بی‌سامان نماید کارِ ما، سهلش مبین

کاندر این کشور گدایی، رَشکِ سلطانی بُوَد

هوش مصنوعی: هرچند کار ما به نظر بی‌نظم و نامنظم می‌آید، اما نباید آن را ساده بگیری چون در این سرزمین، احساس کم‌توانی و عشق به مقام سلطنت در دل فقیران وجود دارد.

# نیک نامی خواهی ای دل با بَدان صحبت مدار

خودپسندی جانِ من بُرهانِ نادانی بُوَد

هوش مصنوعی: ای دل، اگر می‌خواهی نیک‌نام شوی، با افراد بد معاشرت نکن. خودپسندی نمایانگر نادانی و ناآگاهی توست.

# مجلسِ اُنس و بهار و بحثِ شعر اندر میان

نَستَدَن جامِ مِی از جانان گران جانی بُوَد

هوش مصنوعی: در مجلس خوش‌گذرانی و در بهار و گفتگوهای شاعرانه، نوشیدن شراب از محبوب بسیار باارزش و پرارزش است.

# دی عزیزی گفت حافظ می‌خورد پنهان شراب

ای عزیزِ من! نه عیب آن بِه که پنهانی بود؟

هوش مصنوعی: حافظ به دوستش می‌گوید که شخصی به او می‌گوید که می‌نوشد، اما این کار را پنهانی انجام می‌دهد. او به دوستش می‌فهماند که این کار عیبی ندارد، بلکه بهتر است که پنهانی باشد.

پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی

راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش فریدون فرح‌اندوز
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش سهیل قاسمی

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش محمدرضا مومن نژاد

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش محسن لیله‌کوهی

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش فاطمه زندی

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش پری ساتکنی عندلیب

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش احسان حلاج

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش مریم فقیهی کیا

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش محمدرضاکاکائی

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش افسر آریا

غزل شمارهٔ ۲۱۸ به خوانش نازنین بازیان

فعال یا غیرفعال‌سازی قفل متن روی خوانش من بخوانم

پیشنهاد مشق شعر

عراقی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۱۰۷

ای خوشا دل کاندر او از عشق تو جانی بود

شادمان جانی که او را چون تو جانانی بود

خرم آن خانه که باشد چون تو مهمانی در او

مقبل آن کشور که او را چون تو سلطانی بود

زنده چون باشد دلی کز عشق تو بویی نیافت؟

[...]

سلمان ساوجی » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۰۹

جان شیرین گر قبول چون تو جانانی بود

کی به جانی باز ماند، هر که را جانی بود؟

آب چشم و جان شیرین را کجا دارد دریغ

هر که او را چون خیال دوست مهمانی بود؟

از خیال غمزه غماز کافر کیش او

[...]

امیرعلیشیر نوایی » دیوان اشعار فارسی » غزلیات » شمارهٔ ۱۳۹ - تتبع خواجه سلمان

هر که را دل مبتلای چون تو جانانی بود

هم فدا سازد گرش هر مو بتن جانی بود

چون خیال آرم کشیدن آن تن نازک ببر

منکه هر سو کرده سر از سینه پیکانی بود

ای مسلمانان چه خوانیدم به مسجد چون به دیر

[...]

اهلی شیرازی » دیوان اشعار » غزلیات » شمارهٔ ۷۷۷

ایشه خوبان که ملک حسنت ارزانی بود

ناز پنهان تو با من خیر پنهانی بود

دل از آن سیب ذقن پر قطره خون چون انار

به که درج لعل پر یاقوت رمانی بود

من که روی از هر دو عالم در تو بت آورده ام

[...]

صائب » دیوان اشعار » غزلیات » غزل شمارهٔ ۲۶۳۶

چند دستم شانه زلف پریشانی بود؟

آرزو در سینه من چند زندانی بود؟

می شود ز اشک ندامت دانه امید سبز

سرخ رویی لاله باغ پشیمانی بود

کو جنون تا سر به صحرایم دهد چون گردباد؟

[...]

مشاهدهٔ ۱ مورد هم آهنگ دیگر از صائب

مشابه‌یابی بر اساس وزن و قافیه

معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است

مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین

تا به حال ۲۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...

عارف در ‫۱۱ سال و ۱۰ ماه قبل، یکشنبه ۷ دی ۱۳۹۳، ساعت ۲۰:۵۴ نوشته:

علی جان شاید دلت با افکارت در تضاد باشد, حافظ جز به عرفان و خرد چیزی را نگفته,... معنی دی عزیزی ... اینست که, شراب و یا حقیقت گوایی در آن زمان و تا این زمان گناه و یا مخالف دستورات دینی میتواند باشد, و افرادی مانند حافظ میبایست در خلوت خود و در جایی دور از ماموران دولتی در حال و افکار خود باشند, چون به گفته آنها این اشخاص گناه کار هستند , پس حافظ به آنها میگوید: اگر افکار او و خوردن شراب گناه و عیب است پس باشد که ما در پنهان و گوشه خانه خود در حال و صفای خودمان باشیم و بمانیم.... و آن دیگران که عیب جویی دیگران میکنند با خود نمایی کار خود بکنند

reply thumb_up ۱ thumb_down ۰ flag link

علی در ‫۱۴ سال و ۳ ماه قبل، جمعه ۲۳ تیر ۱۳۹۱، ساعت ۰۹:۱۰ نوشته:

غزلیات حافظ را یکسره عرفانی دیدن و یا تمامی زمینی انگاشتن ، بیراهه رفتن است . شیوه تفکر حافظ ،در طول زندگی تغییر کرده و بالمآل اشعارش نیز متاثر از این دگرگونی ها ،بیانگر چنین تطوراتی است. نمدانم درچه حال وهوایی،غزل بالا سروده شده ،اما بیگمان از: دی عزیزی گفت حافظ میخورد پنهان شراب ...نمی توان برداشتی عرفانی داشت.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

احد محمودی در ‫۱۱ سال و ۵ ماه قبل، شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۴، ساعت ۱۶:۲۷ نوشته:

دربیت دوم شاخ علاوه بر معنی « شاخه » در فرهنگها به معنی« پیمانة شراب » ضبط شده است . ظاهراً حافظ این کلمه را با توجه به همین معنی ایهامی مورد استفاده قرار داده است و بین شاخ وباری تداعی معانی مجاورت نیز به کار رفته است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حجت در ‫۱۱ سال قبل، شنبه ۲ آبان ۱۳۹۴، ساعت ۱۴:۰۹ نوشته:

درمورد بیت آخر بنده به تریب دیگری هم مشاهده کرده ام.
دی حریفی گفت حافظ میخورد پنهان شراب
ای رفیق من گناه آن به که پنهانی بود
اما درمورد این بیت مصاحبه ای از دکتر سروش شنیده ام. ایشان حافظ را کسی میداند که درد جامعه را به خوبی درک کرده است و مرتبه گناهان را به خوبی میداند از این رو تزویر و ریا را گناه سنگین و نابخشودنی میداند در حالیکه در جامعه بسیار ساده از کنار آن میگذرند و از طرف دیگر گناهانی چون شرابخواری پنهانی را گناه بزرگی دانسته و فرد خاطی را مستحق حد شرعی میدانند. در چنین شرایطی حافظ ریاکاران را به شرابخوری در خلوت دعوت میکند که هم از نظر شرعی گناه کوچکتری است و هم مستی صداقت میآورد و فرد را از تزویر که در مقام شرک به خداست دور میکند.
میفرماید:
می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب
چون نیک بنگری همه تزویر میکنند

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امیرحسین در ‫۳ سال و ۱۰ ماه قبل، دوشنبه ۱۲ دی ۱۴۰۱، ساعت ۰۰:۴۶ پاسخ داده:

سلام برادر اگر اجازه بدید من از این مطلب شما در جایی استفاده خواهم کرد🌷

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

روفیا در ‫۱۰ سال و ۲ ماه قبل، یکشنبه ۱۷ مرداد ۱۳۹۵، ساعت ۱۸:۵۳ نوشته:

البته آن عزیزی که خبر میبرد از شرابخواری پنهان حافظ تاکیدش بر نفس شرابخواری بود نه پنهانی بودن آن،
لیک حافظ به طنازی و ظرافت ذهن شنونده را از عیب شرابخواری به هنر پنهان کاری سوق می دهد!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نورا در ‫۱۰ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۲۱ شهریور ۱۳۹۵، ساعت ۱۱:۵۵ نوشته:

من با نظر علی خیلی موافقم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

امین در ‫۹ سال و ۵ ماه قبل، سه‌شنبه ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۶، ساعت ۱۵:۰۶ نوشته:

بیت زیر دقیقاً به چه معناست؟
خود گرفتم کافکنم سجاده چون سوسن به دوش
همچو گل بر خرقه رنگ می مسلمانی بود

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فرخ مردان در ‫۹ سال و ۲ ماه قبل، شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۶، ساعت ۰۷:۳۴ نوشته:

@امین :
گل سوسن واریانت های مختلفی دارد. در بعضی از این واریانت ها گلبرگها به پشت سوسن برگشته. تخیل حافظ از این گل سوسن ِقرمز این هست که گل سجاده خودش رو برای تظاهر به دوش انداخته ولی رنگ قرمز گلبرگ ها (که از جلو دیده میشه ) اون رو لو میده و معلوم میکنه که لباسش آلوده به می است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

حسین صابری در ‫۹ سال و ۱ ماه قبل، دوشنبه ۳ مهر ۱۳۹۶، ساعت ۲۰:۲۶ نوشته:

بیت آخر همیشه من رو یاد این خاطره میندازه که نقلش برای دوستان هم خالی از لطف نیست

اواخر دوران خدمتم بود که یک موتور خریده بودم
وزیاد بلد نبودم باهاش رانندگی کنم. یکبار که با موتور زمین خورده بودم و دست و پاهام زخمی شده بود و میخواستم برای دیر رسیدنم به محل خدمت هم بهانه‌ای داشته باشم، جریان رو اینطور برای مافوقم تعریف کردم.
گفتم امروز که داشتم میومدم یک ظرف نوشابه یکبار مصرف، از این بزرگها (خانواده)، رفت زیر چرخ جلوی موتور و من میخواستم ازروش رد شم که نتونستم و موتور لیز خورد و منم خوردم زمین.
ایم مافوق ما هم آدم خوشمزه‌ای بود
بعد از تموم شدن جریانی که تعریف کردم با یک قیافه متفکر و متعحبی رو کرد به من و این جمله تاریخی رو فرمود...
«شاید هم دوغ بوده»

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نیکومنش در ‫۸ سال و ۹ ماه قبل، دوشنبه ۲ بهمن ۱۳۹۶، ساعت ۱۸:۱۲ نوشته:

درود بیکران بر دوستان جان
_در ازل هر کو به فیض دولت ارزانی بود
تا ابد جام مرادش همدم جانی بود
هر انکه در ازل دولت عشق به او بخشیده شده باشد تا ابد جام ارزو و اقبالش با خوشی همراه خواهد بود
2_من همان ساعت که از می خواستم شد توبه کار
گفتم این شاخ ار دهد باری پشیمانی بود
آن دمی که من خواستم از میگساری توبه کنم با خود اندیشیدم که اگر این خواسته من عملی شده و درخت توبه من بر دهد
(توبه من پذیرفته شود)حتما از کرده خویش پشیمان خواهم شد
3_خود گرفتم کافکنم سجاده چون سوسن به دوش
همچو گل بر خرقه رنگ می مسلمانی بود
‌ با خود تصمیم گرفتم که خرقه ای را به نشانه زهد وسجاده نماز همچو گل سوسن از دوشم اویزان کنم ولی خرقه من که همچون سرخیِ گل سوسن
الوده به می هست ایا نشانه مسلمانی خواهد بود
4‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌_بی چراغ جام در خلوت نمی‌یارم نشست‌‌
زان که کنج اهل دل باید که نورانی بود‌‌‌‌
بدون روشنائیه جام می (روشن دلی)نمی توانم خلوت خاطری ایجاد کنم زیرا که گوشه خلوت اهل دل بایستی به نورانیت دل روشن شده باشد
5_همت عالی طلب جام مرصع گو مباش‌‌‌
رند را آب عنب یاقوت رمانی بود
تا زمانیکه دل عاشق به گوهر مقصود مزین نشده می بایستی همت بلند داسته و رندانه آستین تعلق از هر چه غیر دوست کوتاه کرده و دست از طلب معشوق بر ندارد تا به وصال رسد همنشینی با چنین رندی آب انگور را تبدیل به یاقوت سرخ نایاب می کند.
6_گر چه بی‌سامان نماید کار ما سهلش مبین
کاندر این کشور گدایی رشک سلطانی بود
گرچه اوضاع چنین رندهایی از نظر اغیار بی سر وسامانی به نظر خواهد رسید ولی بدانند که گدایی سرزمین عشق مورد حسد پادشاهان کشورهای بزرگ خواهد بود
7_نیک نامی خواهی ای دل با بدان صحبت مدار
خودپسندی جان من برهان نادانی بود
ای راهرو و ای انسان حقیقت جو اگر به دنبال نیکنامی و نیک فرجامی هستی خودپسندی و دوستان بد را از خود دور کن.
8_مجلس انس و بهار و بحث شعر اندر میان
نستدن جام می از جانان گران جانی بود
بهار و موسم میگساری و مجلس عشاق و بحث شعر در میان است و پر نکردن جام وجود از لطایف و انعام معشوق نشانه غفلت و بی خبری جان و روح و روان خواهد بود‌
_دی عزیزی گفت حافظ می‌خورد پنهان شراب
ای عزیز من نه عیب آن به که پنهانی بود
دیروز عزیزی می گفت که حافظ در پنهانی جام وجودش را از می پر کرده و به تنهایی ان را سر می کشد بله ای عزیز با وجود بد خواهان و حسودان نه تنها ایرادی ندارد بلکه بهتر است به صورت پنهانی انجام گیرد.
سربه زیروکامیاب

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

تماشاگه راز در ‫۸ سال قبل، دوشنبه ۱۶ مهر ۱۳۹۷، ساعت ۱۳:۵۸ نوشته:

معانی لغات غزل (218)
دولت :نقیض نکبت ، اقبال و بخت و سعادت و بهره مندی ، بهروزی ، بخت یاری خوشبختی، اقتدار، وتوانایی و در اصطلاح عرفانی وارستگی از علائق و حصول این مطالب دارِین.
فیض دولت: کامکاری ، کامرانی ، فیروزی، تندرستی، شادکامی، بخت و طالع و شانس، از صفات دولت به شمار می آید.
همدم:هم نفس و انیس.
همدم جانی: هم نفس ومونس وعزیز وگرامی .
سجاده: جانماز مطهر مخصوص فرش نماز گزاردن نماز.
خود گرفتم:به فرض ساغر ، چنین فرض کردم.
چراغ جام:فروغ ساغر، روشنایی جام باده
.نمی یارم:یارای آن را ندارم ، نمی توانم.
کنج: گوشه و زاویه ونقاط انتهایی یک فضا ومکان.
کنج اهل دل: گوشه دور دستی که اهل در آنجا مجتمع می شوند.
جام مرصّع:جامی که با دانه های جواهر و احجار کریمه قیمتی زینت یافته ودر اطراف آن به کار رفته باشد. همت عالی: بلند همتی ، بلند نظری.
آب عنب: آب انگور.
یاقوت رمانی: یاقوت قرمزاناری رنگ.
خودپسندی:غرور و خودخواهی وتکبر.
گرانجانی:بدادایی ، بی ذوقی ، ناسازگاری و بهانه گیری.
معانی ابیات غزل (218)
(1) هر کس از روز ازل و از برکت فیض ازلی ، شایستگی و قابلیّت واگذاری دولت و فیض دولت را داشته باشد، تا روز ابد ، آرزوهایش با او همدم و یار جانی خواهد بود. (2) من از همان وقت که تو قصد توبه کردن از باده نوشی را داشتم ، می دانستم که میوه این نِهال توبه ، جز پشمیانی چیز دیگری نخواهد بود. (3) به فرض اینکه سوسن وار سجاده به دوش بکشم ( تا مسلمان جلوه کنم) آیا بودن رنگ قرمز شراب بر خرقه هم از نشانه های مسلمانی است؟ (4) بی روشنایی ساغر باده ، نمی توانم در خلوت خانه در تاریکی بشینم زیرا گوشه اقامتگاه صاحبدلان باید نورانی و روشن باشد. (5) همت خود را بلند دار اگر جام جواهر نشان نبود ، نباشد . برای زیرک وارسته ، آب انگور همان ارزش یاقوت سرخ را دارد. (6) اگر کار ما بی سرانجام به نظر می رسد، در آن به چشم خواری منگر ، زیرا که در کشور عشق ، گدایی مایه رشک شاهان است. (7) اگر به شهر ت نام نیک علاقمندی با مردم بد معاشرت مکن و بدانکه غرور و خوادخواهی نشانه نادانی است. (8) به هنگام ، بهار آنگاه که در گرد همایی دوستان یکرنگ ، صحبت از شعر وادب باشد اگر جامی از دست محبوب نستانی دلیل بی ذوقی و بد ادایی است . (9) دیروز ، عزیزی می گفت که حافظ در پنهانی شراب می نوشد . ای عزیز من ، مگر بهتر نیست که عیب پوشیده باشد؟
شرح ایبات غزل(218)
وزن غزل: فاعلاتن فاعلاتن فاعلاتن فاعلن
بحر غزل: رمل مثمن محذوف
*
این غزل در زمان امیر مبارزالدین سروده شده و مطلع غزل ، مفاد این روایت بازگو می کند: اَلسَّعید سعیدٌ فی بَطنِ اُمِّه وَالشَّقی شَقیقیٌ فی بَطنِ اُمِّه . هر گاه به مفاد ظاهری بیت دوم اکتفا کنیم چنین می نمایاند که به حکم جبر زمان و حال و هوای حکومت، حافظ در زمانی محدود از باده نوشی توبه کرده و یا دست کشیده است لیکن این نظریه منطبق با واقعیّت نمی تواند باشد و بایستی مضمون را به حساب خلق طنزی دلپسند گذاشت که شاعر در دوره محتسب ! سروده است ومفاد بیت سوم نیز این نظریه را تأیید می کند زیرا شاعر با طنز دیگری توضیح می دهد که بر فرض که به پارسایی وزهد تظاهر کرده وسجاده به دوش کشیدم آیا این لکه های فراوان شراب که بر روی خرقه ام نمودار است راهم می توانم به حساب مسلمانی بگذارم؟ سپس در بیت چهارم نتیجه می گیرد که من بی شراب نمی توانم به سر ببرم و مجبورم که دل تیره و شبستان تاریک خود را پیوسته با فروغ جام باده روشن نگهدارم . بیت پنجم براین گواهی می دهد که شاعر از لحاظ وضع معیشت و مقررّی دچار محدودیت شده و این مشکل خود را چنین بازگو و رفع می کند که همت مرد بایستی عالی باشد نه اثاث البیت او ودر نزد رندان زیرک وارسته ، ارزش یک ساغر شراب قرمز به اندازه یک جام مرصّع یاقوت عمّانی است.
بیت ششم احتمالاً کج دهنی به وضع حکومت و سخت گیریهای دوره امیرمبارزالدین می تواند باشد . شاعر تنگی معیشت و بی سروسامانی خود را از فراخی و شکوه وجلال حکومت وقت برتر می شمارد و این بی اعتنایی ، ثبات عقیده و حافظ و پافشاری بر عقیده این عارف شجاع را می رساند . مصراع دوم بیتهفتم را که حافظ سخت بدان اعتقاد داشته به صورت ضربالمثل در زبان فارسی در آمده است شاعر در دو بیت آخر به همگان تفهیم می کند که شایعه توبه و دست کشیدن از باده نوشی او صحت ندارد و خلاف عقیده باطنی او بوده و باده نوشی در خفای خود را تأیید کرده وآن را در شرایط موجود مصلحت می شمارد.
***
شرح جلالی بر حافظ – دکتر عبدالحسین جلالی

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

آرش در ‫۷ سال و ۱۰ ماه قبل، سه‌شنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۷، ساعت ۰۰:۵۱ نوشته:

جناب حجت بیت آخر که جنابعالی مرقوم فرمودید بسیا روانتر و دلنشین تر از دو مصرع آخر متن شعر است و این حقیر حاشیه را به متن اصلی ترجیح میدهم).
ولی بیت آخر حاشیه ای که شما نوشتید را جسارتا به شکل ذیل شنیدها:
می خور که شیخ و شحنه و مفتی و محتسب
چون نیک بنگری همه تزویر میکنند
اصولا اگر بجای شحنه بنویسیم حافظ یعنی جناب حافظ بطور ضمنی به اقرار نموده که مانند شیخ و مفتی و محتسب اهل تزویر است ؟ که از نظر بنده به هیچ وجه قابل قبول نیست چون در سرتاسر آثار حافظ به کرات از ریا کاران و کسانیکه تزویر میکنند انتقاد کرده و سعی کرده آنها را به مخاطبین خود معرفی نماید همانطور که بی پروا از عشق بی تزویر و مستی بی ریا و عبادت و زهد با ریا و تزویر و شراب سخن رانده است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

عباسی-فسا @abbasi۲۱۵۳ در ‫۴ سال و ۱ ماه قبل، یکشنبه ۱۳ شهریور ۱۴۰۱، ساعت ۰۲:۱۳ پاسخ داده:

درود

چند نکته در اینجا باید مورد توجه قرار گیرد

نکته اول:

شیخ و حافظ و مفتی هر سه در یک زمینه فعالیت دارند. حافظ این صنف که دکان زهد ابتدا متعلق به ایشان است را ذکر می کند و سپس به سراغ حکومت (محتسب) می رود که چه بسا منظور حاکم وقتِ شیراز امیر مبارزالدین باشد.

بنابراین شیخ و شحنه و مفتی و محتسب باعث می شود ارتباط معنایی قطع شود

نکته دوم:

در زبان حافظ شحنه در مقامی نیست که بخواهد ریا بورزد. شحنه 6 بار در دیوان حافظ تکرار شده که جز یک مورد (شحنه نجف) در بقیه موارد فقط یک ناظر است نه چیزی بیش از این

نکته سوم و مهمتر از بقیه نکات:

حافظ با رندی خودش را داخل این جمع قرار می دهد تا از شر آنان در امان بماند و در دیوان حافظ بسیار است مواردی که حافظ خود را خطاب می کند ولی منظورش دیگری است. در واقع همان به در گفتن و دیوار شنیدن.

به علاوه کلمه «حافظ» می تواند حافظ قرآنی غیر از خود شخص شمس الدین محمد باشد چون طبق شواهد تاریخی حافظان بسیاری در آن زمان وجود داشته اند از جمله حاکمان شیراز در آن زمان

پس شیخ و حافظ و مفتی و متحسب صحیح و حافظانه است

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

ونکی در ‫۶ سال و ۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۷ آذر ۱۳۹۸، ساعت ۲۲:۲۶ نوشته:

گفتم این گل ار دهد باری پشیمانی بود
نسخه 1305

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

میثم در ‫۶ سال و ۳ ماه قبل، جمعه ۲۰ تیر ۱۳۹۹، ساعت ۱۰:۳۷ نوشته:

با سپاس از همه دوستان
از جمله آقای یغما.، نیکومنش و سایر عزیزانی کهدر جهت یادگیری از ایشان استفاده کردم

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

SAMUEL در ‫۵ سال و ۱۱ ماه قبل، پنجشنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۹، ساعت ۱۰:۰۵ نوشته:

با درود خدمت همه هموطنان گرامی ....اولین نظر رو که خوندم (علی)آقا :جالب بود اما از دیدگاه بنده کاملا مصرع اول پر معنی و مفهوم هستش ....وقتی که استاد غزل میفرماید :دی عزیزی گفت حافظ می خورد پنهان شراب ...در اصل از رمز و راز غیبت و دوری از آن رو فرمایش کرده ...در مصرع بعد بطور بسیار آشکار میفرماید: ای عزیز من نه عیب آن به که پنهانی بود ...به گوینده نوعی هشدار میده که (عیب نه)عیبی نداره "ولی بهتر این هست که شما هم در جمع عنوان نکنید ...چون که این گفتن و جار زدن از شراب خوردن من بدتره ....البته این هم نظر بندست و مطلق نیست ....البته از هموطنان ارمنی شما بزرگواران هستم و این غزل زیبا رو دیشب خوندم و امروز برای دوستان خواستم بیان کنم <این شد که وارد گنجور شدم و از نظریات دوستان لذت بردم ....در پناه او

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

در سکوت در ‫۴ سال و ۶ ماه قبل، جمعه ۲۶ فروردین ۱۴۰۱، ساعت ۲۰:۳۳ نوشته:

این غزل را "در سکوت" بشنوید

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

فاطمه یاوری در ‫۳ سال و ۸ ماه قبل، شنبه ۲۹ بهمن ۱۴۰۱، ساعت ۱۲:۵۵ نوشته:

نیک نامی خواهی ای دل با بدان صحبت مدار

خودپسندی جان من برهان نادانی بود.

.

گرچه بی سامان نماید کار ما سهلش مبین

کاندر این کشور گدائی رشک سلطانی بود.

.

همت عالی طلب جام مرصع گو مباش

رند را آب عنب یاقوت رمانی بود:)

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

Mahmood Shams در ‫۳ سال و ۳ ماه قبل، چهارشنبه ۱۱ مرداد ۱۴۰۲، ساعت ۰۲:۲۰ نوشته:

با سلام و درود

گناه کردن پنهان ، بِه از عبادت فاش

اگر خدای پرستی هواپرست مباش

به عین عُجب و تکبر نگه به خلق مکن

که دوستان خدا ممکن‌اند در اوباش

#سعدی

در بیت مقطع یا آخر همان مضمون حضرت سعدی برایم تداعی شد ( بیزاری از عبادت ریاکارانه ) که خداوند در سوره ماعون می فرمایند ( وای بر نماز گزاران ریایی ) افرادی که برای خودنمایی با تزویر و نمایش ظاهر و رفتار مومنانه قصد سوء استفاده و فریب دیگران را دارند که از قرن ها پیش تا به امروز و شاید تا ابد بوده و خواهند بود ، قبلا هم عرض کردم که در بسیاری از غزلیات حضرت حافظ ، همان اندیشه و مضمون شاعران پیشین از جمله حضرت مولانا و سعدی و .... با کلمات دیگر و شکلی متفاوت بیان شده ، این را اشاره کردم برای عده ای که چون شاعر از ویژگی ایهام و ابهام و سخنان دو پهلو استفاده و هنرنمایی کرده و کتابی همچون بوستان و گلستان و مثنوی معنوی ندارد به زعم ایشان کافر یا در طول زمان از حافظ قرآن بودن به کافری گِرَویده !!

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

مهدی اسماعیلی رخ در ‫۲ سال و ۱۰ ماه قبل، چهارشنبه ۲۲ آذر ۱۴۰۲، ساعت ۱۲:۱۵ نوشته:

در مصرع دوم در این بیت "می رنگ مسلمانی بود" درست است. در برخی نسخ به اشتباه " رنگ می مسلمانی بود" درج شده است.

خود گرفتم کَافکَنَم سجاده چون سوسن به دوش

همچو گُل بر خِرقه، می رنگ مسلمانی بُوَد

خودم تصمیم گرفتم مانند گل سوسن سجاده ی ریاکاری و پنهان کاری بر دوشم بیندازم (گلبرگ های منحنی شکل سوسن شبیه سجاده بر دوش است)

مانند گل (گل دوزی) که به لباس و خرقه رنگ و زیبایی می دهد می و مستی هم به مسلمانی من رنگ و معنا می دهد

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

دکتر صحافیان در ‫۲ سال و ۳ ماه قبل، شنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۳، ساعت ۰۹:۳۰ نوشته:

در لحظه صفر آفرینش هر که را پادشاهی فنا و نیستی بخشیدند، جام خواسته‌ها( فنا و نداشتن هیج خواسته‌ای= رسیدن به همه خواسته‌ها) جاودانه مونس جانش هست.
۲-همان لحظه که از چنین جام شرابی، خواستم توبه کنم، گفتم میوه این تصمیم جز پشیمانی نخواهد بود.
۳- گیرم که چون سوسن سجاده به دوش افکنم، اما چگونه مسلمان صاف‌دلی باشم وقتی چون گل سرخ بر خرقه رنک شراب دارم.
۴- آری بی‌روشنایی جام شراب، در خلوت نمی‌توانم بنشینم چرا که صاحب‌دلان باید در زاویه‌ای نورانی سلوک کنند.
۵- شوق و اراده‌ای والا داشته باش! اگر جام جواهر نشان هم نباشد، آب انگور برای رند وارسته چون یاقوت سرخ است.
۶- گرچه ظاهر ما را پریشان می‌بینی، اما هیچ وقت کم ارزشش نشمار، که گدای کشور عشق مورد حسادت پادشاه است.
۷- ای دل سرگشته! اگر می‌خواهی خوش‌نام باشی، با بدها هم‌نشینی نکن! چرا که انتخاب بدی خود دلیل نادانی است( خانلری: بدپسندی)
۸- اکنون در بهار، محفل انس عاشقان است و شعرها جاری است و نگرفتن جام شراب از معشوق، سنگینی و ملالت روح است.
۹- دیروز عزیزی می‌گفت: حافظ پنهانی شراب می‌خورد، خب اگر نوشیدنش عیب باشد، پوشیده باشد بهتر نیست؟
دکتر مهدی صحافیان
آرامش و پرواز روح

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

علی احمدی در ‫۸ ماه قبل، دوشنبه ۲۷ بهمن ۱۴۰۴، ساعت ۲۲:۴۲ نوشته:

وقتی شرایط سیاسی به گونه ای می شود که به باده نوشی حافظ ایراد می گیرند او بر آن می شود که غزلی در وصف باده بسراید و دفاع جانانه ای از خود نماید و آنان را که جویای حقایق هستند با دلیل باده نوشی اش اشنا کند وگرنه خودپسندان زاهد مآب را چه به دانستن حدیث می.

در ازل هر کو به فیضِ دولت ارزانی بُوَد

تا ابد جامِ مرادش همدمِ جانی بُوَد

در ابتدای آفرینش اگر قرار باشد کسی را لایق فیض خوشبختی کنند ، جان او را تا ابد با جام مراد همدم می کنند .

مراد را به جام تشبیه می کند یعنی با جام باده است که می توانی مراد یا هدف را ببینی . هدف اگر معشوق متعالی باشد درک او با جام باده میسر می شود. به عبارت دیگر اگر توانستیم به جام باده دسترسی یابیم و از آن بنوشیم و به مستی که هشیاری فراتری است برسیم او رادرک خواهیم کرد و درک او یعنی درک تمام حقیقت و این یعنی درک خوشبختی کامل.

من همان ساعت که از مِی خواستم شد توبه کار

گفتم این شاخ ار دهد باری، پشیمانی بُوَد

به همین دلیل اگر از می نوشیدن توبه کنم و این توبه حقیقی باشد و تبدیل به درختی بارور شود بازهم میوه ای به جزپشیمانی نخواهد داد یعنی توبه من در نهایت به پشیمانی می رسد و دوباره باده خواهم نوشید.

خود گرفتم کَافکَنَم سجاده چون سوسن به دوش

همچو گُل بر خِرقه رنگِ مِی مسلمانی بُوَد

باخود فرض کردم که مثل گل سوسن که نمایی سفید رنگ از بیرون دارد سجاده ام را بر دوش افکنم و نمایش مسلمانی دهم .ولی مثل همین گل سوسن که در درون گلبرگ رنگی قرمز مانند می دارد و گویا خرقه اش آلوده به می است آیا می توانم نمایش مسلمانی دهم؟

بی چراغِ جام در خلوت نمی‌یارم نشست

زان که کُنجِ اهلِ دل باید که نورانی بُوَد

جام می مثل چراغ است و من در خلوت خودم بدون چراغ نمی توانم بنشینم. چون اگر اهل دل باشید می دانید که در کنج دلهای اهل دل باید نورانی باشد تا درک درستی از معشوق داشته باشند.تعبیر باده و تشبیه آن به نور چراغ حکایت از این است که باده مثل امید دل عاشق اهل دل را به مستی و درک معشوق امیدوار می سازد.« ساقی به نور باده برافروز جام ما»

همتِ عالی طلب جامِ مُرَصَّع گو مباش

رند را آبِ عِنَب یاقوتِ رُمّانی بُوَد

به نظر نگارنده این بیت شاه بیت این غزل است و کلید راز باده نوشی حافظ تلقی می شود . می فرماید اصلا تو بگو جام مزین و جواهر نشان شراب نباشد ، برای رندان عاشق همان آب انگور در حکم یاقوت قرمز است.

دو معنی برای این مصرع دوم قابل تصور است . اول اینکه عاشق نیازی به جام مزین به یاقوت ندارد و اصل خود باده است .معنی دوم این است که در زمان قدیم از یاقوت برای پیشگیری و درمان طاعون استفاده می شده است .یعنی بر این باور بودند که هرکس یاقوت داشته باشد از طاعون در امان است.از طرفی از شراب نیز در درمان طاعون استفاده می شده است . یادمان نرود که دوره پنج ساله طاعون ( مرگ سیاه ) در سال 1349 میلادی (749 هجری )یعنی مقارن با دوره جوانی حافظ بوده است و چه بسا خود حافظ نیز به کمک شراب از این بیماری جان سالم به در برده باشد و حداقل اینکه تجربه باده نوشی را از آن زمان داشته و حال به درمان دیگری می اندیشیده یعنی درمان نادانی و جستجوی حقیقت . اگر باده طاعون را درمان می کند از کجا معلوم در درمان غم و جهل و اضطراب موثر نباشد.لذا رند ، جهل و نادانی خود نسبت به حقیقت را مانند طاعون می داند و از آن گریزان است و آب انگور را مانند یاقوت رمانی برای درمان خود می خواهد.

گرچه بی‌سامان نماید کارِ ما، سهلش مبین

کاندر این کشور گدایی، رَشکِ سلطانی بُوَد

اگرچه به نظر می آید ظاهرا کار ما نتیجه ای نخواهد داشت ولی بدان که در این کشور ( کشور عشق ) پادشاه هم بر گدا حسد می برد .

نیک نامی خواهی ای دل با بَدان صحبت مدار

خودپسندی جانِ من بُرهانِ نادانی بُوَد

نیک نامی واقعی این است که از بدان دور باشی و بدان کسانی هستند که غیر از خود کسی را نمی بینند و این خود دلیل نادانی است . رندی که به دنبال آگاهی و معرفت به حقیقت است از نادانی گریزان است پس با خودپسندان نادان متعصب نمی گردد. همان زاهد مآبانی که می ترسند ساختار فکری شان با آمدن حقیقت به هم بریزد.لذا مردم را از عشق ورزی و باده نوشی نهی می کنند.

مجلسِ اُنس و بهار و بحثِ شعر اندر میان

نَستَدَن جامِ مِی از جانان گران جانی بُوَد

در مجلس گرمی که در بهار باشد و در آن صحبت از شعر است اگر معشوق خودش جام می را برای نوشیدن به تو بدهد اگر ننوشی تنبلی کرده ای.

در مقابل زاهدمآبان متعصب که خود را رهرو راه خداوند می دانند حافظ بر این باور است که باید خداوند را در این دنیا درک نمود و بدون این درک رهرو طریقت بودن معنایی ندارد و دروغ و ادعاست. می گوید خود معشوق ازلی دارد به تو باده می نوشاند تو می گویی نخور چون به او نمی رسی این منطقی نیست.

دی عزیزی گفت حافظ می‌خورد پنهان شراب

ای عزیزِ من! نه عیب آن بِه که پنهانی بود؟

دیروز یک عزیزی می گفت با وجود ممنوعیت شراب حافظ دارد پنهانی شراب می خورد.عزیز من مگر به زعم شما شراب نوشیدن عیب نیست ؟ خوب بهتر است عیب پنهان باشد تو هم عیب کسان می پوش و ساکت باش.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

نبی پلویی امیرآبادی در ‫۴ روز قبل، دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۳۴ نوشته:

حافظ قطعا یک شاعر صرف نیست او پیام آور وحی و رسالت است اما در روزگاری که نه همچون محمد و عیسی وموسی که خفقانی دلخراش تر بوده چگونه می‌توانسته رسالتش را جز با اینگونه سخن گفتن به پایان برساند ...ببینید در این بیت دوم از این غزل چه ایجاز را مرتکب شده این اعجوبه فن

شاعر با آوردن «توبه‌کار» و «شاخ» دو ایهام موازی می‌سازد:

- توبه‌کار = توبه‌کننده / توبه‌کِشت‌کننده

- شاخ = شاخهٔ بارده / جام شراب

و نتیجه:

پشیمانی، چه در ترک می، چه در نوشیدن می، چه در کشت توبه، چه در کشت انگور—

همیشه از یک ریشه می‌روید.

در زبان و ادب فارسی، «شاخ» چند کاربرد دارد:

۱) شاخ = شاخهٔ درخت (معنای اصلی)

- با «بار دادن» کاملاً طبیعی است.

- با «کاشتن»، «ثمر»، «ریشه»، «باغ» و «کشاورزی» مراعات دارد.

- در بیت هم مصرع دوم دقیقاً همین فضا را دارد:

بار دادن، پشیمانی، کشاورزی، ثمر.

۲) شاخ = ظرف یا جام شراب (معنای ایهامی و فرعی)

این معنای کمتر شناخته‌شده است، اما در متون قدیم وجود دارد.

در برخی متون، «شاخ» به معنی ظرف ساخته‌شده از شاخ حیوان برای نوشیدن شراب آمده است.

پس شاعر می‌تواند عمداً این ایهام را بازی دهد:

- شاخ = شاخهٔ انگور → می → کشاورزی

- شاخ = جام شراب → می → توبه و شکستن توبه

این دو معنای هم‌زمان، همان تناقض و چرخهٔ پشیمانی را می‌سازند.

---

✦ چرا این ایهام دقیقاً با مصرع اول هماهنگ است؟

«توبه‌کار» دو معنا دارد:

1) کسی که توبه می‌کند

2) کسی که «توبه را می‌کارد» (کارِ توبه، کِشتِ توبه)

این دو معنا، شاعر را وارد فضای کشت و زرع می‌کند.

حالا مصرع دوم:

«شاخ» هم دو معنا دارد:

1) شاخهٔ درخت → کشت، بار، ثمر

2) جام شراب → می، هوس، شکستن توبه

پس شاعر با یک حرکت، دو میدان معنایی را به هم گره می‌زند:

- میدانِ توبه / می / هوس

- میدانِ کشت / بار / ثمر

چه توبه کنم، چه نکنم؛

چه می بخورم، چه نخورم؛

چه شاخه بار بدهد، چه ندهد—

آخرش پشیمانی است.

این بیت یک چرخهٔ ناگزیر را نشان می‌دهد:

انسان در برابر لذت، همیشه در معرض پشیمانی است؛

حتی توبه هم خودش «کشتِ پشیمانی» است.

reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link

برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.

	غیرفعال و فعال کردن دوبارهٔ حالت چسبانی نوار ابزار به بالای صفحات
	راهنمای نوار ابزار
	پیشخان کاربر
	اشعار و ابیات نشان‌شدهٔ کاربر
	اعلان‌های کاربر
	ادامهٔ مطالعه (تاریخچه)
	خروج از حساب کاربری گنجور
	لغزش به پایین صفحه
	لغزش به بالای صفحه
	لغزش به بخش اطلاعات شعر
	فعال یا غیرفعال کردن لغزش خودکار به خط مرتبط با محل فعلی خوانش
	فعال یا غیرفعال کردن شماره‌گذاری خطوط
	کپی نشانی شعر جاری در گنجور
	کپی متن شعر جاری در گنجور
	همرسانی متن شعر جاری در گنجور
	نشان کردن شعر جاری
	ویرایش شعر جاری
	ویرایش خلاصه یا برگردان نثر سادهٔ ابیات شعر جاری
	شعر یا بخش قبلی
	شعر یا بخش بعدی

ورود به گنجور

غزل شمارهٔ ۲۱۸

تازه‌های نرم‌افزار گنجور