گوییم که چو موالید از نبات و حیوان اندر عالم «پدید» آینده است به صورت هایی که آن صورت ها بر امهات – که آن طبایع است – نیست و موالید را حیات است و امهات موات است و اندر مدتی زمانی هر چیزی را از آن به کمال خویش رسیدن است – چه از مردم و چه از جز مردم – و پس از آن هم بدان تدریج که پیدا آمدنش بر آن بود ناپدید شونده است، چنانکه خدای تعالی همی گوید اندر ایجاد و اعدام مردم، قوله: (الله الذی خلقکم من ضعف ثم جعل من بعد ضعف قوه ثم جعل من بعد قوه ضعفا و شیبه یخلق ما یشا و هو العلیم القدیر)، بر خردمندان واجب است که حال خویش باز جویند تا از کجا همی آیند و کجا همی شوند و اندیشه کنند تا ببینند به چشم بصیرت مر خویشتن را اندر سفری رونده که مر آن رفتن را هیچ درنگی و ایستادنی نیست، از بهر آنکه تا مردم اندر این عالم است، از دو حرکت افزایش و کاهش خالی نیست، و حرکت نباشد مگر اندر زمان، و زمان چیز محرک به دو قسمت است: یکی از او گذشته است و دیگر نا آمده است، و میان این دو قسم زمان که مر چیز متحرک راست، برزخی است که آن قسمت پذیر نیست، بر مثال خطی که میان آفتاب و سایه باشد که نه از آفتاب باشد و نه از سایه، و مر آن برزخ را که میان این دو قسم زمان (است) به تازی « الان» گویند و به پارسی « اکنون» گویندش و مر او را هیچ بعدی و کشیدگی نیست و او نه از زمان گذشته است و نه از زمان آینده، بل که این نام مر آن برزخ را که او اکنون نام است، به گشتن احوال جسم متحرک واجب آمده است و دو زمان بدین برزخ مر چیز متحرک را از یکدیگر جدا شده است و بر این (معنی اندر این کتاب به جای خویش سخن گفته شود. و چو مردم) مر خویشتن را به همه عمر خویش بر برزخ اکنون (همی یابد و زمان گذشته بر او همی) فزاید- بدانچه عدد حرکاتش همی فزاید هر ساعتی و زمان چیز متحرک عدد (حرکات اوست-) و زمان آینده اش نقصان همی پذیرد، همی داند- اگر خردمند است- که او بر مثال مسافری است (کاندر همه) زمان خویش مر او را بر یک جای چشم زخمی درنگ ممکن نیست کردن تا از این خط که زمان اوست در نگذرد (و به نقطه نقطه) اکنون ها مر این خط را نپیماید. پس بر این مسافر خردمند واجب است که باز جوید تا از کجا آمده است (و) چو دانست که از کجا آمده است، معلوم او شود که کجا همی شود و چو دانست که کجا همی شود، معلوم (او شود آنجا) که همی شود مر او را به چه چیز حاجت خواهد بودن و زاد مسافران برگیرد که مسافر بی زاد از هلاک بر خطر باشد و خدای تعالی همی گوید، قوله: (و تزودوا فان خیر الزادالتقوی)، و اندر این قول که همی گوید: زاد برگیرید، پوشیده گفته شده است که شما بر سفرید. و چو حال این است و ما مر بیشتر مردم را اندر نگریستن اندر این باب غافل یافتیم و نادانان امت مر حق را خوار گرفته بودند و بر امثال و ظواهر کتاب خدای ایستاده و ممثولات و بواطن را از آن دست بازداشته و بر محسوسات و کثایف فتنه گشته و از معقولات و لطایف دور مانده و مر هوس ها را که به هوای مختلف خویش ریاست جویان اندر دین استخراج کرده اند، فقه نام نهاده و مر دانایان را به علم حقایق و (مر بینندگان را به چشم) بصائر و (مر) جویندگان علم حق را و جدا کنندگان جوهر باقی ثابت را از جوهر فانی مستحیل، ملحد و بد دین و قرمطی نام نهاده، واجب دیدیم مر این کتاب را اندر این معنی تألیف کردن و نام نهادیم مر این کتاب را به زاد المسافر و یاری بر تمام کردن این کتاب از خدای خواهیم به میانجی خداوند زمان خویش، معد ابی تمیم الامام المستنصر بالله امیر المومنین- صلوات الله علیه و علی آبائه الطاهرین و ابنائه الاکرمین- و خردمندان را بنماییم به برهان های عقلی و به حجت های خلقی که آمدن مردم از کجاست و بازگشتن به چیست و ظاهر کنیم به آیت ها از کتاب خدای تعالی که قرآن است و رسول مصطفی (ص) بدان فرستاده شد سوی خلق تا مر ایشان را از این خواب که بیشتر مردمان اندر آن غرقه اند، بیدار کند. و نادانان امت که بر هوای خویش متابع رای و قیاس شدند، از رسیدن به علم الهی بدان بازماندند که مدعیان را اندر امامت که آن نتیجه نبوت بود متابعت کردند و بدان از معانی رمزهای کتاب خدای (دور ماندند، چنانکه خدای تعالی حکایت کند) از رسول خویش که بدو – سبحانه – بنالید از قومی که معانی قرآن را دست (بازداشتند و بر امثال بیایستادند، بدین)آیت، قوله: (و قال الرسول یرب ان قومی اتخذوا هذا القرءان مهجور) (و) وصیت (ما مر خردمندان را) آن است که مر این کتاب را به آهستگی تامل کنند تا زاد خویش را اندر این سفر از او بیابند و برگیرند (و چو بیابند بدانند) که مثل ما اندر بیرون آوردن این علم لطیف و دشوار و بایسته مثل کسی است که (چاه های ژرف بکند) و کاریزهای عظیم ببرد، تا مر آب (خوش) را از چاه و قعر خاک بر هامون براند تا تشنگان (مسافران بدان برسند) و هلاک نشوند، مر این چشمه آب خوش را از دیوانگان امت صیانت کنند تا مر این را به جهل (و سفه) پلید و تیره نکنند، بل به خاک و ریگ بینبارندش. و توفیق از خدای است بر گفتار صواب اندر (ارشاد) خلق. انه خیر موفق و معین.
قول نخستین: اندر قول که آن در علم حاضران است.
قول دوم: اندر کتابت که آن در علم غایبان است.
قول سیوم: اندر حواس ظاهر.
قول چهارم: اندر حواس باطن.
قول پنجم: اندر جسم و اقسام او.
قول ششم: اندر حرکت و انواع او.
قول هفتم: اندر نفس.
قول هشتم: اندر هیولی.
قول نهم: اندر مکان.
قول دهم: اندر زمان.
قول یازدهم: اندر ترکیب.
قول دوازدهم: اندر فاعل و منفعل.
قول سیزدهم: اندر حدث عالم.
قول چهاردهم: اندر اثبات صانع.
قول پانزدهم: اندر صانع عالم جسم که چیست.
قول شانزدهم: اندر مبدع حق- سبحانه – ومبدع.
قول هفدهم: اندر قول و کتابت خدای.
قول هشدهم: اندر لذات و اثبات آن.
قول نوزدهم: اندر علت بودش عالم جسم.
قول بیستم : اندر آنکه چرا خدای عالم (را) پیش از آنکه آفرید، نیافرید.
قول بیست و یکم : اندر چگونگی پیوستن نفس به جسم.
قول بیست و دوم : اندر چرایی پیوستن نفس به جسم.
قول بیست و سیوم : اندر اثبات مخصص به دلالات مختص.
قول بیست و چهارم : اندر بود و هست و باشد.
قول بیست و پنجم : اندر آنکه مردم از کجا آمد و کجا همی شود.
قول بیست و ششم : اندر شرح مذهب تناسخ.
قول بیست و هفتم : اندر اثبات ثواب و عقاب.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این دیباچهٔ کتاب «زاد المسافر» است. ناصرخسرو انسان را مسافری در گذرگاه زمان میداند که بر لحظهٔ «اکنون» درنگ ندارد و باید بداند از کجا آمده، به کجا میرود و چه توشهای لازم دارد. او از ظاهرگرایان و فقیهان ریاستجو که اهل باطن را ملحد و قرمطی میخوانند انتقاد میکند و کتاب را به نام امام فاطمی مستنصر بالله و برای بیدار کردن خردمندان مینویسد. سپس فهرست بیستوهفت گفتار کتاب را میآورد که از سخن و نوشتن و حواس آغاز میشود، به جسم و نفس و زمان و حدوث جهان و اثبات آفریننده میرسد و با تناسخ و پاداش و کیفر پایان مییابد.
هوش مصنوعی: نویسنده میگوید گیاهان و جانوران (موالید) از عناصر بیجان (امهات) پدید میآیند، به کمال میرسند و به همان تدریج نابود میشوند؛ پس خردمند باید بداند از کجا آمده و به کجا میرود، زیرا انسان در زمان مانند مسافری است که در «اکنون»، یعنی مرز تقسیمناپذیر میان گذشته و آینده، لحظهای درنگ ندارد و باید توشهٔ سفر بردارد؛ چنانکه قرآن فرمان به توشهبرداشتن داده است. چون بیشتر مردم غافلاند و نادانان امت به ظاهر قرآن بسنده کرده، هوسهای ریاستجویان را فقه نامیده و اهل باطن و حقیقت را ملحد و قرمطی خواندهاند، این کتاب را با نام «زاد المسافر» و با یاری خدا و به میانجی امام مستنصر بالله نوشت تا با برهان عقلی و آیات قرآن آغاز و انجام انسان را نشان دهد. خردمندان باید آن را با تأمل بخوانند و آن را مانند چشمهٔ آب گوارایی که با کندن چاه و کاریز بیرون آمده، از نادانان نگه دارند.
هوش مصنوعی: گفتار نخست دربارهٔ سخن گفتاری است که وسیلهٔ دانستن برای حاضران است.
هوش مصنوعی: گفتار دوم دربارهٔ نوشتن است که وسیلهٔ رساندن دانش به غایبان است.
هوش مصنوعی: گفتار سوم دربارهٔ حواس ظاهری است.
هوش مصنوعی: گفتار چهارم دربارهٔ حواس باطنی است.
هوش مصنوعی: گفتار پنجم دربارهٔ جسم و گونههای آن است.
هوش مصنوعی: گفتار ششم دربارهٔ حرکت و انواع آن است.
هوش مصنوعی: گفتار هفتم دربارهٔ نفس است.
هوش مصنوعی: گفتار هشتم دربارهٔ هیولی، یعنی مادهٔ نخستین است.
هوش مصنوعی: گفتار نهم دربارهٔ مکان است.
هوش مصنوعی: گفتار دهم دربارهٔ زمان است.
هوش مصنوعی: گفتار یازدهم دربارهٔ ترکیب است.
هوش مصنوعی: گفتار دوازدهم دربارهٔ کنشگر و کنشپذیر است.
هوش مصنوعی: گفتار سیزدهم دربارهٔ حادث بودن، یعنی پدیدآمدگی جهان است.
هوش مصنوعی: گفتار چهاردهم دربارهٔ اثبات وجود آفریننده است.
هوش مصنوعی: گفتار پانزدهم دربارهٔ این است که سازندهٔ جهان جسمانی چیست.
هوش مصنوعی: گفتار شانزدهم دربارهٔ پدیدآورندهٔ حق، یعنی خدای پاک، و آفریدهٔ نخستین او (مبدَع) است.
هوش مصنوعی: گفتار هفدهم دربارهٔ سخن و نوشتهٔ خداوند است.
هوش مصنوعی: گفتار هجدهم دربارهٔ لذتها و اثبات آنهاست.
هوش مصنوعی: گفتار نوزدهم دربارهٔ علت پدید آمدن جهان جسمانی است.
هوش مصنوعی: گفتار بیستم دربارهٔ این است که چرا خدا جهان را پیش از زمانی که آفرید، نیافرید.
هوش مصنوعی: گفتار بیستویکم دربارهٔ چگونگی پیوستن نفس به جسم است.
هوش مصنوعی: گفتار بیستودوم دربارهٔ چرایی پیوستن نفس به جسم است.
هوش مصنوعی: گفتار بیستوسوم دربارهٔ اثبات ویژهکنندهای است که از نشانههای چیزهای ویژهشده بر او استدلال میشود.
هوش مصنوعی: گفتار بیستوچهارم دربارهٔ «بود» و «هست» و «باشد»، یعنی گذشته و حال و آینده است.
هوش مصنوعی: گفتار بیستوپنجم دربارهٔ این است که انسان از کجا آمده و به کجا میرود.
هوش مصنوعی: گفتار بیستوششم دربارهٔ شرح و نقد آیین تناسخ است.
هوش مصنوعی: گفتار بیستوهفتم دربارهٔ اثبات پاداش و کیفر است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.