ز خود طیره هرگز دل پادشاه
مکن تا نیابد شدن عذر خواه
که در عذر بسیار آفت بُوَد
که در هر یکی صد مخالف بود
بُهش باش تا نبود از عذر پاک
که مردان خود از عذر باشند پاک
اگر پادشاه را به تو ظن نکوست
وفا کن مرادی که در ظنّ اوست
وگر خدمتی کرده ای نا صواب
بر آن رشته دیگر مینداز تاب
به عذر گناه گذشته بکوش
به دامان خدمت گنه را بپوش
نه انکار کن نه ستیهندگی
بیفزای در خدمت و بندگی
که بر حق ستیهندگی نیست راه
چو بر باطل افتد دو شد یک گناه
وگر ظنِّ شه بر خطایی فتاد
ز رُوی فراست به جایی فتاد
حَذَر زان طرف گرد تهمت مگرد
که تا ظن نیفتاد تهمت نکرد
چو از راه تهمت کنی احتزاز
درِ اَمن راحت شود بر تو باز
چو برخاست از خاطر شه گمان
دهد باز در ظلّ عفوت امان
گناهی که کرد از تو رَد پادشاه
تو و سجده شکر بی گاه و گاه
ملک را بِنه سر به شکر و سپاس
حقایق شناسی،چنین حق شناس
به واجب منه عفو بر خویشتن
به خود بر مَتَن چون قز فیله تن
که خود را نباید به انصاف و داد
به حق مستحق عقوبت نهاد
زعفو ملک گوی و احسان او
دعا کن شب و روز بر جان او
وگر زانک ناشاکری ای عزیز
دلیل است تقصیر تو بر سه چیز
مگر کز گناهت هراسان نه ای
ز بد کرده خود پشیمان نه ای
دگر کز عقوبت نه ای بیمناک
نمیداری از هیبت شاه باک
دگر آنک عفو سرافراز شاه
محلّی ندارد به جَنب گناه
چو گوید که بَد رفت و بد کرده ام
زکردار خود خون خود خورده ام
به بخشایش و عفو گردد سزا
وَرا جز تجاوز نباشد جزا
خصوصا که با پادشاه کریم
بنالد گنهکار با ترس و بیم
کند عفو بر عجز و بیچارگیش
نه محروم دارد به یکبارگیش
تن ملک را هیچ تدبیر و رای
چو عفو از تجاوز ندارد به پای
ره توبه بگشاید از عفو شاه
کَرَم سیر گرداند از آن گناه
گنه پیش بَر،عفو خواه از نخست
نه آنگه که کردند بر تو درست
چو از پرده پوشید پیدا شود
به هر انجمن فاش و رسوا شود
بشر گر بکوشد به جهل و حیَل
نباشد بری از خطا و زَلَل
صواب از فزونی خطا از کمی
سرشته سست در طینت آدمی
اگر پادشاه هم به هر علّتی
که از بنده صادر شود زلَّتی
به عفو و به حلم و مدارا برفت
به واجب طریق خدا را برفت
چو نه عفو باشد نه حلم و وقار
ز آزادگان چشم خدمت مدار
ترا گر خطایی فتد گاه گاه
به جان دست بر دل نِه و عذرخواه
چو تقصیر کردی تضرّع نمای
ز سر گیر خدمت،بزن دست و پای
اگر عفو جویی وعجز آوری
دلش با تو پنهان کند داوری
پشیمانی بندگان بر گناه
به بخشایش آرَد دل پادشاه
شود از تو خشنود و رحم آورد
به نیکودلی از بدی بگذرد
به دو چیز گردد خطا از تو محو
گنه هم دو نوع است قصد است و سهو
یکی عذر ظاهر که افتد قبول
شود شاه را دل رحیم و حمول
دویم کرده بر جُرم خود اعتراف
نکرده نهان مار زیر لحاف
چو بر کرده خویش اقرار کرد
به عفوش بباید سزاوار کرد
وگر عجز و بیچارگی ننگرد
به بی رحمی و سِفلگی رَه برد
وگر پادشا از گنه در گذشت
دگرباره پیرامن بد نگشت
بداند که بو دَست سهو وخطا
به خشنودی از شاه باید عطا
ملک خوش کند بر عفو کرده دل
نگردد گنهکار دیکر خجل
وگرباز گردد به کردار خویش
شود با سر جهل و اصرار خویش
نداند به جز قصد زَرق و فریب
نباید خلاص از قصاص و عتیب
کسی کز عقوبت ندارد نهیب
دلیری کند در گنه بی حسیب
و گر خُرد بیند گناه بزرگ
ملَک اهرمن بیند ومیش گرگ
چو بیند گنه را گران کوه وش
عقوبت کند بر دل خویش خوش
پس اَر آید از تو گناهی پدید
سر از ترس در جَیب باید کشید
چو دانست و راه عقوبت گرفت
جزع کن که هیبت نشاید نهفت
نشاید گناه قوی داشت خُرد
نه خشم مَلَک را توان کم شمرده
وگر بیگناهی جفایی کند
از آنان که افتد خطایی کند
نباید جَزَع کرد و اندوه خورد
تو البته از راستی برمگرد
که او پادشاه است و قادر به اَمر
نه یکسان رود جمله با زید و عمرو
چو در نیکویی شکرش آری به جای
به روز بدی هم تحمل نمای
نه هروقت او را به خیر و به شر
بُود طبع بر یک قرار ای پسر
به اقرار نقصان پذیرد گناه
ببخشد چو بردی تضّرع به شاه
چو اصرار کردی گنه برفزود
که جیحون شود قطره بر قطره زود
وگر با تطاول بر آمیختی
به معلاق خذلان بر آویختی
نشاید که مُنکر شوی بر گناه
وگر خود به باطل رود با تو شاه
ندارد روا حجّت آوردنت
مکن سر فرازی بِنه گردنت
ستیهندگی در نگیرد مکوش
گناه از خداوندِ فرمان مپوش
پشیمانی و عاجزی بیش کن
به قولِ نصیحت گر خویش کن
که بر بندگان توبه وعذر خواست
چو بخشایش و عفو بر پادشاست
نزاری ز تکلیف خود سر متاب
مپوشان به کف چهره آفتاب
گرت چشم بخشایش است ای سلیم
برآی از مقامات اُمید و بیم
ز اوج حقایق سخن گوی و بس
مینداز خود در حضیض هوس
مقامات ترتیب دنیا بهل
دَمی کار دل کن ز بیگار گل
چو چشمت به بخشایش است از اله
به خدمت مرو بَر درِمیر و شاه
چو مردان ز دنیا و دین برشکن
زدل بیخ شاخ رعوت بکَن
نه بوی و نه رنگ نه نام و ننگ
نه مهرو ونه کین و نه صلح و نه جنگ
نه جهل و نه عقل و نه کفر و نه دین
نه چند و نه چون و نه آن و نه این
چو آن پیر فرخنده پاک رای
رَ خود گر برون آمدی خوش درآی



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به بررسی مفهوم عذرخواهی و جبران گناهان پرداخته و توصیه میکند که فرد باید با صراحت به اشتباهات خود اعتراف کند و در تلاش برای اصلاح آنها باشد. در این متن، پادشاه به عنوان نماد قدرت و بخشش معرفی میشود و تاکید میشود که در برابر او باید با تواضع و پشیمانی برخورد کرد. عذرخواهی باید با صداقت و از روی نیت خوب باشد و فردی که از خطایی آگاه است، نباید به انکار و فرار از مسئولیت بپردازد. در نهایت، بر اهمیت خدمت و بندگی به پادشاه و ضرورت حفظ حرمت او تاکید شده است.
هوش مصنوعی: هرگز کاری مکن که دل پادشاه از تو خشمگین شود، تا ناچار به عذرخواهی نشوی.
هوش مصنوعی: عذرخواهیِ بسیار آسیب دارد، زیرا هر عذری صد مخالف و ایرادگیر پیدا میکند.
هوش مصنوعی: هوشیار باش تا کاری نکنی که به عذر نیاز پیدا کنی، زیرا مردان واقعی از عذرخواهی بینیازند.
هوش مصنوعی: اگر پادشاه به تو گمان نیک دارد، به آن گمان وفا کن و همانگونه رفتار کن که او انتظار دارد.
هوش مصنوعی: اگر خدمتی نادرست انجام دادهای، بر آن پافشاری مکن و کار را بیش از این پیچیده و بدتر مکن.
هوش مصنوعی: برای جبران گناه گذشته بکوش و گناه را با خدمت بیشتر بپوشان.
هوش مصنوعی: نه خطا را انکار کن و نه لجاجت و ستیزه کن؛ بلکه بر خدمت و فرمانبرداری بیفزای.
هوش مصنوعی: زیرا لجاجت در برابر حق راه به جایی نمیبرد، و اگر بر باطل باشی، یک گناه دو گناه میشود.
هوش مصنوعی: اگر پادشاه به خطایی از تو گمان برد، این گمان از روی زیرکی و فراست او بجا و درست بوده است.
هوش مصنوعی: از جایی که مایهٔ تهمت است دوری کن و گرد آن مگرد، زیرا تا گمانی پیدا نشود، تهمتی هم زده نمیشود.
هوش مصنوعی: هرگاه از راههای تهمتخیز پرهیز کنی، در امنیت و آسودگی بر تو گشوده میشود.
هوش مصنوعی: وقتی بدگمانی از دل پادشاه برخیزد، دوباره در سایهٔ بخشش خود به تو امان میدهد.
هوش مصنوعی: گناهی را که پادشاه از تو نادیده گرفت و بخشید، باید در هر زمان سجدهٔ شکر به جا آوری.
هوش مصنوعی: در برابر پادشاه سر به شکر و سپاس بگذار؛ کسی که حقیقتها را میشناسد، اینگونه قدرشناس است.
هوش مصنوعی: بخشش شاه را حق واجب خود مپندار و مانند کرم ابریشم که پیله به دور خود میتند، در خودبینی گرفتار مشو.
هوش مصنوعی: زیرا آدمی باید از روی انصاف خود را بهراستی سزاوار کیفر بداند.
هوش مصنوعی: از بخشش و نیکی پادشاه سخن بگو و شب و روز برای جان او دعا کن.
هوش مصنوعی: ای عزیز، اگر ناسپاسی کنی، این کوتاهی تو نشانهٔ سه چیز است.
هوش مصنوعی: نخست اینکه از گناهت نمیترسی و از کار بدی که کردهای پشیمان نیستی.
هوش مصنوعی: دوم اینکه از کیفر بیمی نداری و از شکوه و هیبت پادشاه پروا نمیکنی.
هوش مصنوعی: سوم اینکه بخشش بزرگوارانهٔ شاه را در برابر گناهت بیارزش میشماری.
هوش مصنوعی: هرگاه گناهکار بگوید کار بدی شد و من بد کردم و از کردار خود سخت اندوهگین و پشیمانم،
هوش مصنوعی: سزاوار بخشایش و عفو میشود و پاداشی جز گذشت برای او نیست.
هوش مصنوعی: بهویژه اگر گناهکار با ترس و بیم نزد پادشاهی بزرگوار ناله و زاری کند.
هوش مصنوعی: پادشاه به خاطر ناتوانی و بیچارگیاش او را میبخشد و یکباره از لطف خود محروم نمیکند.
هوش مصنوعی: هیچ تدبیر و رأیی مانند عفو و گذشت، پیکر کشور را استوار و پابرجا نگه نمیدارد.
هوش مصنوعی: بخشش شاه راه توبه را به روی گنهکار باز میکند و بزرگواری او گنهکار را از آن گناه سیر و بیزار میسازد.
هوش مصنوعی: گناهت را خودت از همان آغاز نزد شاه ببر و پوزش بخواه، نه آنگاه که دیگران گناهت را بر تو ثابت کرده باشند.
هوش مصنوعی: زیرا وقتی گناه پنهانشده از پرده بیرون افتد و آشکار شود، در هر مجلسی فاش میشود و گنهکار رسوا میگردد.
هوش مصنوعی: آدمی هر قدر هم بکوشد، چه از روی نادانی و چه با چارهگری، از خطا و لغزش پاک نمیماند.
هوش مصنوعی: درستی و نادرستی، یکی بیشتر و دیگری کمتر، در سرشت آدمی به هم آمیخته است.
هوش مصنوعی: اگر شاه نیز هرگاه به هر سببی از بندهای لغزشی سر زد،
هوش مصنوعی: با بخشش و بردباری و مدارا رفتار کند، چنانکه بایسته است راه خدا را پیموده است.
هوش مصنوعی: اگر در شاه نه بخشش باشد و نه بردباری و وقار، نباید از آزادگان چشم خدمت داشته باشد.
هوش مصنوعی: خطاب به بنده: اگر گاهگاهی از تو خطایی سر زد، از ته دل دست بر سینه بگذار و پوزش بخواه.
هوش مصنوعی: چون کوتاهی کردی، زاری و فروتنی نشان بده و خدمت را از نو آغاز کن و برای جبران تلاش کن.
هوش مصنوعی: اگر خواهان بخشش باشی و ناتوانی خود را نشان دهی، دل شاه در نهان به سود تو داوری میکند.
هوش مصنوعی: پشیمانی بندگان از گناه، دل پادشاه را به بخشایش وامیدارد.
هوش مصنوعی: شاه از تو خشنود میشود و بر تو رحم میکند و با نیکدلی از بدیات میگذرد.
هوش مصنوعی: خطای تو با دو چیز پاک میشود؛ و گناه نیز دو گونه است: عمدی و از روی فراموشی.
هوش مصنوعی: نخست، عذری روشن و پذیرفتنی که دل شاه را مهربان و بردبار کند.
هوش مصنوعی: دوم، اعتراف به جرم خود، بیآنکه گناه را مانند ماری زیر لحاف پنهان کند.
هوش مصنوعی: چون گنهکار به کرده خود اقرار کرد، باید او را سزاوار بخشش دانست.
هوش مصنوعی: و اگر شاه به ناتوانی و درماندگی گنهکار ننگرد، راه بیرحمی و فرومایگی را پیموده است.
هوش مصنوعی: و اگر شاه از گناه گذشت و گنهکار دیگر گرد بدی نگشت،
هوش مصنوعی: و دانست که گناهش از سر فراموشی و خطا بوده است، شایسته است که با خشنودی از شاه بخشش و عطا ببیند.
هوش مصنوعی: شاه دلش را بر بخششی که کرده خوش میدارد و گنهکار دیگر شرمسار نمیماند.
هوش مصنوعی: اما اگر گنهکار دوباره به کار پیشین خود بازگردد و بر نادانی و پافشاری خود بماند،
هوش مصنوعی: معلوم میشود که جز ریاکاری و فریب قصدی نداشته، و نباید از کیفر و سرزنش رهایی یابد.
هوش مصنوعی: کسی که از کیفر بیمی ندارد، بیحساب در گناه گستاخی میکند.
هوش مصنوعی: و اگر شاه گناه بزرگ را کوچک بشمارد، کارش وارونه میشود؛ فرشته را اهریمن و گرگ را میش میبیند.
هوش مصنوعی: اما کسی که گناه را چون کوهی سنگین و بزرگ ببیند، خودش با میل و رضایت بر دل خویش سخت میگیرد و خود را مجازات میکند.
هوش مصنوعی: پس اگر از تو گناهی سر زد، باید از ترس سر در گریبان فرو بری و شرمسار باشی.
هوش مصنوعی: وقتی شاه از گناهت آگاه شد و به راه مجازات رفت، زاری و بیتابی کن، زیرا ترس و هیبت را نباید پنهان کرد.
هوش مصنوعی: گناه بزرگ را نباید کوچک شمرد و خشم پادشاه را نیز نمیتوان ناچیز دانست.
هوش مصنوعی: و اگر شاه بیآنکه گناهی کرده باشی بر تو ستم کند، از آنگونه کارها که گاه به خطا از کسی سر میزند،
هوش مصنوعی: نباید بیتابی کنی و غم بخوری؛ تو در هر حال از راستی و درستکاری روی برمگردان.
هوش مصنوعی: زیرا او پادشاه است و فرمان در دست اوست، و رفتارش با همه، این و آن، یکسان نیست.
هوش مصنوعی: همانگونه که در هنگام نیکیاش سپاسگزاری میکنی، در روزِ سختی و بدرفتاریاش هم شکیبایی کن.
هوش مصنوعی: ای پسر، طبع پادشاه همیشه در نیکی و بدی بر یک حال نمیماند و دگرگون میشود.
هوش مصنوعی: با اعتراف به گناه، گناه کم میشود و چون به پیشگاه شاه زاری کنی، تو را میبخشد.
هوش مصنوعی: اگر بر گناه پافشاری کنی، گناه افزون میشود؛ چنانکه قطرهقطره زود رودی چون جیحون میشود.
هوش مصنوعی: و اگر گناه را با گستاخی و زیادهروی درآمیزی، خود را به آویزگاهِ خواری و بییاوری آویختهای.
هوش مصنوعی: روا نیست گناهت را انکار کنی، حتی اگر شاه به ناحق با تو رفتار کند.
هوش مصنوعی: دلیلآوردن و جدلکردن تو را روا نمیدارد؛ گردنفرازی مکن و سر فرمانبرداری فرود آور.
هوش مصنوعی: لجاجت و ستیزهجویی سودی ندارد، پس در آن مکوش و گناه را از صاحب فرمان پنهان مکن.
هوش مصنوعی: پشیمانی و فروتنی و ناتوانیات را بیشتر نشان بده و به سخن اندرزگوی خود عمل کن.
هوش مصنوعی: زیرا بر بندگان توبه و عذرخواهی واجب است، چنانکه بخشش و گذشت بر پادشاه است.
هوش مصنوعی: نزاری، از وظیفهٔ خود روی مگردان و حقیقت آشکار را مانند آنکه با کف دست چهرهٔ خورشید را بپوشاند، پنهان مکن.
هوش مصنوعی: ای سادل، اگر چشم به بخشایش داری، از مرحلههای امید و ترس فراتر برو.
هوش مصنوعی: تنها از اوج حقیقتها سخن بگو و خود را به پستیِ هوسها مینداز.
هوش مصنوعی: مقامها و آداب و ترتیبهای دنیایی را رها کن و دمی از بیگاری تن و خاک آزاد شو و به کار دل بپرداز.
هوش مصنوعی: وقتی چشم امیدت به بخشایش خداوند است، برای خدمت به درگاه امیر و شاه مرو.
هوش مصنوعی: مانند مردان راه حق، از دنیا و حتی دینِ ظاهری دل بکن و ریشه و شاخهٔ خودپسندی و غرور را از دل برکن.
هوش مصنوعی: نه به بو و رنگ دل ببند، نه به نام و ننگ، نه به مهر و کینه، نه به آشتی و جنگ.
هوش مصنوعی: نه به نادانی و دانایی، نه به کفر و دین، نه به چندی و چگونگی، و نه به این و آن پایبند باش.
هوش مصنوعی: اگر مانند آن پیر خجسته و پاکاندیش از خودِ خویش بیرون آمدی، خوش و پذیرفته به درگاه درآی.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.