بخش ۷ - در بیان آنکه معانی چنانکه هست حق آنست که در زبان و عبارت نگنجد زیرا که سخن را سه مرتبه است یکی نثر و یکی نظم و یکی اندیشه که در اندرون روی مینماید آنچه در اندرون است عرصهاش عظیم با گشاد و واسع و بسیط است و چون در عبارت نثر میآید تنگ میگردد و چون در نظم میآید هم تنگتر میشود و بالای این هر سه مرتبه عالم غیب است که فیض از آنجا در سینه میآید سعت و بسط آن بیحد و بیپایان است
در یم ِ نثر، نظم یک قطره است
در خور خامشی، سخن ذره است
در خموشی تویی یقین دریا
شبنمی، چون شوی به لب گویا
خمشی اصل و گفتگو فرع است
خمشی احمد و سخن شرع است
مصطفی چشمه است و شرعش آب
مصطفی آفتاب و شرعش تاب
شرع فرع است و مصطفی اصل است
مصطفی جد و شرع چون نسل است
همچنانی تو نیز چون جویی
مثل او بحر و چشمه و جویی
گاه در صلح و گاه در جنگی
گاه دمساز مطرب و چنگی
گاه گردی خراب و گه معمور
گه شوی مست و گه شوی مخمور
گه کنی خانهها ز خشت و ز طین
گه شود شادمان ز تو غمگین
صورت از تست دائماً آباد
هم معانی ز تو خوش و دلشاد
تو چو بحری و فعل تو قطره
تو چو شمسی و قول تو ذره
همچنین است فعل و قول رسول
فهم کن این مشو ز فکر ملول
صدهزاران چو شرع از او برخاست
وی از ان نی فزون شد و نی کاست
پس چنین زو برند و کم نشود
زآب بحرش خورند و کم نشود
نی که بوجهل در بدی بود آن؟
که نظیرش ندید کس به جهان
زان بدیهاش هیچ کم میشد؟
بلکه هر لحظه در فزونی بد
بود مانند چشمه جوشنده
نزد جنسش چو ماه رخشنده
لیکن آن ظلمت است و آن نور است
این همه ماتم آن همه سور است
این کند کور و آن ببخشد چشم
آن دهد حلم و این کند پر خشم
آن دهد حور و جنت و کوثر
این برد بیگمان به قعر سقر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: سلطان ولد میگوید خاموشی و جهان درون دریایی بیکران است و سخن در برابر آن قطره و ذرهای بیش نیست. او پیامبر را اصل و چشمه و خورشید، و شریعت را فرع و آب و پرتو او میداند و همین نسبت را میان هر انسان و کردار و گفتارش برقرار میکند؛ آنچه از اصل جاری میشود از آن نمیکاهد. سپس ابوجهل را نمونه میآورد که چشمهٔ بدی او نیز هرگز کم نمیشد، با این تفاوت که سرچشمهٔ او تاریکی است و به کوری و خشم و دوزخ میانجامد، و سرچشمهٔ پیامبر نور است و بینایی و بردباری و بهشت میبخشد.
هوش مصنوعی: در برابر دریای نثر، نظم مانند یک قطره است؛ و سخن گفتن در مقایسه با خاموشی همچون ذرهای ناچیز است.
هوش مصنوعی: وقتی خاموشی، بیگمان دریایی؛ اما همین که با لب به سخن درآیی، به اندازهٔ شبنمی کوچک میشوی.
هوش مصنوعی: خاموشی اصل است و گفتگو فرع آن؛ خاموشی مانند خود پیامبر (احمد) است و سخن مانند شریعتی که از او پدید آمده است.
هوش مصنوعی: پیامبر چشمه است و شریعت او آبی که از آن جاری میشود؛ او خورشید است و شریعتش پرتو آن خورشید.
هوش مصنوعی: شریعت فرع است و پیامبر اصل؛ پیامبر مانند نیا است و شریعت مانند نسل و فرزندان او.
هوش مصنوعی: تو نیز همینگونهای؛ مانند او هم دریا و هم چشمه و هم جوی هستی و از تو چیزهایی جاری میشود.
هوش مصنوعی: گاهی در آشتی هستی و گاهی در جنگ، و گاهی همدم نوازنده و چنگنواز میشوی.
هوش مصنوعی: گاهی ویران میشوی و گاهی آباد، گاهی مست و گاهی خمارزده.
هوش مصنوعی: گاهی از خشت و گل خانه میسازی و گاهی غمگینی به سبب تو شاد میشود.
هوش مصنوعی: عالم صورت همیشه به وسیلهٔ تو آباد است و معانی نیز از تو خوش و شادماناند.
هوش مصنوعی: تو مانند دریایی و کارهایت قطرهای از آن؛ تو مانند خورشیدی و گفتارت ذرهای از آن.
هوش مصنوعی: کردار و گفتار پیامبر نیز همین نسبت را با خود او دارد؛ این را دریاب و از اندیشیدن در آن خسته مشو.
هوش مصنوعی: صدهزار چیز مانند شریعت از او پدید آمد، اما از این کار نه چیزی بر او افزوده شد و نه از او کاسته شد.
هوش مصنوعی: پس اینگونه از او بهره میبرند و از او کم نمیشود؛ از آب دریای او مینوشند و آن دریا کاستی نمیگیرد.
هوش مصنوعی: مگر ابوجهل در بدی چنان نبود که کسی در جهان مانندش را ندیده بود؟
هوش مصنوعی: آیا با آن همه بدی که از او سر میزد چیزی از بدیاش کم میشد؟ نه، بلکه هر لحظه بدیاش بیشتر میشد.
هوش مصنوعی: او نیز مانند چشمهای جوشان بود و در چشم همجنسان خود همچون ماه درخشان جلوه میکرد.
هوش مصنوعی: اما سرچشمهٔ ابوجهل تاریکی است و سرچشمهٔ پیامبر نور؛ این یکی همه سوگ و اندوه است و آن یکی همه جشن و شادی.
هوش مصنوعی: آن تاریکی کور میکند و آن نور بینایی میبخشد؛ نور بردباری میدهد و تاریکی آدمی را پر از خشم میکند.
هوش مصنوعی: نور حوری و بهشت و کوثر میبخشد و تاریکی بیگمان آدمی را به ژرفای دوزخ میبرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.