بخش ۳۲ - دربیان آنکه شعر اولیاء همه تفسیر است و سرّ قرآن زیرا که ایشان از خود نیست گشتهاند و به خدا قائماند. حرکت و سکون ایشان از حق است که «قلبالمؤمن بین اصبعین من اصابع الرّحمن تقلبه کیف یشاء». آلت محضاند در دست قدرت حق؛ جنبش آلت را عاقل به آلت اضافت نکند بخلاف شعر شعراء که از فکرت و خیالات خود گفتهاند و از مبالغههای دروغ تراشیده و غرضشان از آن اظهار فضیلت و خودنمایی بوده است همچون آن بتپرست که بتی را که خود میتراشد معبود خود میکند که «اتعبدون ما تنحتون» شعرا شعر اولیا را که از ترک حرص و فنای نفس آمده است همچو شعر خود میپندارند؛ نمیدانند که در حقیقت فعل و قول ایشان از خالق است، مخلوق را در آن مدخل نیست. زیرا شعر ایشان خودنمایی نیست خدانمایی است مثال این دو شعر چنان باشد که باد چون از طرف گلشن آید بوی گل رساند و چون از گلخن آید بوی ناخوش آورد اگرچه باد یکی است اما به سبب گذرگاه مختلف بویش مختلف شود هر کهرا مشامی باشد فرق هر دو را داند که «المؤمن کیس ممیز» یکی که سیر خاید اگرچه مشک گوید به مشامها بوی سیر رسد و برعکس هرکه مشک خاید و لفظ سیر گوید بوی مشک آید
شعر عاشق بود همه تفسیر
شعر شاعر بود یقین تف سیر
شعر شاعر نتیجۀ هستی است
شعر عاشق ز حیز مستی ست
ز ان کزین بوی حق همیآید
وان ز وسواس دیو میزاید
رونق شعر آن بود به دروغ
شعر این را ز راستی است فروغ
هردم آن در مبالغه کوشد
تا به نرخ نکوش بفروشد
وین ز بسیار اندکی گوید
چون سوی شعر و قافیه پوید
گرچه خود مینگنجد آن یم او
در بیان و زبان و در دم او
لیک از آن دم همیشود بینا
دیدههای درون هر اعمی
آن چنان شعر کاین برد اثرش
همچو جانش پذیر و گیر برش
تا که گردد ز تو خدا خشنود
بردت از زمین به چرخ کبود
زانکه این شعر شرح قرآن است
راحت روح و نور ایمان است
آن فریقی که شعرشان بود این
که برد خلق را ز کفر به دین
دین چه جمله را برد به خدا
سرّ این را بدان دمی به خود آ
شعرشان را مخوان چو شعر کسان
مشمر هر دو شعر را یکسان
زانکه این میوه میرسد ز نعیم
وان شراری است آمده ز جحیم
شعر ایشان بود همه اکسیر
زان شود زر مِسَت به جان بپذیر
مدح حق است شعر این مردان
زانکه دلشان ز حق بود گردان
مدح ایشان همیکند یزدان
هست شاهد بر این سخن قرآن
همه قرآن ثنای ایشان است
شرح عباد و اهل ایمان است
همه خود ذکر انبیاست در آن
صفت قرب اولیاست در آن
قال ایشان بود نتیجۀ حال
پر بود نظمشان ز نور جلال
لیک آنها که خودپرست بدند
از می نفس دیو مست شدند
شعر ایشان نبود بهر خدا
زانکه رست از دروغ و زرق و ریا
از برای چنین نفوس لئیم
که براند از نفاق و حرص عظیم
گفت در هجوشان حق بیچون
شعرا یتبعهم الغاون
خودنماییست پیشهٔ ایشان
نیستشان بو ز سرّ درویشان
مرد درویش از خدا گوید
بیخود اندر ره خدا پوید
چونکه بیخود شدهاست در ره حق
جمله احرار از او برند سبق
خودی خویش را فنا کرد او
بیخودی روی در خدا کرد او
شعر ایشان ز نور میزاید
از جهان سُرور میزاید
شعرشان را فسون عیسی دان
که از آن مرده میپذیرد جان
فرق این را کجا کند هر دون
چون ندارد رهی به علم درون
شبه و درّ بود برش یکسان
چونکه صراف نیست آن نادان
عاشقی شد نهایت اخلاص
خون عشاق را نبود قصاص
کشتن عاشقان حیات بود
کشتنئی نیست کان ممات بود
آنچنان قتل را ضمان نبود
سود محض است از آن زیان نبود
بلکه شکرانه واجب است بر او
که بدان میرهد ز نفس عدو
کشتن عاشقان بود رستن
از فنا و به دوست پیوستن
زانکه از خویش جمله لا گشتند
سوی الا تمام واگشتند
خودی خویش را رها کردند
دائماً روی با خدا کردند
عاشقان راست اینچنین سیری
سیر زهاد طاعت و خیری
حامل است این و آن بود محمول
قابل است این و آن بود مقبول
عشق چون بحر و زهد چون قطره
عشق خورشید و زهد چون ذرّه
زاهدی میشود به عقل اینجا
عاشقی با تو آمد ای جویا
چونکه کشتهٔ خداست هر عاشق
برد سرها چو داد سر عاشق
سر برد عاشقی که او سر داد
هر که سر را نداد رفت به باد
زنده آنکس بمرد کاینجا مرد
مرد بیدرد گشت زو چون دُرد
میل زاهد بود چو آب سبو
میل عاشق چو سیل و چشمه و جو
فرق این هر دو میکن ای دانا
ز ابلهی دُرّ مگوی هر شبه را
از می عاشقان اگر خوردی
مشمر صاف صاف را دُردی
زاهدت گوید از نماز رسی
از حج و روزه و نیاز رسی
عاشقت گوید ای رفیق نکو
پیش این بحر، زن به سنگ سبو
خویش را در یم صفا بسپار
تا که این یم کند برای تو کار
چه برآید ز دست و پای تو خود؟
یا ز فهم و ز عقل و رأی تو خود؟
مگسی نگذرد ز دریاها
نپرّد سوی قاف جز عنقا
مگر اینجا به پرّ عنقایی
چفسد او تا رساندش جایی
همچو عنقاست عاشق و تو مگس
هیچ با او مزن ز جهد نفس
دست و پایی مزن در او زن دست
تا رهی ز اینجهان همچون شست
کار تو او کند یقین میدان
گذراند ترا ز کون و مکان
بردت بیگمان در آن حضرت
دهدت ملک و شاهی و دولت
نکند او حواله جای دگر
مر ترا و مِسَت شود زو زر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر بیانگر تفاوت میان شعر اولیا و شعر شاعران است. شعر اولیا به عنوان یک تفسیر از حق و حقیقت مطرح میشود و نه تنها به نمایش فضیلت شخصی بلکه به تجلی خداوند میپردازد. در مقابل، شعر شاعران معمولاً بر مبنای خیالات و خودپرستی شکل میگیرد و فاقد عمق معنوی است. مؤلف به توصیف شعری که از عشق و حقیقت میجوشد و از زهد و خودمحوری فاصله میگیرد میپردازد و تفاوت آنها را به صورت شعر و عمیق بودن معنا توضیح میدهد. در نهایت، عشق راستین و عشق به خداوند به عنوان مسیری برای رستگاری معرفی میشود که از خودپرستی رهایی میبخشد.
هوش مصنوعی: شعر عاشقِ حق سراسر تفسیر و شرح حقیقت است، اما شعر شاعرِ معمولی بهراستی «تف سیر» است، یعنی بوی بد سیر میدهد. شاعر میان «تفسیر» و «تف سیر» جناس ساخته است.
هوش مصنوعی: شعر شاعر از هستی و خودبینی او برمیخیزد، ولی شعر عاشق از عالم مستی و بیخودی میآید.
هوش مصنوعی: زیرا از شعر عاشق بوی حق میآید و شعر شاعر از وسوسهٔ شیطان زاده میشود.
هوش مصنوعی: رونق و جلوهٔ شعر شاعر از دروغ است، اما شعر عاشق روشنی خود را از راستی میگیرد.
هوش مصنوعی: شاعر پیوسته در اغراق میکوشد تا شعرش را به بهای خوب بفروشد.
هوش مصنوعی: اما عاشق وقتی به شعر و قافیه روی میآورد، از آن همه حقیقتی که در دل دارد اندکی را میگوید.
هوش مصنوعی: هرچند دریای معنای او در بیان و زبان و نفس او نمیگنجد،
هوش مصنوعی: با این همه، از همان نفسِ او چشمهای باطنِ هر کوری بینا میشود.
هوش مصنوعی: شعری را که چنین اثری دارد، مانند جان خود بپذیر و از آن بهره بگیر.
هوش مصنوعی: تا خدا از تو خشنود شود و آن شعر تو را از زمین به آسمان برساند.
هوش مصنوعی: زیرا این شعر شرح قرآن است، مایهٔ آسایش روح و روشنی ایمان است.
هوش مصنوعی: آن گروهی که شعرشان چنین است، شعری که مردم را از کفر به دین میبرد،
هوش مصنوعی: و دین همه را به خدا میرساند؛ لحظهای به خود بیا و راز این سخن را دریاب.
هوش مصنوعی: شعر این اولیا را مانند شعر دیگران مخوان و این دو گونه شعر را یکسان مشمار.
هوش مصنوعی: زیرا این شعر میوهای است که از بهشتِ پرنعمت میرسد و آن دیگری شرارهای است که از دوزخ آمده است.
هوش مصنوعی: شعر اولیا سراسر کیمیاست و مسِ وجودت از آن زر میشود؛ پس آن را با جان بپذیر.
هوش مصنوعی: شعر این مردان ستایش خداست، زیرا دلشان را حق میگرداند.
هوش مصنوعی: خدا خود این مردان را ستایش میکند و قرآن گواه این سخن است.
هوش مصنوعی: سراسر قرآن ثنای ایشان و شرح حال بندگان خدا و اهل ایمان است.
هوش مصنوعی: در قرآن همهجا یاد پیامبران و وصف نزدیکی اولیا به خداست.
هوش مصنوعی: سخن اولیا حاصل و نتیجهٔ حال درونی آنان است و شعرشان سرشار از نور جلال الهی است.
هوش مصنوعی: اما شاعرانی که خودپرست بودند، از شراب نفس و وسوسهٔ دیو مست و بیخود شدند.
هوش مصنوعی: شعر این شاعران خودپرست برای خدا نبود، زیرا از دروغ و فریب و ریاکاری روییده بود.
هوش مصنوعی: برای چنین جانهای پست و فرومایهای که از دورویی و آزمندی بسیار برخاسته و رانده میشوند،
هوش مصنوعی: خداوند بیمانند در نکوهش آنان فرمود که از شاعران، گمراهان پیروی میکنند (اشاره به آیهٔ قرآن).
هوش مصنوعی: کار و پیشهٔ آنان خودنمایی است و از راز و حقیقت درویشان بویی نبردهاند.
هوش مصنوعی: اما مرد درویش از جانب خدا سخن میگوید و بیخود از خویش در راه خدا گام برمیدارد.
هوش مصنوعی: چون او در راه حق از خود رها شده است، همهٔ آزادگان از او درس میآموزند.
هوش مصنوعی: او خودی و منیّت خود را نابود کرد و در حال بیخودی رو به سوی خدا آورد.
هوش مصنوعی: شعر اولیا از نور الهی پدید میآید و از عالم شادی و سرور زاده میشود.
هوش مصنوعی: شعر آنان را مانند دم و افسون عیسی بدان که مرده از آن جان میگیرد؛ یعنی دلهای مرده را زنده میکند.
هوش مصنوعی: هر آدم فرومایهای چگونه میتواند فرق این دو گونه شعر را بفهمد، وقتی راهی به دانش باطنی ندارد؟
هوش مصنوعی: برای آن نادان، سنگ سیاه بیارزش و مروارید یکسان است، چون گوهرشناس و صراف نیست.
هوش مصنوعی: عاشقی بالاترین مرتبهٔ اخلاص است و خون عاشقان قصاص ندارد.
هوش مصنوعی: کشته شدن عاشقان در راه عشق عین زندگی است و آن کشتنی نیست که مرگ به دنبال داشته باشد.
هوش مصنوعی: چنین کشتنی تاوان و دیه ندارد؛ سراسر سود است و زیانی در آن نیست.
هوش مصنوعی: بلکه بر کشتهشده واجب است شکر کند، زیرا با این کشته شدن از نفس که دشمن اوست رهایی مییابد.
هوش مصنوعی: کشته شدن عاشقان یعنی رهایی از نیستی و فنا و پیوستن به دوست.
هوش مصنوعی: زیرا آنان در «لا» از خود به کلی نفی شدند و به تمامی به سوی «الا» یعنی خدا بازگشتند (اشاره به کلمهٔ توحید).
هوش مصنوعی: آنان خودی خویش را رها کردند و همواره رو به سوی خدا آوردند.
هوش مصنوعی: چنین سلوکی ویژهٔ عاشقان است، اما سلوک زاهدان طاعت و کار نیک است.
هوش مصنوعی: عاشق، حامل و پذیرندهٔ فیض حق است و زاهد چیزی است که حمل و پذیرفته میشود؛ یعنی عاشق فراگیرتر و برتر از زاهد است، یا عشق ظرفِ زهد است.
هوش مصنوعی: عشق مانند دریاست و زهد مانند قطرهای؛ عشق خورشید است و زهد ذرهای در برابر آن.
هوش مصنوعی: زاهدی با عقل و تدبیر به دست میآید، اما ای جوینده، عاشقی همراه وجود تو آمده و موهبتی ذاتی است، نه اکتسابی.
هوش مصنوعی: چون هر عاشقی کشتهٔ راه خداست، عاشق وقتی سر خود را فدا کرد، بر همه سروری یافت و سرآمد شد.
هوش مصنوعی: عاشقی که سر خود را فدا کرد سرور و پیروز شد، و هر که سر نداد و خود را نباخت، هستیاش بر باد رفت و تباه شد.
هوش مصنوعی: کسی که در این راه از خود مرد، زنده ماند؛ و مرد بیدرد و بیعشق از این زندگی، مانند دُردِ تهنشین، پست و بیارزش ماند.
هوش مصنوعی: خواست و کشش زاهد مانند آب اندک سبوست، اما کشش عاشق همچون سیل و چشمه و جوی، روان و بیپایان است.
هوش مصنوعی: ای دانا، میان این دو فرق بگذار و از نادانی هر سنگ سیاه بیارزشی را مروارید مپندار.
هوش مصنوعی: اگر از شراب عاشقان نوشیدهای، آن شراب کاملاً صاف و ناب را دُرد و ناخالص مشمار.
هوش مصنوعی: زاهد به تو میگوید که با نماز و حج و روزه و عبادت و نیازمندی به مقصود میرسی.
هوش مصنوعی: اما عاشق به تو میگوید: ای دوست نیک، در برابر این دریای حق، سبوی خود را به سنگ بزن و اندوختهٔ اندک خود را رها کن.
هوش مصنوعی: خود را به دریای صفا و حق بسپار تا این دریا کار تو را انجام دهد.
هوش مصنوعی: از دست و پای تو، یا از فهم و عقل و رأی تو، بهتنهایی چه کاری برمیآید؟
هوش مصنوعی: مگس نمیتواند از دریاها بگذرد و جز سیمرغ کسی به کوه قاف پرواز نمیکند.
هوش مصنوعی: مگر آنکه مگس در اینجا به پر سیمرغ بچسبد تا او وی را به جایی برساند.
هوش مصنوعی: عاشق (ولی خدا) مانند سیمرغ است و تو مانند مگس؛ پس با تلاش نفسانی خود با او همچشمی و ستیز مکن.
هوش مصنوعی: بهجای دست و پا زدن بیهوده، دست در دامن او بزن تا مانند ماهی رها شده از قلاب، از این جهان رهایی یابی.
هوش مصنوعی: یقین بدان که او کار تو را انجام میدهد و تو را از عالم هستی و مکان فراتر میبرد.
هوش مصنوعی: بیتردید تو را به درگاه حق میبرد و به تو پادشاهی و ملک و اقبال معنوی میبخشد.
هوش مصنوعی: او تو را به جای دیگری حواله نمیدهد و خود کارت را میسازد، و مسِ وجود تو از او زر میشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.