ا زترکان قره قویونلوست، اول در سلک قورچیان نواب صاحبقرانی می بود آخر بواسطه امر ناملایم که از او سر زد از آن درگاه محروم شد و با وجود آنکه شعری نمیتواند خواندن تا بگفتن چه رسد . شعر مردم بنام خود میخواند در محلی که بجمع کردن این اوراق ابتر مشغول بودم . از او شعری طلب کردم این مطلع را از سوسنی قدیم بنام خود خواند که درمجالس النفایس آورده شده است حسب التماس او نوشته شد:
مجردان که ز قید زمانه آزادند
نه صید گشته بدام کسی نه صیادند
دیگری برایم نقل کرد که « با چند تن از جوانان دلاویز در شهر تبریز با سوسنی سیر میکردیم و التزام کرده بودیم که بهر جوان که رسیدیم مناسب حال او شعری در بدیهه بگوییم اتفاقا بجوان قصابی رسیدیم و هریک در فکر شدیم، سوسنی پیش از همه این مطلع را خواند :
هر گه آن قصاب تیغی برگلوی من نهد
میزنم سر بر زمین تا پا بروی من نهد
بعد از آن چنانکه شعرا در شعر گفتن فکر کنند هر لحظه اندک تأملی کرده سر برمیداشت و یک بیت میخواند و یاران مسوده میکردند تا آنکه غزل هفت بیت به تخلص سوسنی تمام خواند یاران انصاف داده تحسین کردند که غزل هفت بیت بدین خوبی در بدیهه گفتن بسیار مشکل است. بعد از آن بر سبیل استراحت بر صفه دکان دلاکی برآمده نشستیم قضا را کتابی در طاقچه دکان بود، یکی از یاران آن کتاب را برداشته بگشود، دیوان کمال بود اتفاقا در صفحه اول غزلی که سوسنی در بدیهه گفته بود
به نظر درآمد. چون یاران بنیاد تعرض کردند او از کمال بی حیایی که داشت سوگند مغلظه یاد میکرد که توارد واقع شده است و اگر نه من این غزل را در هیچ دیوانی نخوانده و از کسی نشنیده ام، من این نقل را باور نمیکردم اگر که آن مطلع سوسنی ماضی را بخط خود نوشته بمن نمی فرستاد . این مطلع ترکی خاصه اوست :
بولغار گر مهر رخونک جبیب قبادن طالع



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
مطلع
هوش مصنوعی: سوسنی از ترکان قراقویونلو است. نخست از قورچیان (نگهبانان) شاه بود، ولی به سبب کار ناشایستی که از او سر زد از درگاه رانده شد. با آنکه حتی خواندن درست شعر را نمیداند، چه رسد به سرودن آن، شعر دیگران را به نام خود میخواند. هنگامی که نویسنده سرگرم گردآوری این تذکره بود از او شعری خواست. او مطلعی را که از سوسنی قدیم است و در «مجالس النفایس» آمده، به نام خود خواند و به خواهش خودش در اینجا نوشته شد.
هوش مصنوعی: وارستگانی که از بند روزگار آزادند، نه در دام کسی گرفتار شدهاند و نه خود برای کسی دام میگسترند.
هوش مصنوعی: کسی دیگر برای نویسنده نقل کرد که با چند جوان خوشرو همراه سوسنی در تبریز گردش میکردند. قرار گذاشته بودند به هر جوانی که برسند، بیدرنگ شعری مناسب حال او بگویند. به جوانی قصاب رسیدند و همه به فکر فرو رفتند، ولی سوسنی پیش از همه این مطلع را خواند:
هوش مصنوعی: هر بار که آن معشوق قصاب تیغ بر گلوی من بگذارد، سر بر خاک میگذارم تا او پایش را بر روی من بنهد. یعنی عاشق کشتهشدن به دست معشوق را با خواری و خرسندی میپذیرد.
هوش مصنوعی: سپس سوسنی مانند شاعرانی که در کار سرودن میاندیشند، هر لحظه اندکی درنگ میکرد و سر برمیداشت و بیتی میخواند و یاران آن را یادداشت میکردند، تا غزلی هفتبیتی با تخلص سوسنی تمام شد. یاران او را ستودند که گفتن چنین غزلی در بدیهه بسیار دشوار است. پس از آن برای آسودن بر سکوی دکان دلاکی نشستند. یکی از یاران کتابی را که در طاقچهٔ دکان بود گشود و دید دیوان کمال خجندی است، و از قضا در صفحهٔ نخست همان غزلی بود که سوسنی در بدیهه خوانده بود.
هوش مصنوعی: چون یاران بر او خرده گرفتند، با بیشرمی سوگند سخت خورد که این «توارد» (همانندی ناخواسته) است و او این غزل را در هیچ دیوانی نخوانده و از کسی نشنیده است. نویسنده میگوید این حکایت را باور نمیکرد اگر خود سوسنی همان مطلع سوسنی پیشین را به خط خودش برای او نمیفرستاد. سپس مطلعی ترکی را که به گفتهٔ او از خود سوسنی است میآورد که معنایش تقریباً این است: اگر خورشید رخسار تو از گریبان قبا سر برآورد...
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.