شمارهٔ ۳۱ - در معرفت و حکم و منقبت شاه اولیاء علی مرتضی صلواه الله والسلامه علیه گوید
آمد دم سپید دم آن ماه لشکری
تابنده تر بروی ز خورشید خاوری
زان پیشتر که سر زند از مشرق آفتاب
تابید در سراچه من ماه و مشتری
از سیم خام ساخته سروی سپید فام
بالای سرو مشک تر و لاله طری
سوسن نچیده بودم از شاخ نارون
سنبل ندیده بودم از مشک تاتری
نرگس که دیده سر زند از چنبر هلال
یا آفتاب خاوری از سرو کشمری
جز طره سیاهش بر گونه چو ماه
من اهرمن ندیدم و در خانه پری
ماند ببرده حبشی در خط تتار
آن طره تتاری بر روی بربری
هندو نشسته است بایوان آفتاب
جادو گرفته خانه اختر بساحری
سر زد ز شرق خانه این خاکسار یار
خورشید صبحدم که کند ذره پروری
در چنبر بتاب سر زلف او ببند
خورشید کارخانه این چرخ چنبری
بنشست همچو ماه که در خانه شرف
پهلوی من که بودم بر ماه مشتری
مشکوی من معاینه شد دکه تتار
از بسکه ریخت مشک تر از موی عنبری
ز آنموی تا کمر که نهادست سر بکوه
گر کوه باشد از کمر افتد ز لاغری
جان کی برد کس از کف آن ماه جنگجو
کش لاله جوشنی کند و مشک مغفری
من تشنه حال و در دهن او زلال خضر
من تلخکام و در لب او قند عسکری
نازم بنقش صورت آن بت که پای زد
بردست نقش مانوی و صنع آزری
انگشت احمدیست که زو ماه را شکاف
ابروی یار یا بسپر تیغ حیدری
شاهی که بندگان در دولتش کنند
سلطانی ملوک و گدایان مظفری
سلطان آسمان ولایت که لایزال
با اوست پادشاهی و با چرخ چاکری
از خاک کرد رایت محمودی آشکار
از گرد راه راهروان چتر سنجری
کرد استماع چرخ طنین ذباب او
بر پشت پیل هندوی از کوس نادری
ایدل ز هر گدا مطلب مکرمت که نیست
در شوره زار منبت گلهای احمری
دنیا دنیست نیست باقبالش ارتفاع
در زیر پای تست چه جوئی ازو سری
سر نه ب آستانه بار ولی امر
ای آنکه جست خواهی بر خلق سروری
ای بنده گدای در پادشاه فقر
از خاکپای کن بسر شاه افسری
موسای وقتی آن ید بیضا دراز کن
کوتاه کن فسانه فرعون و سامری
سنگی که پای تست برو دست حق زند
بر فرق آسمان کند ار با تو همسری
پیچیده کوه بر سر خارای لعل گون
پوشیده دشت بر تن دیبای ششتری
آمد گه ربیع و دم باد کیمیاست
سنگ سیاه کرد ببر جامه زری
می خور بطرف سبزه که گسترد گل بساط
تا باد مطربی کند و مرغ شاعری
بلبل بدیهه گوید با نطق بو نواس
قمری قصیده خواند باطبع بحتری
آئینه ئیست جام جم ایدل که زو بپاست
در پیش سیل حادثه سد سکندری
اسکندری تو لیک ز آب حیوه دور
می خضر کش در این ظلماتست رهبری
زان باده ولایت مطلق کزوست صاف
مرآت آفتاب وجود از مکدری
بنشان نهال صدق که آرد ببار حق
ای مستمع که مدعیانند مفتری
بر کن درخت آز و منبت که ایندو صنو
از بیخ جهل رسته و بار آورد خری
ای جد نه پدر ببر از چار مام طبع
پیوند دل که نیست درو مهر مادری
این عنصر لطیف که گنجینه خداست
در سینه تو دل بکن از جسم عنصری
قطب تو دل تو دایره مرکز ولی
بر دور مرکز خود بنمای پرگری
بفروش خویشتن که خریدی خدای را
ای بی خبر ز عالم این بیع و این شری
در کوه امر استقمت نیست سنگ کاه
تازین پل دقیق تر از موی نگذری
باید هزار بار نهی پوست مار وار
تا این حجاب ششدر نه توی بردری
جز دست مرتضی که زند مر حب ترا
گردون که آختی چو یهودان خیبری
عنتر کشست و عمرو فکن ذوالفقار امر
بگذار ایدل از سر عمروی و عنتری
سنگ عرض بریز که دریای معرفت
در راه تست و گوهر دریاست جوهری
نقاد گوهرست بمرصاد اقتصاد
دربار تست سنگ و بصد ننگ میبری
ور گوهرت بدست نیامد مبر سفال
کاین بار می نیرزد هرگز بدین کری
برخور به پند من که بود آب خضر روح
باشد کزین حیات خداداد برخوری
پر کن ز گوهر خرد انبان افتقار
تا جای خس نماند در ظرف از پری
بهر نثار پای گدایان راهرو
در راه حیدری بره انجام جعفری
سلطان عرش دل اسد غاب غیب ذات
کز قاب هر دو قوسش گامیست برتری
الحق که داد داد ولایت چنانکه داد
پیغمبر مؤید داد پیمبری
سر رشته حقایق در دست امر اوست
اینست پادشاهی واینست مهتری
ما بنده طریقت این خاک درگهیم
با دست پیش همت ما گنج قیصری
برگاه سلطنت ندهم خانقاه فقر
عرش خداست خانه با این محقری
ما را چه اعتناست بتاج شهی که هست
درویش را کلاه نمد افسر سری
خاکی که پای ما بسر اوست کیمیاست
ای سر بباد داده پی زر شش سری
دست ملوک خاک شد و گرد و ره نیافت
ما را بعطف دامن دلق قلندری
در دور ناصریست ظهور کمال من
با اینکه بی کمال بود دور ناصری
محمود نیست دوره ما را ولیک هست
بر تارک چکامه من تاج عنصری
محمود ماست حکمت غرای بی نیاز
مسعود ماست معرفت ذات تنگری
چشمم بروی شاهد و گوشم ببانگ چنگ
بر روی دست من سر آن زلف سعتری
من در خمار بودم و آن لعل میفروش
من تشنه کام و بر کف او جام گوهری
او داد من گرفته ز دم صاف تا بدرد
من تر دماغ عطسه آن جام عنبری
میخانه خانه من و می در سبوی من
بسم الله ای حریف من ار باده میخوری
ما خود صفای مست دل از دست داده ایم
جز یار مانداند آئین دلبری
دادم بدوست دل که مرا جان دهد بعشق
غافل که عشق سازدم از جان و دل بری
برد آنچه داشتم من از پای تا بسر
پنداشتم که عشق تو کاریست سرسری
اول بجسم مرده دلان فیض روح داد
بنمود عاقبت به رگ روح نشتری
ای پادشاه مطلق موجود کائنات
کی بنده بر خدای تواند ثناگری
عشق تو گلشنیست که از آتش هواش
بر خاک میچکد گل بشکفته از تری
روح تو بر اراضی عیان ماسواست
خورشید آسمان وجود از منوری
کحل الجواهر بصر آفتاب کرد
جسم تو خاک ره سپر فدفد غری
بر آن روان چرخ مدار از ملک سلام
بر این تن نهفته بخاک از خدا فری



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این شعر به مدح و معرفت علی مرتضی پرداخته و او را سلطان آسمان ولایت میداند. او از زیباییهای ظاهری ماه و خورشید و گلها میگوید و در عین حال به عمق معرفت و عشق به علی اشاره میکند. شاعر به ارتباط عشق و معرفت، و نیاز به درک حقیقت و روح الهی تأکید میکند و در پایان ضمن اشاره به سکونت در دنیا، به اهمیت عشق و اتصال به ذات خداوند میپردازد و نشان میدهد که در عشق به خدا و علی، رهایی از بندگی دنیا ممکن است. این شعر به نوعی تبیینکننده مقام والای علی به عنوان ولی خدا و مرشد راه حقیقت است.
هوش مصنوعی: سپیدهدم آن معشوقِ ماهروی سپاهیوار و دلستان آمد که چهرهاش از خورشید مشرق درخشانتر بود.
هوش مصنوعی: پیش از آنکه خورشید از مشرق برآید، ماه و مشتری (یعنی آن یار زیبا و خوشطالع) در خانهٔ کوچک من تابید.
هوش مصنوعی: قامتش مانند سروی سفید بود که گویی از نقرهٔ خالص ساخته شده، و بر سر این سرو، زلفی چون مشک تازه و چهرهای چون لالهٔ شاداب بود.
هوش مصنوعی: تا آن روز سوسن را از شاخهٔ نارون نچیده بودم و سنبل را از مشک تاتاری ندیده بودم؛ یعنی چنین ترکیبی از رخسار سفید بر قامت بلند و زلف خوشبو بر چهره را ندیده بودم.
هوش مصنوعی: چه کسی دیده است که نرگس (چشم) از حلقهٔ هلال (ابرو) سر برآورد، یا خورشید مشرق (چهره) از سرو کاشمر (قامت) طلوع کند؟
هوش مصنوعی: جز زلف سیاهش بر چهرهٔ ماهمانندش، هرگز اهریمن را در خانهٔ پری ندیده بودم؛ زلف سیاه را به اهریمن و چهره را به پری مانند کرده است.
هوش مصنوعی: آن زلف تاتاری بر روی سفید او به بردهٔ سیاه حبشی میماند که در سرزمین تاتار نشسته باشد.
هوش مصنوعی: گویی هندوی سیاه (زلف) در ایوان خورشید (چهره) نشسته، و جادوگری با افسون خانهٔ ستاره را تصرف کرده است.
هوش مصنوعی: یار مانند خورشید صبحگاهی که به ذرهها پرورش و نور میبخشد، از مشرقِ خانهٔ منِ خاکسار طلوع کرد.
هوش مصنوعی: خورشیدِ گردانندهٔ این آسمان حلقهوار در حلقهٔ پیچوتابدار زلف او گرفتار و بسته است.
هوش مصنوعی: مانند ماهی که در خانهٔ شرف خود بنشیند، کنار من نشست؛ منی که شیفته و خریدار آن ماه بودم.
هوش مصنوعی: از بس که از موی عنبرینش مشک تازه فرو ریخت، خانهٔ من آشکارا همچون دکان مشکفروشان تاتار شد.
هوش مصنوعی: آن موی بلند که تا کمرش رسیده و سر بر آن نهاده، اگر کوه هم بود از سنگینی آن کمرش میشکست؛ و کمر خود یار از باریکی گویی از میان رفته است.
هوش مصنوعی: چه کسی میتواند از دست آن ماهِ جنگجو جان سالم به در برد، که چهرهٔ لالهگونش برایش زره و زلف مشکینش برایش کلاهخود است؟
هوش مصنوعی: من تشنهام و در دهان او آب حیات خضر است؛ من تلخکامم و در لب او قند شیرین عسکر مکرم است.
هوش مصنوعی: به نقش چهرهٔ آن بت مینازم که بر نقاشی مانی و بتتراشی آزر برتری یافت و آن را از میدان به در کرد.
هوش مصنوعی: ابروی یار یا انگشت پیامبر است که ماه را دو نیم کرد، یا شمشیر حیدر (علی) است بر سپر؛ و این بیت راه گریز به ستایش علی است.
هوش مصنوعی: شاهی (علی) که بندگان درگاه دولتش پادشاهی میکنند و گدایانش پیروز و کامروا میشوند.
هوش مصنوعی: او سلطان آسمان ولایت است که پادشاهی همیشه از آنِ اوست و آسمان بندگی او را میکند.
هوش مصنوعی: از خاک راه او پرچم محمودی (شکوهی چون سلطان محمود) آشکار شد و از گرد راه رهروانش چتر سنجری پدید آمد؛ یعنی کمترین نشانهٔ درگاه او شکوه پادشاهان است.
هوش مصنوعی: آسمان وزوز مگس درگاه او را چنان بلند شنید که گویی صدای کوس نادرشاه بر پشت فیل هندی است.
هوش مصنوعی: ای دل، از هر گدا و فرومایهای بخشش مخواه، زیرا در شورهزار گل سرخ نمیروید.
هوش مصنوعی: دنیا پست است و اقبالش بلندی ندارد؛ دنیا زیر پای توست، چرا از آن سروری و بلندی میجویی؟
هوش مصنوعی: ای کسی که میخواهی بر مردم سروری یابی، سر بر آستانهٔ درگاه ولیّ امر (علی) بگذار.
هوش مصنوعی: ای بندهٔ گدای درِ پادشاه فقر، خاک پای او را تاج سر خود کن تا سر شاهان را با آن تاج دهی.
هوش مصنوعی: تو موسای روزگار خودی؛ دست معجزهگر و نورانیات را بیرون بیاور و به افسانه و فریب فرعون و سامری پایان بده. یعنی با نیروی حق، منکران و فریبکاران را از میان بردار.
هوش مصنوعی: اگر آسمان بخواهد با تو برابری کند، دست خدا همان سنگی را که زیر پای توست بر سر آسمان میکوبد. یعنی کمترین چیزِ متعلق به تو از آسمان برتر است.
هوش مصنوعی: کوه بر سرِ خود سنگ خارای سرخرنگ پیچیده و دشت جامهٔ دیبای شوشتری پوشیده است؛ یعنی بهار کوه را با لاله سرخ و دشت را با سبزه آراسته است.
هوش مصنوعی: فصل بهار رسیده و نفس باد مانند کیمیاست؛ سنگ سیاه را جامهٔ زرین پوشانده است.
هوش مصنوعی: در کنار سبزه شراب بنوش، چون گل فرش گسترده است، تا باد نوازندگی کند و پرنده شعر بخواند.
هوش مصنوعی: بلبل با فصاحتی مانند ابونواس بیدرنگ شعر میگوید و قمری با طبعی مانند بحتری قصیده میخواند.
هوش مصنوعی: ای دل، جام جم آینهای است که به برکت آن، سدی مانند سد اسکندر در برابر سیل حوادث برپا میماند. یعنی جامِ معرفت انسان را از آسیب روزگار نگه میدارد.
هوش مصنوعی: تو مانند اسکندری اما از آب حیات دوری؛ شراب را بنوش که در این تاریکی، مانند خضر راهنمای توست.
هوش مصنوعی: از آن شراب ولایت مطلق بنوش که آینهٔ خورشید هستی به سبب آن از تیرگی پاک و روشن است.
هوش مصنوعی: ای شنونده، نهال راستی را بکار که میوهاش حقیقت است، زیرا مدعیان دروغگو و تهمتزناند.
هوش مصنوعی: درخت آز و خودبینی را از ریشه برکن، زیرا این دو درختِ همزاد از ریشهٔ نادانی روییدهاند و میوهشان نادانی و حماقت است.
هوش مصنوعی: ای که از نُه فلکِ پدرانِ عالم برتری، پیوند دل را از چهار عنصر طبیعت که مادران جهاناند ببر، زیرا در آنها مهر مادری نیست.
هوش مصنوعی: این گوهر لطیف که گنجینهٔ خداست در سینهٔ تو جای دارد؛ پس دل از جسم عنصری و خاکی برکن.
هوش مصنوعی: قطب تویی، دل تو دایره است و مرکز آن ولیّ خداست؛ پس مانند پرگار به گرد مرکز خود بچرخ، یعنی همواره پیرو ولی باش.
هوش مصنوعی: ای بیخبر از راز این خرید و فروش، خود را بفروش، زیرا با این کار خدا را خریدهای؛ اشاره به سوداگری بنده با خدا در فداکردن جان.
هوش مصنوعی: در کوهِ فرمانِ «استقامت کن» سنگی سبک چون کاه به کار نمیآید؛ باید استوار بود تا از پلِ صراط که از مو باریکتر است بگذری.
هوش مصنوعی: باید هزار بار مانند مار پوست بیندازی تا بتوانی این پردهٔ ششسو و نُهلایهٔ جهان مادی را پاره کنی.
هوش مصنوعی: ای که مانند یهودیان خیبر بر آسمان شمشیر کشیدهای، جز دست علی مرتضی کیست که مرحبِ نفسِ تو را از پا درآورد؟
هوش مصنوعی: ذوالفقارِ فرمان حق، کشندهٔ عنتر و افکنندهٔ عمرو است؛ ای دل، خوی گردنکشی و غرور عمرو و عنتر را رها کن.
هوش مصنوعی: سنگِ اعراض و امور ناپایدار را دور بریز، زیرا دریای معرفت در راه توست و گوهر این دریا جوهر و حقیقت است.
هوش مصنوعی: گوهرشناس الهی در کمینگاه سنجش و حساب نشسته است، و بار تو سنگ است که آن را با صد شرمساری حمل میکنی.
هوش مصنوعی: اگر گوهری به دست نیاوردی، دستکم سفال بیارزش با خود مبر، زیرا این بار هرگز به این کرایه و رنج نمیارزد.
هوش مصنوعی: از پند من بهره ببر که مانند آب حیات خضر جانبخش است، شاید از این زندگی خدادادی بهرهمند شوی.
هوش مصنوعی: کیسهٔ نیازمندیات را از گوهر خرد پر کن، تا از پُری جایی برای خس و خاشاک در آن نماند.
هوش مصنوعی: این گوهرهای خرد را گرد آور تا به پای گدایان رهرو نثار کنی؛ گدایانی که در راه علی (حیدر) گام میزنند و راهشان به آیین جعفری میانجامد.
هوش مصنوعی: علی پادشاه عرش دلها و شیر بیشهٔ غیبِ ذات است؛ کسی که مقامش یک گام از «قاب قوسین» (نزدیکترین مقام قرب در معراج) برتر است.
هوش مصنوعی: به راستی علی حق ولایت را چنان ادا کرد که پیامبرِ تأییدشده از سوی خدا حق پیامبری را ادا کرد.
هوش مصنوعی: رشتهٔ همهٔ حقیقتها در دست فرمان اوست؛ پادشاهی و سروری راستین همین است.
هوش مصنوعی: ما بندهٔ طریقتِ خاکِ درگاه علی هستیم؛ در برابر همت بلند ما، گنج قیصر روم دست گدایی پیش آورده و ناچیز است.
هوش مصنوعی: خانقاه فقر و درویشی را با تخت پادشاهی عوض نمیکنم؛ این خانهٔ حقیر در حقیقت عرش خداست.
هوش مصنوعی: ما به تاج شاهان اعتنایی نداریم، چون کلاه نمدی درویش برای سرش تاج سروری است.
هوش مصنوعی: خاکی که زیر پای ماست کیمیاست؛ ای کسی که سرت را در پی زر ناب بر باد دادهای، کیمیای حقیقی اینجاست.
هوش مصنوعی: دست پادشاهان خاک و گرد شد و هرگز به گوشهٔ دامن خرقهٔ قلندری ما نرسید.
هوش مصنوعی: کمال من در روزگار ناصری (پادشاهی ناصرالدینشاه) آشکار شده است، با اینکه این روزگار خود از کمال و هنرپروری بیبهره است.
هوش مصنوعی: روزگار ما سلطان محمودی هنرپرور ندارد، ولی بر سر قصیدهٔ من تاجی چون تاج عنصری (شاعر دربار محمود) هست.
هوش مصنوعی: محمودِ ما حکمت درخشانِ بینیاز است و مسعودِ ما شناخت ذات خداوند؛ یعنی بهجای پادشاهان حامی، حکمت و معرفت پشتیبان ماست.
هوش مصنوعی: چشمم به روی زیبارو و گوشم به آواز چنگ است و سرِ زلف خوشبو و پیچانِ یار در دست من است.
هوش مصنوعی: من خمارزده و تشنه بودم و آن یارِ لبلعلِ بادهفروش جامی گوهرنشان در دست داشت.
هوش مصنوعی: او باده داد و من یکنفس از صاف تا دُردش را نوشیدم و از بوی عنبرین آن جام، دماغم تر و سرخوش شد.
هوش مصنوعی: میخانه خانهٔ من است و باده در سبوی من؛ ای همدم، اگر اهل بادهای، بفرما.
هوش مصنوعی: ما، صفای مست، خود دل را از دست دادهایم؛ جز یار ما کسی آیین دلبری را نمیداند.
هوش مصنوعی: دل را به دوست سپردم تا با عشق به من جان ببخشد، غافل از اینکه عشق مرا از جان و دل تهی خواهد کرد.
هوش مصنوعی: عشق هرچه داشتم از سر تا پا برد؛ گمان میکردم عشق تو کاری ساده و سرسری است.
هوش مصنوعی: عشق نخست به تن مردهٔ دلمردگان فیض جان بخشید و سرانجام بر رگ جان نیشتر زد.
هوش مصنوعی: ای پادشاه مطلقِ همهٔ هستی؛ بنده چگونه میتواند سزاوار ستایش خداوندگار خود را بگوید؟
هوش مصنوعی: عشق تو گلستانی است که از آتش شوقش، گلِ شکفته از فرط طراوت بر خاک میچکد.
هوش مصنوعی: روح تو بر سرزمینهای آشکارِ همهٔ ماسویالله، از روشنی، خورشیدِ آسمانِ هستی است.
هوش مصنوعی: خاک راهی که پیکر تو در دشت غَرِی (نجف) پیموده، سرمهٔ گرانبهای چشم خورشید شده است.
هوش مصنوعی: بر آن روح تو که محور گردش آسمان است از فرشتگان درود باد، و بر این پیکر نهفته در خاک از خداوند شکوه و فر باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
زلفین برشکسته و قد صنوبری
زیر دو زلف جعدش دو خط عنبری
دو لب عقیق و زیر عقیقش دو رسته در
نرگس دو چشم و زیر دو نرگس گل طری
چشم و دو زلف و دو رخ، جمله مشعبدند
[...]
ای اَبر بهمنی که به چشم من اندری
تن زن زمانکی و بیاسای و کم گری
این روز و شب گریستن زاروار چیست
نه چون منی غریب و غم عشق برسری
بر حال من گری که بباید گریستن
[...]
برگ گل سپید به مانند عبقری
برگ گل دو رنگ به کردار جعفری
برگ گل مُوَرَّدِ بشکفتهٔ طری
چون روی دلربای من، آن ماه سعتری
پوشیده مشگ ز ابر سیه چرخ چنبری
کافور بر گرفت ز که باد عنبری
از گل زمین شده چو تذروان هندوی
وز ابر آسمان چو پلنگان بربری
از سنگ خاره گشت گلاب و عرق روان
[...]
ای فال گیر کودک فالم ز روی تو
با روشنایی مه و با سعد مشتری
هستت زنخ، بلور گُویّ و در آن بلور
پیدا خیال حسن لطیفی و دلبری
دارند صورت پری اندر بلور و تو
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.