عید خرم تر از این یاد ندارد ایام
غالبا روی تو این خرمیش داده به وام
به جمال تو گرین عید مجسم بودی
چون مه خویش خمیدی و دویدی به سلام
میرمیران که کشیدهست نگارنده غیب
نقش ابروی تو و کرده مه عیدش نام
غره و سلخ نیابند در آن دایره راه
که به پرگار ضمیر تو شود ماه تمام
راست چون عینک نگشاده نماید به محاق
کس نداند که کدام است مه ومهر کدام
هست رای تو که اسرار نهانخانه غیب
غایبانه کند ارباب دول را اعلام
بر نباتات اگر پرتو رایت افتد
چشم پر نور دهد بار درخت بادام
مهر یک روز اگر جا به ضمیر تو دهد
آخر پرسش محشر رسد آن روز به شام
ور شود روز بداندیش تو شب را نایب
همه در شب گذرد تا به گه روز قیام
تن خصم تو چه شهریست که شاهش بکشد
کوچههای پر از آشوب در او راه مسام
سر دشمن نکند روز جزا تیز سری
تیغ باطن چو کشد پنجه قهرت ز نیام
قهرت آن قلزم زهر است کزو مایه برد
چون به زهر آب دهد خنجر خود را بهرام
خشمت الماس فروشیست که با آن چنگال
پیش او دست به دریوزه گشاید ضرغام
آسمان بر سر فتنهست چه شرها بکند
گر گذاری که بگردد به سر خود یک گام
پیش دندانش سرخار و سر مرد یکیست
شتر مست کش از دست گذارند زمام
رایض امر ترا عاجز رانست و رکاب
رخش گردون که نه زین کرده کس او را نه لجام
رستمی باید و دستی که عنان آراید
رخش از آن نیست که او راهمه کس سازد رام
جنبش چرخ ارادیست چنین گفته حکیم
گر چنین است نگیرد ز چه هرگز آرام
بنده گویم نه چنین است و بگویم چونست
لرزه افتادهاش از خوف تو بر هفت اندام
مسند قدر تو جانیست که در نظم امور
به قضاو قدر آرند از آنجا پیغام
نرسد بادی ازین ره که به پیشش ندوند
کز خداوند خبر چیست در آن وز چه پیام
عقل کل را به در قصر جلالت دیدم
گفتمش هست از آنسوی فلک هیچ مقام
گفت ما محرم این پرده نهایم از وی پرس
که فرو مینگرد گاهی ازین گوشهٔ بام
کثرت مایه اجلال تو میآرد روز
کسوت حد و نهایت بدر بر اجسام
دورت از گرد مناهیست به حدی رفته
که چو بزم ملک آنجا نه نشانست و نه نام
ز آنچه از زخمه به تار آید و از تار به گوش
وانچه از خم شده در شیشه و از شیشه به جام
در زمان توکه از تقویت قاضی عدل
کشتگان رادیت از گرگ گرفتند اغنام
مادهٔ شیر و نر باز ز بس الفت طبع
شوهر از آهوی نر کرد و زن از ماده حمام
هر که بگذشت به خاک در دولت اثرت
یافت بر وفق ارادت همه کار و همه کام
نامدندی به زمین بی زر و خلعت اطفال
بودی از خاصیت خاک درت با ارحام
مکث زر پیش تو چون مکث جنب در مسجد
هست در مذهب مفتی سخای تو حرام
بسکه سرمایهٔ شادی و فراغت بخشید
دلت از نعمت خاص و کفت از نعمت عام
نیم قطرهٔ نتوان یافت ، خرند ار به مثل
قطره اشک به سد در یتیم ار ایتام
بحر غافل که ز تو کوه چه معدنها یافت
از زر و سیم و ز یاقوت و ز دیگر اقسام
خواست بر کوه کند عرض سخا یافت روان
مایه خویش چو بر دامنش افشاند غمام
سیل را گفت که اینها همه جمع آر ببر
سوی دریا و بگو کوه رسانید سلام
که تو این مایه نگه دار برای خود و ابر
کان دل و دست من و سد چو مرا هست تمام
ای همه وضع زمان را ز تو قانون و نسق
وی همه کار جهان را ز تو ترتیب و نظام
ای همه ناصیه آرا ز سجود در تو
چو خواقین معظم چه سلاطین عظام
شهرت ذره به جایی رسد از تربیتت
که به پیشانی خورشید نویسندش نام
منم امروز که از فیض قبول نظرت
هر چه گویم همه مقبول خواص است و عوام
نه از این لفظ تراشان عبارت سازم
لفظهاشان همگی خاص و معانی همه عام
جگر سوخته در نیفه که این نافهٔ مشک
سرب در گوشهٔ رو مال که این نقرهٔ خام
معنیی نیست به زندان عبارت در بند
که نجستهست دو سه مرتبه از قید کلام
هست از گفته این طایفه ناگفته من
آنقدر راه که از بتکده تا بیت حرام
روش کلک من از خامه ایشان مطلب
که کلاغ ار چه بکوشد نشود کبک خرام
فیض روح اللهی و پای فلک پیما کو
گرچه بر صورت عیسا بنگارند اصنام
معنی خاص نه گنجیست که باید همه کس
نیست سیمرغ شکاری که فتد در همه دام
گر به قدر سخن مرد بود پایه مرد
چیست قدر دگران پیش من و پایه کدام
به ز اقرانم و خواهم که اگر نبود بیش
نبود کمتر از اقران خودم قدر و مقام
شاه داند که غرض چیست از اینها وحشی
به دعا رو که بود رسم گدایان ابرام
وهم را تا نبود هیچ به پرگار رجوع
چون بود دایره ساز فلک مینا فام
عمر بدخواه ترا در خم پرگار فنا
باد چون دایره آغاز یکی با انجام



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر به ستایش میرمیران، شخصیت برجستهای از نزدیکان شاعر، میپردازد. شاعر از زیبایی و جلال او حرف میزند و تأثیرات مثبت او را بر زمانه و مردم به تصویر میکشد. او به شجاعت و قدرت میرمیران اشاره میکند و میگوید که قهر او همچون زهر کشنده است. شاعر همچنین به سخاوت او و اینکه در زمان او عدالت برقرار بوده، اشاره میکند تا نشان دهد که چگونه دوران او به مردم خوشحالی و آسایش بخشیده است. در نهایت، شاعر به مقام و موقعیت والای میرمیران اشاره میکند و دعا مینماید که همواره در سایه حمایت او، خوبان و نیکان جامعه حفظ شوند.
هوش مصنوعی: در این روزها هیچ عید شادیبخشتری از این را به یاد ندارم، زیرا زیبایی تو باعث شده که این شادی به من عطا شود.
هوش مصنوعی: اگر جمال تو عید واقعی بود، همانطور که از زیباییات پیداست، میتوانستی مانند ماه خمیده و زیبا به ما سلام کنی و از ما استقبال کنی.
هوش مصنوعی: میرمیارن، کسی که خداوند تصویر ابروی تو را به زیبایی طراحی کرده و به آن نام عید را داده است.
هوش مصنوعی: در دایرهای که پرگار اندیشه تو بگردد، کسی نمیتواند به سراغ زیباییهای حقیقی برود و آنچه را که زیباست بیابد و بشناسد. این زیبایی و کمال مانند ماه کامل است که در هیچ نقطهای دیگر نمیتوان آن را پیدا کرد.
هوش مصنوعی: چون عینک صاف و روشن بر چشم کسی نیست، هیچکس نمیداند که این ماه و خورشید کدام یک هستند و کدام درست است.
هوش مصنوعی: رای تو (فکر و تدبیر تو) بهگونهای است که اسرار پنهان عالم غیب را به طور غیبی به ثروتمندان و صاحبمنصبان میشناساند و آشکار میسازد.
هوش مصنوعی: اگر نور علم و قدرت تو بر نباتات بتابد، پس آنها به مانند درخت بادام، میوهای فراوان و باکیفیت خواهند داد.
هوش مصنوعی: اگر خورشید محبت یک روز در دل تو جایی بگیرد، در آن صورت در روز قیامت، سوالات و پرسشها به شب میرسد.
هوش مصنوعی: اگر روز دشمنی تو به شب تبدیل شود، تمام شب را، نایب و نمایندهٔ تو، سپری میکند تا زمان قیام روز بیفتد.
هوش مصنوعی: آیا خصم (دشمن) تو شهری است که پادشاه آن، جنگ و آشوب در کوچههایش به وجود آورد و در آنجا راهی برای بخشش یا مدارا وجود نداشته باشد؟
هوش مصنوعی: در روز قیامت، سر دشمن نمیتواند شدت و تیزی تیغ باطن تو را بچشد، چون وقتی قهر و خشم تو از جای خود آزاد شود، همانند پنجهای خطرناک خواهد بود.
هوش مصنوعی: خشم تو همانند دریاچهای پر از زهر است که کسی از آن بهره میبرد، چون به آب زهر آلوده کند و خنجر بهرام (یک قهرمان اساطیری) را هم به زهر تبدیل کند.
هوش مصنوعی: خشم تو شبیه الماس است که چه باارزش و قیمتی است، اما کسی که از آن بهرهمند شود، مانند ضرغام (شجاعی که به شجاعت معروف است) به دیگران نیاز مند و درخواستکننده به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: زمانه اوضاع آشفته و پر از مشکل است و اگر فردی لحظهای بیاحتیاطی کند، ممکن است به دردسر بزرگی دچار شود.
هوش مصنوعی: دندانهای او به مانند خار و مرد، تیز و برنده هستند، و چون سوار بر شتری سرمست میشود، کنترل او از دست خارج میشود.
هوش مصنوعی: فهم و درک این موضوع برای من سخت است که چگونه میتوانم تو را هدایت کنم، زیرا شگفتیهای آسمان جاودانه (رخش گردون) را هیچکس زین یا لجام نکرده است و من نمیتوانم بر آن تسلط پیدا کنم.
هوش مصنوعی: برای رام کردن رخش (اسب) افسانهای، نیاز به کسی مانند رستم (نیرومندترین پهلوان) است و این کار امکانپذیر نیست زیرا هیچکس نمیتواند او را آرام کند.
هوش مصنوعی: حکیم میگوید که حرکت گردش زمان و سرنوشت ارادی است، اگر اینطور باشد پس چه دلیلی دارد که هیچگاه آرام نگیرد؟
هوش مصنوعی: من میگویم وضعیت اینگونه نیست و دلیل آن را این میدانم که ترس از تو بر تمامی اندامها لرزه افکنده است.
هوش مصنوعی: راز و مقام تو تنها یک روح است که در تدبیر و ساماندهی کارها به تقدیر و قضا وابسته است و از آنجا پیام میآید.
هوش مصنوعی: هیچ بادی از این مسیر نمیرسد که به پیش این شخص (میرمیاران) نرود، زیرا او به خداوند نزدیک است و از پیامهای او خبر دارد.
هوش مصنوعی: عقل کل، که نماد حکمت و دانش است، را در قصر عظمت تو مشاهده کردم و از او پرسیدم آیا از آن سوی آسمانها نیز مقامی وجود دارد؟
هوش مصنوعی: عقل کل که نمایندهٔ دانایی و خرد است، به من گفت ما به رازهای این مقام دسترسی نداریم. از او بپرس که گاهی از گوشهٔ بام به پایین نگاه میکند و اطلاعاتی میگیرد.
هوش مصنوعی: زیادتر بودن مقام و عظمت تو باعث میشود روزی لباس و زینت، حد و مرز مشخصی نداشته باشد و بر وجودهای مادی جلوه کند.
هوش مصنوعی: دور و بر تو پر از معاصی و گناهان است، به حدی که در آنجا، مانند جشن و میهمانی پادشاه، نه نشانی از بزم وجود دارد و نه نامی از آن.
هوش مصنوعی: از آن چیزی که از ضربه بر ساز (تار) خارج میشود و به گوش میرسد، و همچنین آنچه که از خم (بند) شده در شیشه (شراب) به جام منتقل میشود، همه نشاندهندهٔ تأثیرات و زیباییهای هنر و لذتهای زندگی است.
هوش مصنوعی: در دورهای که تو حاکم هستی، به واسطهٔ قوت و قدرت قاضی، داراییها و اموال کشتهشدگان از گرگها نیز محافظت میشود.
هوش مصنوعی: به خاطر عشق و وابستگی عاطفی، طبع مرد به آرامش و آسایش همسرش نزدیک شده و او نیز به حیوانی چون آهوی نر و حمام (که نماد آرامش و عشق است) تشبیه میشود.
هوش مصنوعی: هر کسی که به خاک تو رسید و در سایهٔ حکومت تو قرار گرفت، بر اساس محبت و ارادتش به تو، به همهٔ کارها و خواستههایش دست پیدا کرد.
هوش مصنوعی: به زمین کسی نیامد که بدون پول و لباس فاخر باشد، زیرا در اثر خاصیت خاک تو، بچهها به دنیا آمدهاند و از آن خانوادهها (ارحام) هستند.
هوش مصنوعی: در حضور تو، طلا و زر هیچ ارزشی ندارد، مانند وقفهای که جنب در مسجد دارد که در دین مفتی (فقیه) غیرمجاز است. در واقع، بخشش و سخاوت تو به قدری بالاست که ثروت مادی نمیتواند در برابر آن ایستادگی کند.
هوش مصنوعی: دل تو به اندازهای شادی و آرامش به دیگران میدهد که برای افرادی که از نعمتهای خاص و عمومی بهرهمند هستند، حقیقی و فراوان است.
هوش مصنوعی: هرگز نمیتوان همانند یک قطره اشک، نیمقطرهای از شادی و خوشی را در دل یتیمان یافت؛ چرا که درد و رنج آنها با این اشکها قابل سنجش نیست.
هوش مصنوعی: دریا یا منبع غافل از تو، مانند کوه، چه منابعی از طلا، نقره، یاقوت و دیگر انواع جواهرات به دست آورده است.
هوش مصنوعی: کوه اراده کرد تا سخاوت را به نمایش بگذارد و برای این کار، روح و جان خود را مانند باران بر دامن کوه پراکنده کرد.
هوش مصنوعی: سیل به خود میگوید که این جمعیت را به کنار دریا ببرد و از طرف کوه سلام برساند، انگار کوه پیغامی را برای دریا فرستاده است.
هوش مصنوعی: تو این انبوه و جمعیت را برای خود نگهدار، چون دل و دست من به تو وابسته است و من هم کامل و تمام هستم، مانند سدی که مانع جریانات میشود.
هوش مصنوعی: ای تو که همه چیزهای زمان به خاطر تو قواعد و نظمی دارد و تمام کارهای جهان به واسطه تو سازمان یافته و مرتب است.
هوش مصنوعی: ای کسانی که ناصیه (پیشانی) شما به خاطر سجده و عبودیت شما زینت داده شده است، شما برخاسته از طرز فکر و تربیت برتر هستید و مانند خواقین (پادشاهان بزرگ) و سلاطین عظام (سلطنتهای بزرگ و قدرتمند) قرار میگیرید.
هوش مصنوعی: هر ذرهای از وجود و شهرت تو به قدری تربیت و پرورش خوب دیده که میتوانند نامش را بر پیشانی خورشید بنویسند، به این معنا که از لحاظ مقام و ارزش به اوج رسیده است.
هوش مصنوعی: من امروز به لطف و رأی تو، هرچه بگویم مورد قبول هم افراد خاص و هم عموم مردم است.
هوش مصنوعی: من نمیخواهم با واژههای فریبنده و خاص به تو چیزی بگویم؛ تمام کلمات آنها منحصر به فرد است، اما معانی جملاتشان برای همه قابل فهم و عمومی است.
هوش مصنوعی: آتش دل من مانند عطر خوش مشک است که در گوشهای از رفتار او (میرمیران) مانند نقرهای خالص درخشندگی دارد.
هوش مصنوعی: معنای این بیت این است که کسی که در زندان است، امکان بیان احساسات و افکار خود را ندارد و کلماتش به خاطر حبس و محدودیت نمیتوانند به درستی منتقل شوند، حتی اگر چند بار نیز تلاش کرده باشد که خود را از این قید رها کند.
هوش مصنوعی: این طایفه به سخنان ناپسند خود اشاره دارد و من از آنها چیزهایی دارم که نگفتهام. به اندازهای سخن دارم که میتوانم بگویم راهی که از معبد بتها به خانه خدا میرود، در مقابل آن بسیار است.
هوش مصنوعی: منظور این است که من با چنان شیوهای مینویسم که حتی اگر کسی مثل کلاغ هم تلاش کند، نمیتواند به زیبایی و لطافت یک کبک در حرکت دست یابد. به عبارتی دیگر، هر کسی توانایی خاص خود را دارد و نمیتواند به سادگی به چیزی برابری کند که در ذات او نیست.
هوش مصنوعی: خوشی و نعمتهای الهی و قدرت بینظیر او کجا هستند؟ باوجود اینکه بر چهره عیسی (که نماد پاکی و خدایی است) مجسمههای بت را میکشند، این اوصاف واقعی در دسترس نیستند.
هوش مصنوعی: معنای خاص و ارزشمند مانند گنجی نیست که هر کسی به آن دسترسی پیدا کند. همچنین، سیمرغ، پرندهای افسانهای و شکاری است که نمیتوان آن را به راحتی در دامها گرفتار کرد، بنابراین به راحتی نصیب هرکسی نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر ارزش و مقام انسان به اندازهٔ سخنش باشد، پس جایگاه خود مردان چگونه است و مقام دیگران در برابر من چه میشود؟
هوش مصنوعی: من از همسالان خود برترم و میخواهم بگویم که اگر کسی از من بیشتر نباشد، کمتر نیز نیست.
هوش مصنوعی: شاه میداند که هدف از این سخنان چیست، ای وحشی! به دعا بپرداز، زیرا درخواست و دعا کردن برای گدایان معمول است و همیشه در میان ایشان وجود دارد.
هوش مصنوعی: اگر در تصور ایجاد هیچ چیزی نباشد، به کجا میتوان برگشت؟ وقتی که مانند دایرهای ساختهشده، فلک، آبی و زیبا به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: عمر کسی که بدی تو را میخواهد، مانند دایرهای است که در میانهٔ پرگار فنا قرار دارد و از آغاز تا پایانش به یک اندازه است. در واقع، این عمر برای بدخواهان تو بیمعنا و فنا میشود.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
ای امیری که امیران جهان خاصه و عام
بنده و چاکر و مولای و سگبند و غلام
ازلی خط ور لوح که ملکی بدهید
به ابییوسف یعقوببنلیث همام
به لتام آمد زنبیل و لتی خورد پلنگ
[...]
به رکوع آر صراحی را در قبلهٔ جام
چون فرو ناله شود، باز درآور به قیام
از سجودش به تشهد بر و آنگه به سلام
زو سلامی و درودی ز تو بر جمع کرام
هست زلف و دهن و قد تو ای سیم اندام
جیم و میم و الف و قامت من هست چو لام
من یکی ام ز جمال تو مرا دور مکن
که جمالت نبود بی من بیچاره تمام
زلف مشکین تو دامی است پر از حلقه و بند
[...]
شاه برهان نسب آنست امام بن امام
خسرو شرع ملک زاده حسام بن حسام
آن حسام بن حسامی که حسام نظرش
هرگز از خصم بالزام نشد باز نیام
به حسامی ز نیام آخته شد زنده به مرگ
[...]
مرحبا نو شدن و آمدن عید صیام
حبذا واسطهٔ عقد شهور و ایام
خرم و فرخ و میمون و مبارک بادا
بر خداوند من آن صدر کرم فخر کرام
مجد دین بوالحسن عمرانی آنکه به جود
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.