زهی عذار تو آیینه دار حیرانی
عرق به روی تو واله چو چشم قربانی
ز خط سبز، پریزاد می کند تسخیر
لب عقیق تو چون خاتم سلیمانی
ز لنگر تو فلک نقطه ای است پا بر جا
ز شوخی تو زمین کشتیی است طوفانی
به جلوه گاه تو خورشید چون نظربازان
نهاده است به دیوار، پشت حیرانی
چو مغز پسته فلک در شکر شود پنهان
چو پسته تو درآید به شکرافشانی
توان ز لعل لبت از صفای گوهر دید
خط نرسته چو زنار از سلیمانی
شکسته زلف تو شاخ غرور سنبل را
دریده پرده گل غنچه ات ز خندانی
قدح به دست تو شبنم به روی لاله و گل
عرق به روی تو آب گهر ز غلطانی
به جلوه گاه تو خورشید طلعتان زده اند
ز چشم مست، سراپرده های حیرانی
ز شرم آن خم ابرو چو طاق نسیان شد
ز چشم خلق جهان قبله مسلمانی
چنان فسانه حسن تو گشت عالمگیر
که گشت خواب فراموش، ماه کنعانی
ز خال روی تو کار سپند می آید
که داغ لاله کند لاله را نگهبانی
ز شرم چشم سیاه تو گوشه گیر شده است
به چشم خوش نگهان سرمه صفاهانی
سپند از سر آتش نمی تواند خاست
به محفلی که تو جولان کنی، ز حیرانی
اگر ز حسن خداداد پرده برداری
حرم چو محمل لیلی شود بیابانی
کسی چگونه ازان روی چشم بردارد؟
که بازداشت عرق را ز گرم جولانی
نمی توان ز حیا دید سیر روی ترا
کباب کرد مرا این حجاب نورانی
نمی برد می گلرنگ زنگ از خاطر
چنان که چشم تو دل می برد به آسانی
چنان به عهد تو گردید خوار و بی رونق
که کافران را دل سوخت بر مسلمانی
صفای آن لب میگون ز خط سبز افزود
که نشأه بیش بود با شراب ریحانی
مگر گذشت ز گلزار، سرو موزونت؟
که طوق فاختگان است چشم قربانی
حریم غنچه به گل بوته گداز شود
به گلشنی که دهی عرض پاکدامانی
به چشم روزنه اش دایم آب می گردد
ز عارض تو شود خانه ای که نورانی
کراست زهره ز روی تو نقش بردارد؟
که خشک چو رگ سنگ، خامه مانی
ز قید مور میانان نجات ممکن نیست
گسستنی نبود ربطهای روحانی
تو چون پیاله به دورافکنی ز گردش چشم
گزک کند لب خود توبه از پشیمانی
زمین ز جنبش آسودگان به رقص آید
ته پیاله خود گر به خاک افشانی
نظر به لطف نمایان چو دیگرانم نیست
مرا ز دور بود بس نگاه پنهانی
به خشم و ناز مرا ناامید نتوان کرد
که تار و پود امیدست چین پیشانی
شده است بر تو نکویی ز دلربایان ختم
چنان که ختم به صاحبقران جهانبانی
سپهر مرتبه عباس شاه دریا دل
که می درخشدش از جبهه فر یزدانی
چنان که گشت به سبابه مستقیم ایمان
بلند شد ز لوای تو دین یزدانی
به چشم دیده وران نامه ای است سربسته
نظر به خلق تو صبح گشاده پیشانی
ز سهم خنجر ظالم گداز صولت تو
به شیر پهلوی لاغر کند نیستانی
ز شوق بندگیت پاک گوهران آیند
ز امهات، کمر بسته چون سلیمانی
به دور عدل تو کز بند شد جهان آزاد
به طوق فاختگان سرو کرد سوهانی
ز آشیانه خفاش برنمی آید
ز شرم رای منیر تو مهر نورانی
ز انفعال سر آستین خود خاید
خرد به بزم تو چون کودک دبستانی
سرش ز فخر چو خورشید بر فلک ساید
ز سجده تو شود جبهه ای که نورانی
ز مهر و ماه فلک خشت سیم و زر آرد
عمارتی که شود همت تواش بانی
ز هیبت تو شود آب زهره مریخ
به آسمان سر تهدید اگر بجنبانی
به نسبتخم تیغت به چرخ می ساید
سر مفاخرت خود هلال نورانی
مگر که آیه سجده است جوهر تیغت؟
که سرکشان را بر خاک سود پیشانی
گهر ز صلب صدف سفته در وجود آید
نگاه تند کنی گر به ابر نیسانی
در آفتاب قیامت برهنگی نکشد
به جرم هر که تو دامان عفو پوشانی
به عهد رایض عدل تو توسن گردون
گذاشت سرکشی از سر چو اسب چوگانی
ز فیض دست گهربارت ای بهار امید
زمین ز آب گهر کشتیی است طوفانی
به روزگار تو کار سپهر بدگوهر
بود چو عامل معزول سبحه گردانی
ز بس که جود تو مهر لب سؤال شده است
صدف دهن نگشاید به ابر نیسانی
میانه تو و عباس شاه خلد سریر
تفاوتی است که در نقش اول و ثانی
شود ز سینه گاو زمین عیان برقش
به کوه قاف اگر تیغ خود بخوابانی
چو ماه عید به انگشت می نمایندش
ز بس که تیغ تو طاق است در سرافشانی
اگر چه فتح و ظفر را عصای تکیه گه است
به فوج خصم کند نیزه تو ثعبانی
خصال خوب تو صورت پذیر اگر گردد
شود بساط جهان پر ز ماه کنعانی
به عهد حفظ تو دریا چو دیده ماهی
شرار را ز خموشی کند نگهبانی
چنان ز عدل تو معمور گشت روی زمین
که جغد برد به خاک آرزوی ویرانی
خط غبار نخیزد دگر ز روی بتان
به آب تیغ، تو چون گرد فتنه بنشانی
کشی به پنجه قدرت به رنگ مو ز خمیر
ز صلب خاره رگ سنگ را به آسانی
به عهد رای تو چون شمع صبح می لرزد
به نور دیده خود آفتاب نورانی
چنان به حفظ تو دارند خلق استظهار
که می کنند ز کاغذ کلاه بارانی
کجاست خاطر آشفته در جهان، که نماند
ز حسن عهد تو در خوابها پریشانی
کف سخای ترا چارفصل نوروزست
اگر بهار کند ابر گوهرافشانی
دعا به دست مرا سوی خویش می خواند
وگرنه نیست مرا سیری از ثناخوانی
مدام تا ز شبستان برج حوت نهد
قدم به بیت شرف آفتاب نورانی
ز نور جبهه صاحبقران منور باد
فضای شش جهت و چار باغ ارکانی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش شاه عباس دوم و ویژگیهای او میپردازد. او زیباییهای ظاهری و باطنی شاه را توصیف کرده و نسبت به نیکیها و عدل او از دیدگاه مردم تأکید میکند. به تصویر کشیدن حرکات دنیا از نگاه وی بهواسطهی وجود شاه، از جملهی مضامینی است که در اشعارش به آن اشاره میکند. صفات برجستهای همچون شجاعت، سخاوت و تدبیر در رهبری نیز مورد توجه قرار گرفته و او را به یک حاکم استثنایی و الهی تشبیه میکند. شاعر احساس میکند که در زمان سلطنت او، زمین و آسمان بهسوی بهبود و رونق رهسپار هستند و عدل او سبب آزادی و سعادت مردم شده است.
هوش مصنوعی: آفرین بر تو که چهرهات چون آینهای است که بینندگان را حیران میکند؛ حتی عرق بر روی تو مانند چشم بازمانده و خیرهٔ حیوان قربانی، شیفته و مات مانده است.
هوش مصنوعی: لب عقیقی تو با خط سبزی که بر گرد آن روییده، مانند انگشتر سلیمان که با نقش و نوشتهاش پریان را رام میکرد، پریزادان را مسخّر خود میکند.
هوش مصنوعی: از وقار و سنگینی تو آسمان چون نقطهای ثابت و بیحرکت مانده است، و از شوخی و بیقراری تو زمین مانند کشتی گرفتار طوفان به لرزه افتاده است.
هوش مصنوعی: در جایی که تو جلوه میکنی، خورشید مانند عاشقانِ چشمچران، از حیرت پشت به دیوار داده و بیحرکت مانده است.
هوش مصنوعی: هنگامی که دهان کوچک و پستهمانندت به سخن شیرین و خنده درمیآید، آسمان مانند مغز پسته که در شکر پوشانده شود، در آن شیرینی پنهان و غرق میشود.
هوش مصنوعی: لب لعل تو چنان شفاف و صاف است که خطِ هنوز نروییده را میتوان در آن دید، همانگونه که رگههای کمربندمانند در سنگ سلیمانی از درون پیداست.
هوش مصنوعی: زلف پرپیچوتاب تو غرور گل سنبل را شکسته است، و دهان غنچهمانندت با خندهاش پردهٔ آبروی گل را دریده و او را رسوا کرده است.
هوش مصنوعی: جام شراب در دست تو مانند شبنم بر لاله و گل است، و عرق بر چهرهات از درخشش و غلتیدن، مانند آب و تلألؤ مروارید است.
هوش مصنوعی: در جایگاه جلوهٔ تو، زیبارویانِ خورشیدچهره از دیدن چشم مست تو، خیمههای حیرت برپا کرده و همانجا مات و سرگشته ماندهاند.
هوش مصنوعی: از شرم و شکوه خم ابروی تو، قبلهٔ مسلمانان چون طاقچهای فراموششده از چشم مردم افتاد؛ یعنی همه به جای قبله رو به ابروی تو آوردند.
هوش مصنوعی: آوازهٔ زیبایی تو چنان جهان را فرا گرفت که یوسفِ کنعانی مانند خوابی فراموششده از یادها رفت.
هوش مصنوعی: خال چهرهٔ تو کار اسپند را میکند و تو را از چشمزخم نگه میدارد، همانگونه که داغ سیاه میان لاله نگهبان لاله است.
هوش مصنوعی: سرمهٔ اصفهانی از شرم چشم سیاه تو، در گوشهٔ چشم زیبارویان خوشنگاه گوشهنشین شده است؛ یعنی سیاهی چشم تو از سرمه برتر است.
هوش مصنوعی: در مجلسی که تو در آن خرامان جلوه کنی، اسپند از حیرت نمیتواند از روی آتش برجهد و همانجا مات میماند.
هوش مصنوعی: اگر پرده از زیبایی خدادادت برداری، حرم کعبه نیز مانند کجاوهٔ لیلی سر به بیابان میگذارد و آوارهٔ عشق تو میشود.
هوش مصنوعی: چگونه کسی میتواند از آن چهره چشم بردارد، در حالی که آن چهره حتی عرق را از جوشش و روان شدن بازداشته و خیرهٔ خود کرده است؟
هوش مصنوعی: از شدت حیا و شرم نمیتوان چهرهٔ تو را سیر تماشا کرد؛ این پردهٔ نورانیِ حیا مرا سوزانده و کباب کرده است.
هوش مصنوعی: شراب گلگون نمیتواند غم را به آن آسانی از دل بزداید که چشم تو دل را به آسانی میرباید.
هوش مصنوعی: در روزگار جلوهٔ تو، مسلمانی چنان خوار و بیرونق شد که حتی کافران بر حال آن دلسوزی کردند؛ یعنی زیبایی کافرانهٔ تو دین و دل همه را برد.
هوش مصنوعی: خط سبزی که بر گرد لب شرابگون تو رویید بر لطف و صفای آن افزود، چنانکه شرابِ آمیخته با ریحان سرمستی بیشتری میآورد.
هوش مصنوعی: گویا قامت سروِ خوشاندامت از گلزار گذشته است، که طوق گردن فاختگان از حیرت به چشم خیره و بازماندهٔ قربانی بدل شده است.
هوش مصنوعی: در گلزاری که تو پاکدامنی خود را جلوه دهی، پاکی و حریم غنچه در برابر آن از شرم مانند فلز در بوته میگدازد.
هوش مصنوعی: خانهای که از روی تو روشن شود، چشمِ روزنهاش از تابش آن پیوسته اشکآلود است؛ یعنی حتی پنجره تاب دیدن فروغ چهرهٔ تو را ندارد.
هوش مصنوعی: چه کسی جرئت دارد از روی تو تصویر بکشد، وقتی قلمِ مانی، نقاش نامدار، در برابر آن چون رگِ سنگ خشک و بیحرکت مانده است؟
هوش مصنوعی: از بندِ زیبارویانِ باریکمیان که کمرشان چون کمرِ مور است، رهایی ممکن نیست؛ زیرا پیوندهای روحانی، هرچند باریک باشند، گسسته نمیشوند.
هوش مصنوعی: وقتی تو با گردش چشمت مانند پیمانه دورِ باده را به راه میاندازی، توبه از پشیمانی لبِ خود را میگزد و آن را مزهٔ شرابِ خود میکند؛ یعنی نگاه مستانهٔ تو توبه را از خودش پشیمان میکند.
هوش مصنوعی: اگر تهِ پیمانهات را بر خاک بیفشانی، خفتگانِ زیر خاک به جنبش میآیند و زمین از حرکت آنان به رقص درمیآید.
هوش مصنوعی: من مانند دیگران چشم به لطف و مهربانیِ آشکار تو ندارم؛ برایم کافی است که از دور نگاهی پنهانی به من بیندازی.
هوش مصنوعی: با خشم و ناز نمیتوان مرا ناامید کرد، چون چینهای پیشانیِ تو برای من تار و پودِ امید است؛ همین که به من اخم کنی یعنی مرا دیدهای.
هوش مصنوعی: زیبایی در میان دلبران به تو ختم شده است، همانگونه که فرمانروایی جهان به پادشاهِ صاحبقران پایان یافته است. شاعر از اینجا از وصف معشوق به مدح شاه گریز میزند.
هوش مصنوعی: آن شاه، شاه عباسِ آسمانمرتبه و دریادل است که شکوه و فرّ الهی از پیشانیاش میدرخشد.
هوش مصنوعی: همانطور که ایمان با برافراشتن انگشتِ سبابه در گواهی دادن استوار شد، دینِ خدا نیز با برافراشته شدن پرچم تو سربلند گشت.
هوش مصنوعی: در چشم صاحبنظران، صبحِ گشادهرو در مقایسه با خلق و خوی تو مانند نامهای سربسته است؛ یعنی خوی تو از صبح هم گشادهتر و روشنتر است.
هوش مصنوعی: از بیمِ حملهٔ خنجرِ ستمگرسوزِ تو، شیرِ نیستان چنان میترسد که پهلویش لاغر و باریک چون نی میشود.
هوش مصنوعی: از شوقِ بندگی تو، پاکگوهران از دل مادران و اصل خود کمربسته به دنیا میآیند، مانند سنگِ سلیمانی که از آغاز نواری چون کمربند بر خود دارد.
هوش مصنوعی: در روزگار عدل تو که جهان از هر بندی آزاد شده، حتی سرو هم طوقِ گردنِ فاختگان را با سوهان بریده و آنها را آزاد کرده است.
هوش مصنوعی: خورشیدِ تابان از شرمِ اندیشهٔ روشن تو از لانهٔ خفاش بیرون نمیآید؛ یعنی در برابر رأی تو خود را در تاریکی پنهان میکند.
هوش مصنوعی: خرد در مجلس تو از شرمندگی مانند کودکِ مکتبی سرِ آستینش را میجود.
هوش مصنوعی: پیشانیای که از سجده در برابر تو نورانی شود، از سربلندی مانند خورشید سر به آسمان میساید.
هوش مصنوعی: بنایی که همت تو سازندهٔ آن باشد، آسمان برایش از خورشید و ماه خشتِ زر و سیم میآورد.
هوش مصنوعی: اگر از روی تهدید سرت را به سوی آسمان بجنبانی، از هیبت تو زهرهٔ مریخِ جنگجو آب میشود.
هوش مصنوعی: هلالِ نورانی ماه به سبب شباهت و نسبتش با خمیدگیِ شمشیر تو، از سر افتخار سر به آسمان میساید.
هوش مصنوعی: مگر جوهرِ شمشیر تو آیهٔ سجده است که پیشانیِ گردنکشان را بر خاک میساید و آنان را به سجده وامیدارد؟
هوش مصنوعی: اگر به ابر بهاری با تندی نگاه کنی، مروارید از دل صدف سوراخشده به دنیا میآید؛ یعنی نگاه تیز تو آنقدر نافذ است که گوهر را پیش از زادن میسُفتد.
هوش مصنوعی: هر کس را که با دامن بخشش خود بپوشانی، در روز قیامت و زیر آفتاب سوزان آن روز، به سبب گناهش رنج برهنگی و رسوایی نمیکشد.
هوش مصنوعی: در روزگار عدل تو که مانند رامکنندهٔ اسب است، اسب سرکش آسمان سرکشی را کنار گذاشت و مانند اسب چوگان رام و فرمانبردار شد.
هوش مصنوعی: ای بهار امید، از بخشش دست گوهربار تو، زمین در آب گوهر غرق شده و به کشتیای در طوفان میماند.
هوش مصنوعی: در روزگار تو آسمان بدسرشت کاری از پیش نمیبرد و مانند کارگزار برکنارشدهای است که تنها تسبیح میگرداند.
هوش مصنوعی: بخشش تو چنان بیدرخواست به همه رسیده که مُهر سکوت بر لب خواهش زده است؛ تا آنجا که صدف هم دیگر برای گرفتن قطره دهان به سوی ابر بهاری نمیگشاید.
هوش مصنوعی: فرق تو با شاه عباس بهشتی (نیای تو) مانند فرق نقش نخست و نقش دوم است؛ یعنی تو نسخهٔ کاملتر اویی، چون نقش دوم را بهتر از اول میکشند.
هوش مصنوعی: اگر شمشیرت را بر کوه قاف فرود آوری، برق آن از سینهٔ گاوی که زمین را بر دوش دارد آشکار میشود؛ یعنی تا اعماق زمین را میشکافد.
هوش مصنوعی: شمشیر تو در سر افکندن دشمنان چنان یگانه است که مردم مانند ماه نوِ عید با انگشت آن را به هم نشان میدهند. «طاق» هم به معنای یکتا و هم به خمیدگی شمشیر چون هلال اشاره دارد.
هوش مصنوعی: نیزهٔ تو هرچند برای پیروزی تکیهگاه و عصاست، در برابر سپاه دشمن مانند عصای موسی به اژدها بدل میشود.
هوش مصنوعی: اگر خویهای نیک تو صورت و پیکر بیابد، جهان پر از زیبارویانی چون یوسف کنعانی میشود.
هوش مصنوعی: در روزگار نگهبانی تو، دریا مانند چشم ماهی که درخششی در آب دارد، با خاموشی خود از شراره نگهداری میکند؛ یعنی حتی آتش و آب دشمن هم در امان تو با هم سازگارند.
هوش مصنوعی: روی زمین از عدل تو چنان آباد شد که جغد آرزوی ویرانه را با خود به گور برد.
هوش مصنوعی: وقتی تو با آب شمشیرت گرد فتنه را بنشانی، دیگر حتی خط غبارگون موی تازه از چهرهٔ زیبارویان نمیروید؛ بازی با «غبار» و «گرد» برای نشان دادن آرامش کامل است.
هوش مصنوعی: تو با پنجهٔ قدرت خود، رگ سنگ را از دل سنگ خارا همانقدر آسان بیرون میکشی که مو را از خمیر.
هوش مصنوعی: در برابر روشنی اندیشهٔ تو، خورشید تابان مانند شمع صبحگاهی بر نور خود میلرزد و آن را در برابر تو ناچیز میبیند.
هوش مصنوعی: مردم چنان به نگهبانی تو پشتگرماند که از کاغذ کلاه باران میسازند و از هیچ آسیبی نمیترسند.
هوش مصنوعی: در جهان دیگر ذهن آشفتهای کجا پیدا میشود، وقتی از نیکی روزگار تو حتی پریشانی در خوابها هم نمانده است؟
هوش مصنوعی: ابر بهار فقط در بهار گوهر میافشاند، اما برای دست بخشندهٔ تو هر چهار فصل نوروز و هنگام بخشش است.
هوش مصنوعی: دعا با دست برافراشته مرا به سوی خود فرا میخواند؛ وگرنه من از ستایش تو سیر نمیشوم. این بیت گریز از مدح به دعاست.
هوش مصنوعی: تا هنگامی که خورشید تابان از خانهٔ برج حوت گام به خانهٔ شرف خود، یعنی برج حمل، میگذارد و هر سال نوروز فرا میرسد،
هوش مصنوعی: شش سوی جهان و باغ چهار عنصر از نور پیشانی شاه صاحبقران روشن باد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
مرا ز منصب تحقیق انبیاست نصیب
چه آب جویم از جوی خشک یونانی؟
برای پرورش جسم جان چه رنجه کنم؟
که حیف باشد روح القدس به سگبانی
به حسن صوت چو بلبل مقید نظمم
[...]
مرا ز منصب تحقیق انبیاست نصیب
چه آب جویم از جوی خشک یونانی
برای پرورش جسم، جان چه رنجه کنم
که حیف باشد روح القدس به سگبانی
به حُسن صوت چو بلبل مقید نظمم
[...]
مخوان فسانهٔ افراسیابِ تورانی
مگوی قصهٔ اسفندیارِ ایرانی
سخن ز خسرو و سلطانِ هفت کشور گوی
که خَتْم گشت بدو خسروی و سلطانی
معزِّ دینِ خدای و خدایگانِ جهان
[...]
در آمد از غم تو ، ای بخوبی ارزانی
بکار من چو سر زلف تو پریشانی
کنم بطبع فدای تو دیده و دل و جان
که تو عزیزتر از دیده و دل و جانی
بنفشه زلفی و گل خدی و چه می گویم؟
[...]
به هرزه بر سر دنیا مشو به نادانی
که چون توئی بچنین کار نیست ارزانی
چو عمر ضایع کردی بر آن پشیمان باش
اگرچه سود ندارد کنون پشیمانی
غم جهانی بر جان خویشتن چه نهی
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.