ترا نامرادی مراد است و بس
چو تو نیستی اتحاد است و بس
ملک را شناسندگان جهان
به اطراف در، آشکار و نهان
بدانند از همنشینان او
دلایل برند از قرینان او
ز احوال ایشان بر احوال شاه
بگیرند در دم دلیل و گواه
نکو روی باید ندیم از نخست
به اندام و اعضا لطیف و درست
نکو اعتقاد و مبارک قدم
ملیح اللسان و رفیع الهمم
سخنگوی و خوش طبع و حاضر جواب
نکوخواه و هشیار و بیدار خواب
پسندیده اخلاق و عادات خوب
مهذّب شده از عوار و عیوب
ازینجا کند مرد خصلت شناس
ز آثار و احوال سلطان قیاس
مکن پیشه هرگز لجاج و دروغ
که بنشاند از آبرویت فروغ
دو شاخاند بی اصل در اصل کار
که جز زشت نامی نیارند بار
مکن در لجاج ای پسر بس غلو
که در اسفل افتی به جهل از علو
دروغ آردت در محلی فرود
که از هم فرو ریزدت تار و پود
چو باشد به نزدیک شاهت محل
عنان باز پس کش، مران در وَحَل
ز خود باخبر باش در نَهی و امر
بپرهیز از طعنه زید و عمرو
زهر گونه اقوال و اعمال تو
که هستند ناظر به احوال تو
چو کردند بیش و کَمَت را نگاه
کنندت بد و نیک نسبت به شاه
در اخلاق هر گونه زشت و نکوست
نگویند از تُست گویند ازوست
چنان کن که نام تو ای بهره مند
شود در نکونامی شه بلند
چو فرمایدت شاه پیغامبری
ز لفظش به یک حرف درنگذری
نه نقصان روا دار و نه برفزای
میفکن زبان در دهان چون درای
دقیق است و نازک پیام ملوک
نکردست هر کس در آن ره سلوک
رموز و اشارات ایشان جداست
برون زین لغتها که در لفظ ماست
سخنها که گوید به تو پادشاه
ز هر جنس و هر نوع و هر رسم و راه
همه نقش کن بر دل خود درست
پس آنگاه بر، کار بندش نخست
چو فرموده اول گرفتی به یاد
به اخر توانی به موضع نهاد
هر آن کو فراموشکار است و خام
به تقصیر و غفلت شود زشت نام
رسالت اگر رد کند ار قبول
نباید که دهشت نماید رسول
گشاده دل و خویشتندار باش
نه از کبر و نخوت گرانبار باش
طمع بگسل و تن مده در فریب
به ترتیب نه عجز کن نه عتیب
دو حال است افزودن و کاستن
که اصل اند در فتنه برخاستن
یکی تا عقوبت نباید کشید
دگر بیملامت بباید شنید
گرت حسب حالی در افتد صواب
مکن بددلی در سؤال و جواب
دل دشمن از هیبت شهریار
چنان کن که برهم زند روزگار
توهم کم مباش ار فزونی کند
که اقبال شه رهنمونی کند
مقامات او در مسامع فشان
به عدل و به انصاف او ده نشان
به بیم و گزند اندرین ره مپای
ازیرا تویی جملة الملک رای
ز جمهور خلقت چو بگزید شاه
دل و دست دشمن بکوب و بکاه
جهان را نه سر راست بینی نه پای
بنای محبت بماند به جای
نزاری کسی راست این دسترس
که همت ز کَونَین ببرید و بس
به عزم درست و به رای متین
شود ظاهر و باطنش همچو نین
کند روی یک روی در رویِ دوست
شود پاک چون خاک در کوی دوست
تو باری تبرّا کن از کاینات
تبرّات برهانَد از ترّهات
به همّت بر افلاک و انجم خرام
که معکوس سر زیر باشد مدام



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این شعر درباره ویژگیهای نزدیکان و همنشینان پادشاهان و شخصیتهای بزرگ است. شاعر به اهمیت اخلاق خوب، صداقت، و حسن معاشرت اشاره میکند و میگوید که شناخت درست افراد میتواند به شناخت احوال پادشاه و نزدیکان او کمک کند. او بر لزوم پرهیز از لجاجت و دروغ تأکید کرده و یادآور میشود که هر گونه رفتار و گفتار شخص بر دیگران تأثیر خواهد گذاشت. در نهایت، شاعر به اهمیت حفظ شأن و مقام در برابر پادشاه و دیگران تأکید میکند و میگوید که برای دستیابی به مقامهای بالا، باید خود را از صفات زشت دور نگهداشته و به نیکیها بیفزایند.
هوش مصنوعی: برای تو تنها چیزی که باید خواست، بیمرادی و گذشتن از خواستههای خویش است؛ وقتی تو از خود نیست شوی، فقط یگانگی میماند.
هوش مصنوعی: مردم جهان که در گوشه و کنار، آشکار و پنهان، پادشاه را میشناسند و دربارهٔ او داوری میکنند،
هوش مصنوعی: او را از روی همنشینانش میشناسند و از حال نزدیکانش برای شناختن او دلیل میآورند.
هوش مصنوعی: از رفتار و حال اطرافیان شاه، بیدرنگ دربارهٔ حال خود شاه نتیجه میگیرند و گواه میآورند.
هوش مصنوعی: پس ندیم شاه باید پیش از هر چیز خوشسیما باشد و اندامی سالم و خوشترکیب داشته باشد.
هوش مصنوعی: باید درستباور و خوشقدم باشد، زبانی شیرین و همتی بلند داشته باشد.
هوش مصنوعی: باید سخنور، خوشذوق و حاضرجواب باشد؛ خیرخواه و هوشیار باشد و حتی در خواب هم غافل نباشد.
هوش مصنوعی: اخلاقش پسندیده و عادتهایش نیکو باشد و از عیبها و زشتیها پاک شده باشد.
هوش مصنوعی: زیرا آدم خصلتشناس از همین نشانهها و حال ندیمان، دربارهٔ رفتار و حال سلطان داوری میکند.
هوش مصنوعی: هرگز لجبازی و دروغگویی را عادت خود مکن، چون رونق آبرویت را از بین میبرد.
هوش مصنوعی: لجاجت و دروغ دو شاخهٔ بیریشهاند که در اصل کار جز بدنامی میوهای نمیدهند.
هوش مصنوعی: ای پسر، در لجاجت زیادهروی مکن، که از روی نادانی از جایگاه بلند به پستترین جا میافتی.
هوش مصنوعی: دروغ تو را به جایی فرود میآورد که همهٔ وجود و کارت از هم میپاشد.
هوش مصنوعی: وقتی نزد شاه جایگاه و قربی داری، خود را مهار کن و به راه لغزنده و گلآلود خطا مرو.
هوش مصنوعی: در هر امر و نهی که میکنی مراقب خود باش و از هر کاری که مایهٔ طعنهٔ این و آن شود بپرهیز.
هوش مصنوعی: زیرا مردم به همهٔ گفتارها و کردارهای تو چشم دوختهاند و حال تو را زیر نظر دارند.
هوش مصنوعی: وقتی کم و زیاد کار تو را دیدند، خوبی و بدی تو را به شاه نسبت میدهند.
هوش مصنوعی: هر خوی خوب یا بدی که داری، نمیگویند از توست، بلکه میگویند از شاه است.
هوش مصنوعی: ای کامیاب، چنان رفتار کن که نامت در پرتو نیکنامی شاه بلندآوازه شود.
هوش مصنوعی: اگر شاه تو را به پیامرسانی فرمان داد، حتی یک حرف از سخن او را تغییر مده و جا مینداز.
هوش مصنوعی: نه چیزی از پیام کم کن و نه بر آن بیفزای، و مانند زنگوله زبان در دهان مچرخان و پرگویی مکن.
هوش مصنوعی: پیام پادشاهان کاری باریک و حساس است و هر کسی توان پیمودن درست این راه را ندارد.
هوش مصنوعی: رمزها و اشارههای پادشاهان زبان جداگانهای دارد و بیرون از این واژههایی است که ما در گفتوگوی معمول به کار میبریم.
هوش مصنوعی: هر سخنی که پادشاه به تو میگوید، از هر گونه و هر نوع و دربارهٔ هر رسم و روشی،
هوش مصنوعی: همه را درست و دقیق در دل خود نقش کن و به خاطر بسپار، سپس آن را ببر و پیش از هر کار به آن عمل کن.
هوش مصنوعی: وقتی فرمان را از آغاز خوب به یاد سپردی، در پایان میتوانی آن را در جای درستش بگویی و به کار ببری.
هوش مصنوعی: هر کس فراموشکار و ناپخته باشد، به سبب کوتاهی و غفلت بدنام میشود.
هوش مصنوعی: چه پیام را بپذیرند و چه رد کنند، فرستاده نباید ترس و آشفتگی از خود نشان دهد.
هوش مصنوعی: گشادهدل و خویشتندار باش و خود را با تکبر و غرور سنگین مکن.
هوش مصنوعی: رشتهٔ طمع را ببُر و خود را به فریب نسپار؛ با نظم و سنجیدگی رفتار کن، نه ناتوانی نشان بده و نه درشتی و سرزنش.
هوش مصنوعی: افزودن بر پیام و کاستن از آن دو حالتی است که ریشهٔ برخاستن فتنه و آشوب است.
هوش مصنوعی: پیام را بیکم و کاست برسان تا یکی آنکه به کیفر گرفتار نشوی و دیگر آنکه بیآنکه سرزنشت کنند پاسخ را بشنوی.
هوش مصنوعی: اگر موقعیتی مناسب پیش آمد، در پرسیدن و پاسخ دادن ترس و سستی به خود راه مده.
هوش مصنوعی: چنان از شکوه و هیبت شاه سخن بگو که دل دشمن پریشان شود و روزگارش در نظرش زیر و رو گردد.
هوش مصنوعی: اگر طرف مقابل برتری نشان داد، تو خود را کمتر مشمار، زیرا بخت و اقبال شاه راهنمای توست.
هوش مصنوعی: مقامها و فضیلتهای شاه را در گوشها بپراکن و از دادگری و انصاف او نشانه بیاور.
هوش مصنوعی: در این راه از ترس و آسیب درنگ مکن و پا پس مکش، زیرا تو نمایندهٔ همهٔ رأی و تدبیر کشوری.
هوش مصنوعی: چون شاه تو را از میان همهٔ مردم برگزیده است، دل و دست دشمن را بکوب و ناتوان کن.
هوش مصنوعی: در این جهان نه سری راست میبینی و نه پایی، یعنی دنیا بیثبات و نابسامان است و تنها بنای مهر و دوستی پایدار میماند.
هوش مصنوعی: ای نزاری، چنین توانایی تنها از آنِ کسی است که همت و دل خود را از هر دو جهان بریده باشد.
هوش مصنوعی: چنین کسی با عزمی استوار و رأیی محکم، ظاهر و باطنش یکی و هماهنگ میشود.
هوش مصنوعی: با یکرنگی تمام روی به سوی دوست میکند و مانند خاکِ کوی دوست پاک و فروتن میشود.
هوش مصنوعی: تو دستکم از همهٔ موجودات و تعلقات جهان بیزاری بجوی، که این بیزاری تو را از یاوهها و بیهودگیها رها میکند.
هوش مصنوعی: با همت بلند بر فراز آسمانها و ستارگان گام بردار، زیرا این آسمان همیشه وارونه و سرنگون است و ارزش دل بستن ندارد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.