اگر مساعدت بخت نبود و اقبال
کجا هلال و رسیدن به مستقر کمال
اگر مدد نرسیدی ز طالع فیروز
نداشتی زر و گوهر رواج سنگ و سفال
شد از نتیجه صالع خجسته ظل همای
وگرنه همچو هما بود بوم را پر و بال
ز طالعست که خونی کزو کشی دامان
فشانیش به گریبان چو شد به ناف غزال
اگر نه از اثر طالعست ، وقت بیان
چه موجب است که سازند تاج دولت دال
وگر نبود ز بیطالعی به گاه رقم
سبب چه بود که آمد کلاه ذلت ذال
ز ضعف و قوت طالع بود و گرنه چرا
شود گهی صفت ماه بدر و گاه هلال
اگر چه جزو زمانند و اصل هر دو یکیست
کجاست سلخ صفر همچو غرهٔ شوال
دو قطعه بر کرهٔ خاک هر دو از یک جنس
یکی به صدر سمر شد یکی به وصف نعال
دلیل طالع و بیطالعی همینم بس
که من به کنج فراقم دلم به بزم وصال
چو بزم ، بزم بلند اختر خجسته اثر
چه وصل ، وصل همایونفر ستوده خصال
گزیده گوهر کان سخا و معدن جود
یگانه گوهر دریای لطف و بحر نوال
جهان عز و شرف عالم وقار و شکوه
سپهر رفعت و شان آفتاب جاه و جلال
بلند مرتبه بکتاش بیگ گردون قدر
که در زمانه نبیند کسش نظیر و همال
ز کحل خاک ره یکدلان او چه عجب
دو بینی اربرد از چشم احوالان کحال
ز اهتمام دل راز دار او آید
که عکس شخص نهان دارد اندر آب زلال
به بیشه در دهن شیر، از آن روایح خلق
بساط عطر فروشی نهاده باد شمال
به نیش افعی و در کام اژدها ننهاد
اجل ذخیرهٔ زهری چو قهر او قتال
اگر به دخمهٔ زابلستانیان به مثل
کسی ز خنجر و شمشیر او کشد تمثال
به گرد جسم نگردند روز حشر از بیم
روان سام نریمان و روح رستم زال
مجرد از صفت حال ماند و مستقبل
زمان عمر حودش ز فرط استعجال
ز پیش همت او خلعتی که آرد بخت
به لامکان رود او را فلک به استقبال
میان خواهش و جودش نه آن یگانگی است
که دست و پا به میان آورد جواب و سؤال
درون خلوت جاهش جملیه ایست شکوه
ز طوق حلقهٔ «ها» کرده عنبرین خلخال
زهی ضمیر تو جایی که پرده برفکند
جمیله تتق غیب را ز پیش جمال
کند چو مشوره در نصب خسروی ز ملوک
فلک ز مصحف اقبال او گشاید فال
اگر ضمیر تو بر زنگ پرتو اندازد
ستارهوار درخشد ز روی زنگی خال
نفاذ امر تو چون با زمان دواند رخش
گهی عنان کشد و گاه بیند از دنبال
به عهد عدل تو بگشاید ار اشاره کنی
اسد به ناخن و دندان گره ز شاخ غزال
ز خسم خشک و تر هستیش بر آرد دود
اگر زبانه خشم تو افتدش به خیال
به عهد عدل تو شمشیر گردن افرازان
گرفته زنگ چو در نوبهار تیغ جبال
رمد رسیده گرد سپاه قهر ترا
به نوک نیزه گشاید قضای بد قیفال
شجاعت تو که مرآت نصرت و ظفر است
در او به صورت رستم عیان شود تمثال
به تنگنای رحم از جدایی در تو
نشسته در پس زانوی حسرتند اطفال
به بیشهٔ غضبت خفته هر قدم شیری
به جای ناخنش الماس رسته از چنگال
مهابتت که سواریست اژدها توسن
ز پشت شیر کشد به هر تازیانه دوال
پی ثنای تو سر برزند جواهر نطق
بسان جوهر تیغ از زبان مردم لال
تو بر سرآیی اگر سد جهان گهر بیزد
فلک که بر زبر هم نهاده نه غربال
ز سر برون برش از نیم قطره آب حسام
که عمر خصم تو پیمانهایست مالامال
اگر ارادهٔ تغییر وضع چرخ کنی
شب مقابله طالع شود ز شرق هلال
رسیده است به جایی عدالت تو که هست
عبور شیر از این پس به لاله زار محال
ز بیم آنکه بدین تهمتش نگیرد کس
که کشته صیدی و کردهست خون او پامال
ستاره منزلتا، آفتاب مقدارا
مباد بی تو و دور تو گردش مه و سال
ز راه قدر ترا آفتاب گویم لیک
گر آفتاب بود خالی از کسوف و وبال
ستاره گویمت از روی منزلت اما
اگر ستاره بود ایمن از هبوط و وبال
به چرخ نسبت ذات تو میکنم اما
به شرط آنکه بود چرخ مستقیم احوال
غرض که نسبت بی شرط اگر بود منظور
ترانه هست نظیر و ترانه هست مثال
قلم بیفکن و قائل به عجز شو وحشی
چرا که بر تر از این نیست جای قال و مقال
همیشه تا نتوان چید گل ز شاخ گوزن
همیشه تا نتوان خورد بر ز شاخ غزال
برای آنکه بچینی همیشه میوه کام
کند در آهن و فولاد ریشه سخت نهال



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش بکتاش بیگ میپردازد و ویژگیهای برجسته او را برمیشمارد. او بکتاش را فردی با طالع خجسته، بزرگی و شرافت میداند که در زمانه خود نظیر ندارد. همچنین به قدرت و شجاعت او اشاره میکند و او را همچون شیر و اژدها توصیف مینماید. در این میان، شاعر از تأثیرات خوش طالع بودن بر زندگی و مقام بکتاش صحبت میکند و بر این باور است که خصلتهای نیک او باعث عزت و شکوه او شده است. شاعر در نهایت به معنای عمیق این صفات و نقش آنها در پیروزیها و موفقیتهای بکتاش میپردازد و به زبانی استوار بیان میکند که او را نمیتوان از عملکرد و حضور در صحنهٔ قدرت و سیاست جدا کرد.
هوش مصنوعی: اگر بخت و اقبال کمک نکند، رسیدن به مقام و قوام کار آسانی نخواهد بود.
هوش مصنوعی: اگر از سرنوشت خوش یاری نداشتی، دیگر نمیتوانستی به ثروت و جواهر دست یابی و در دنیای مادی فقط به چیزهای بیارزشی مانند سنگ و سفال بسنده میکردی.
هوش مصنوعی: از نتیجهٔ مقدر و خوشیمن، سایهٔ شاداب و خوشبختی بر سر کسی افتاده است، وگرنه در غیر این صورت، مانند پرندهای که قابل پرواز نیست، زمین در آشیانه کُند خواهد ماند.
هوش مصنوعی: از سرنوشت و طالع ست که خونی از او ریخته میشود و دامان را کثیف میکند، مانند زمانی که غزالی به دام میافتد و به گریبان او خون میپاشد.
هوش مصنوعی: اگر این اوضاع ناشی از تقدیر نیست، پس در زمان بیان این مسائل، چه دلیلی وجود دارد که تاج مقام و سلطنت به سر دال (مردی زرخرید) میگذارند؟
هوش مصنوعی: اگر نبود بیلطافتی و بداقبالی (بیطالعی) در هنگام سرنوشت، چه دلیلی بود که کلاه ذلت (شرمندگی) بر سر ذال (ذوالقرنین یا یک شخصیت دیگر) قرار میگرفت؟
هوش مصنوعی: بسته به سرنوشت و قضا وقدر، گاهی ویژگیهایی مانند نور کامل ماه (بدر) دیده میشود و گاهی فقط هلال، و اگر این عوامل (ضعف و قوت طالع) نبودند، چرا چنین تغییراتی به وجود میآمد؟
هوش مصنوعی: اگرچه این دو پدیده (ماه و هلال) هر دو بخشی از زمان هستند و در اصل یکی به شمار میآیند، اما چرا در پایان ماه صفر (سلخ صفر) با خورشید و نور خود شبیه به روز اول شوال (غره شوال) نمیشوند؟
هوش مصنوعی: دو نفر از یک نوع و جنس بر روی زمین وجود دارند که یکی به مقام والایی رسیده و درخت سمر (درختی خوشبو) شده و دیگری در وصف و بیان چوب (نعال) قرار دارد.
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که دلیل خوششانسی و بدشانسی من همین است که در گوشهای از دوری و جدایی به سر میبرم، در حالی که دلم در بزم و مجالس وصال و دیدار معشوق است.
هوش مصنوعی: بزم را مانند بزم ستارههای خوب و خوشیمن توصیف میکند که وصل نیز مانند وصالی ستودنی و با فضیلت است. یعنی وقتی به جشن و دورهمی مینگرند، این جشن به طور خاص و خوشایند است و وصل به محبوب هم نیازی به تعریف ندارد، زیرا ویژگیهای برجستهاش ستودنی است.
هوش مصنوعی: بهترین و باارزشترین سخاوت و generosity از آن کسی است که منبعی از نوعی خاص از نیکی و لطف است و او مانند یک دریای بزرگ و پرمقدار است.
هوش مصنوعی: جهان پر از عزت و شرافت، عالم پر از احترام و عظمت، آسمان مملو از بلندی و مقام، و خورشید نماد جاه و شکوه است.
هوش مصنوعی: بکتاش بیگ، فردی با مقام و مرتبهای بسیار بالا و برجسته است که در دوره خود هیچکس را در قدر و منزلت او نمیتوان یافت.
هوش مصنوعی: عجب نیست که خاک پای یکدلان (دلسوختگان) او، به کحل (سرمه) تبدیل شود، چون بر اثر نگاه کردن به احوال دیگران، آنچه که او میبیند، مانند سرمه است.
هوش مصنوعی: از توجه و محبت دل راز دار (بکتاش بیک) این آشکار میشود که تصویر افراد پنهان در آب زلال، نشاندهندهٔ وجود آنان در آن آب است.
هوش مصنوعی: در جنگل، در دهان شیر، بوی خوشی از عطرها میآید که باد شمال آن را به اینجا آورده است.
هوش مصنوعی: مرگ به معنای تقدیر و سرنوشت، مانند نیش افعی و درون اژدها، به هیچ چیزی نمیتواند آسیب بزند. مرگ به اندازهٔ قدرت قهر و جنگ او، زهرآلود و خطرناک نیست.
هوش مصنوعی: اگر کسی در دخمهٔ زابلستان (منطقهای در ایران) مانند شخصی که با خنجر و شمشیر همراه است، حاضر شود، آن تصویر را به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: در روز قیامت، مردم از ترس روان سام نریمان و روح رستم زال، که از شخصیتهای برجسته و مشهور حماسه ایرانیاند، به دور بدن او نمیگردند.
هوش مصنوعی: او (بکتاش بیک) از ویژگیهای حال خود پاک و خالی مانده است و در انتظار آیندهای بهتر است، زیرا در زندگیاش به دلیل شتاب و عجله بیش از حد، زمان و عمرش را نادیده گرفته است.
هوش مصنوعی: بر اثر تلاش و اراده او، خوشبختی و نعمتهایی که بخت برای او به ارمغان میآورد، به عالم چیزی که فراتر از زمان و مکان است، میرود و آسمان به استقبال او میآید.
هوش مصنوعی: میان خواسته و بخشش او، آن یگانگی واقعی وجود ندارد که در آن انسانها دست و پا بزنند تا به پاسخ و سؤال برسند یعنی پاسخ او در کمال نزدیکی و یکدلی است و نیازی به تلاش فیزیکی یا کلامی ندارد.
هوش مصنوعی: در دل تنهایی او، دخترانی هستند که به زیبایی و شکوه از جواهری زیبا به نام «ها» آویزانند و این زیورآلات مانند خوشبوترین عطر است.
هوش مصنوعی: عجبا به حال تو که در جایی قرار داری که پردهای برداشته شده و زیباییهای عالم غیب را از پیش جمال (زیبایی) تو نشان میدهد.
هوش مصنوعی: اگر به او مشاوره شود تا پادشاهی را برقرار کند، از میان پادشاهان آسمان، کتاب سرنوشت او را میگشاید و فال نیک برایش میزند.
هوش مصنوعی: اگر نور تو بر زنگ (زنگی به معنای فلز زنگزده) بتابد، مانند ستارهای میدرخشد و زیبایی از چهرهٔ زنگی (که احتمالاً به رنگ سیاه یا تیره اشاره دارد) نمایان میشود.
هوش مصنوعی: فرمان تو تأثیر زیادی دارد و بهگونهای عمل میکند که وقتی بر زمان جاری میشود، گاهی آن را متوقف میکند و گاه به جلو میبرد، مانند اسبی که گاهی مهار میشود و گاه به سرعت میدود.
هوش مصنوعی: اگر تو به انصاف و عدالت خود اشاره کنی، اسد (خرس) با ناخن و دندانش میتواند گرهای که بر شاخ غزال (موجودی زیبا و ضعیف) وجود دارد را باز کند. این بیت به قدرت و نفوذ تو در برقراری عدالت اشاره دارد.
هوش مصنوعی: اگر خشم تو به فکر کسی بیفتد، او را به هراس میاندازد و باعث میشود که از او دود بلند شود، چه او در خشکی باشد و چه در رطوبت.
هوش مصنوعی: به خاطر عدالت تو، شمشیرهای سلاطین و سرکشان به زنگ در آمدهاند، همچنان که در بهار، تیغهای کوهها زنده و تازه میشوند.
هوش مصنوعی: اگر دشمنان به سپاه تو نزدیک شوند، تقدیر بد بر آنها این است که به نوک نیزههای تو به زمین بیفتند و شکست بخورند.
هوش مصنوعی: شجاعت تو که نماد پیروزی و موفقیت است، در عمل مانند تصویر رستم، قهرمان اساطیری ایران، به وضوح نمایان میشود.
هوش مصنوعی: جدایی و دوری از تو برایم آنچنان دردناک شده که در دل احساس عذابی فراوان دارم، بهطوری که کودکان حسرتزده در پس زانوی من جا گرفتهاند.
هوش مصنوعی: در بیشهی خشم تو، هر قدمی که برمیداری، مانند شیری است که به جای اثر ناخن خود، الماسهایی را از چنگال خود بیرون میآورد.
هوش مصنوعی: هیبت و قدرت تو مانند اژدهایی است که سوارش شیر را با هر ضربهٔ تازیانه به عقب میرانَد.
هوش مصنوعی: پس از ستایش تو، سخن به زیبایی و دلنشینی مانند تیغی از زبان مردمی که معمولاً خاموش و بیصدا هستند، جاری میشود و در حقیقت، حقایق و زیباییهای تو را به زبان میآورد.
هوش مصنوعی: اگر تو بر سر بیایی، وجود جهانی از گوهر برای تو خواهد آفتاب کرد، چونکه آسمان به خاطر تو آنقدر شگفتانگیز است که تمام ستارگانش را از هم جدا کرده است.
هوش مصنوعی: حسام، به معنای شمشیر، اشاره به این دارد که به واسطهٔ یک قطره آب، سر از کفی (نیمدایره) مینهد و این نشاندهندهٔ بیاهمیتی عمر دشمن او است که مانند پیمانهای پر از آب، سریعاً تمام میشود. در واقع، عمر خصم او ناچیز و زودگذراست.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی وضع و حال دنیا را تغییر دهی، باید بدانی که سرنوشت شبانهات در شرق از نماد هلال (ماه نو) پدیدار میشود و به مقابله با آن خواهی پرداخت.
هوش مصنوعی: عدالت تو به حدی رسیده که عبور شیر (نماد قدرت یا زور) از لالهزار (نماد زیبایی و لطافت) دیگر ممکن نیست و این نشاندهندهٔ عظمت و تاثیرگذاری عدالت توست.
هوش مصنوعی: از ترس اینکه دیگران به این تهمت نزنند که او (بکتاش بیک) کسی را کشته و خون او را پایمال کرده، احتیاط میکند.
هوش مصنوعی: ای ستارهٔ منزلت، باشد که آفتاب به اندازهٔ تو نباشد و گردش ماه و سال هم بدون تو محقق نشود.
هوش مصنوعی: اگر از راه شرافت و ارزش تو بگویم که مانند آفتاب هستی، اما اگر آفتاب واقعی بود، از کسوف (گرفتگی) و گرفتاریها مصون نمیماند.
هوش مصنوعی: میگویم تو را مانند ستارهای بر اساس مقام و جایگاهت، اما فقط در صورتی که آن ستاره از سقوط و بدبختی در امان باشد.
هوش مصنوعی: من به گردش آسمان یعنی چرخ، جایگاه تو را نسبت میدهم، اما این نسبت فقط در صورتی درست است که چرخ بهطور مستقیم حرکت کند و دچار انحراف نباشد.
هوش مصنوعی: خواستهام این است که اگر به چیزی نسبت بیشرط داده شود، منظور همان ترانه است که خود نمونه و مثالی از این نسبت است.
هوش مصنوعی: وحشی بافقی میگوید قلم را کنار بگذار و به ناتوانی خود اعتراف کن، زیرا دیگر چیزی برای گفتن و بحث کردن وجود ندارد که بهتر از این باشد.
هوش مصنوعی: تا زمانی که نتوان از شاخ گوزن گلی چید و نتوان بر شاخ غزال میوهای خورد، باید صبر کرد.
هوش مصنوعی: برای اینکه بتوانی همیشه میوهها را بچینی، ابتدا باید درختی با ریشهای محکم و سخت در خاکی مناسب کاشته شده باشد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
کسان که تلخی زهر طلب نمیدانند
ترش شوند و بتابند رو ز اهل سؤال
تو را که میشنوی طاقت شنیدن نیست
مرا که میطلبم خود چگونه باشد حال؟
شکفت لاله تو زیغال بشکفان که همی
[...]
به سیصد و چهل و یک رسید نوبتِ سال
چهارشنبه و سه روز باقی از شوّال
بیامدم به جهان تا چه گویم و چه کنم
سرود گویم و شادی کنم به نعمت و مال
ستوروار بدینسان گذاشتم همه عمر
[...]
اگر کمال بجاه اندر است و جاه بمال
مرا ببین که ببینی کمال را بکمال
من آن کسم که بمن تا بحشر فخر کند
هر آنکه بر سر یک بیت من نویسد قال
همه کس از قبل نیستی فغان دارند
[...]
همیشه گفتمی اندر جهان به حسن و جمال
چو یار من نبود وین حدیث بود محال
من آنچه دعوی کردم محال بود و نبود
از آنکه چشم من او را ندیده بود همال
ز نیکویی که به چشم من آمدی همه وقت
[...]
ز نور قبۀ زرین آینه تمثال
زمین تفته فرو پوشد آتشین سر بال
فروغ چتر سپهری بیک درخشیدن
بسنگ زلزله اندر زند بگاه زوال
درر چو لاله شود لعل در دهان صدف
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.