چهار قوت است که چون هر چهار اندر مردمی گرد آید آن مردم تایید پذیرد تا بیاری مؤیدی ، اعنی که چون دانایی که او علمهای پوشیده را به دلالت ظاهرها همی ببند مرورا چیزی بنماید او همچنان پوشیده پیش شود بدان انبازی که نفس او را با نفس دانا اوفتد. و دیگر آنست که به انبازی تایید پذیر گشت مر آنرا بورزد تا او ذات خویش همچنان اشارتی که دانا بدو کرده باشد بیرون آرد، تا تأیید پذیر باشد به تنهایی، و گر بیم دراز شدن کتاب نبودی مثالی ازین اشارت بنمودمی، و سدیگر آنست که چون نفس او را اندر چیزهای لطیف دیدار اوفتاد مر نطق او را قوت آن باشد که مران را بتواند گفتن پوشیده. چهارم آن باید که چون بگوید مران پوشیده را بر چیزهای آشکارا گوید و معنی آنرا به زیر آن ظاهر اندر پوشیده کند تا عامه را ظاهر آن سخن قید و بند باشد و خاصه را معنی آن قول پند و رستگاری باشد. پس هر مردمی که برو بدین چهار خصلت منت نهد او شایسته شود مر رسولی را از خالق سوی خلق و سالار و رئیس گردد بر دیگر همچنان خویش. و دلیل بر درستی، این دعوی آنست که مردم جانوریست از جمله جانوران همچنانک رسول مردمی باشد از جمله مردمان، و لکن چون مردم چهار قوت را بردارد سالار شود بر جمله دیگر جانوران، و آن چهار قوت که او راست یکی از آن نمو است و آن بر بالندی است چو نبات و ستوران که همه بالند، و دیگر حس است و آن شناختن جنس خویش و معرفت دشمن خویش است چنانک همه جانوران شناسند، و سدیگر نطق است و آن سخن گفتن است و عبارت کردن آنچ بداند مر همجنس خویش را، چهارم عقل است که بپذیرد و دانا شود به لطافتها، و به گرد آوردن این چهار قوت مردم گردد و زبر خویش آورد مر جانوران دیگر را که با او به نمو و حس و آواز برابر بودند، و چون این قوتها که ستوران را بود بپذیرفت و نیز برآن عقل و نطق زیادت پذیرفت سزاوار گشت مر سالاری جانوران را. آنکس که همه قوتهای مردمی پذیرفته باشد و چهار قوت دیگر چنانک یاد کردیم بپذیرد. خداوند هشت قوت شود که به چهار قوت از آن مردم از درجه ستوری برتر آمد، از حکم عقلی واجب آید که آنکس که آن هشت قوت را جمله کند او بر سالار جانوران سالار شود سالار جانوران مردم است و سالار مردم پیغمبرانند. صلوات الله علیهم اجمعین .
این برهانی روشن است مر خداوند بصیرت را، والله تعالی أعلم و أحکم.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: ناصرخسرو در این فصل از «خوان الاخوان» توضیح میدهد که پیامبر کسی است که چهار نیرو دارد: پذیرفتن معنای پنهان از دانای مؤید، پروردن آن تا خود به تنهایی معنا بیرون آورد، توان بیان پوشیدهٔ معانی لطیف، و نهادن معنای باطن زیر سخن ظاهر تا ظاهر برای عامه شریعت و باطن برای خاصه رستگاری باشد. برای اثبات این سخن قیاسی میآورد: همانگونه که انسان با چهار نیروی رشد و حس و نطق و عقل بر جانوران سروری یافت، صاحب هشت نیرو یعنی پیامبر بر انسانها سروری مییابد. فصل با این نتیجه پایان میگیرد که این برهانی روشن برای اهل بصیرت است.
هوش مصنوعی: نویسنده میگوید اگر چهار نیرو در کسی جمع شود، او «تأیید» الهی میپذیرد: نخست اینکه چون دانایی (مؤید) که دانشهای پنهان را از راه نشانههای ظاهر میبیند، چیزی به او نشان دهد، او به سبب همراهی جانش با جان آن دانا به آن معنای پنهان راه یابد. دوم اینکه آنچه را با همراهی دانا آموخته چندان بپرورد که خود به تنهایی، از ذات خویش، معانی را بیرون آورد و بینیاز از دیگری تأیید پذیرد. سوم اینکه چون جانش معانی لطیف را دید، زبانش توان بیان پوشیدهٔ آن را داشته باشد. چهارم اینکه آن معنای پنهان را در قالب امور آشکار بگوید و معنا را زیر ظاهر بپوشاند، تا ظاهر سخن برای عامه قید و بند (شریعت) باشد و باطن آن برای خاصه پند و رستگاری. هر کس این چهار خصلت را داشته باشد شایستهٔ پیامبری از سوی خدا به سوی خلق و سروری بر همنوعان خود میشود. دلیلش این است که انسان جانوری است میان جانوران، همانگونه که پیامبر انسانی است میان انسانها؛ انسان با داشتن چهار نیرو، یعنی رشد (مانند گیاه و چارپا)، حس (شناختن همجنس و دشمن)، نطق (بیان دانستهها برای همجنس) و عقل (پذیرش معانی لطیف)، بر دیگر جانوران که فقط در رشد و حس و آواز با او برابرند سروری یافت. پس کسی که همهٔ نیروهای انسانی را دارد و آن چهار نیروی دیگر را هم بپذیرد، صاحب هشت نیرو میشود و به حکم عقل باید سرور سرورِ جانوران باشد؛ سرور جانوران انسان است و سرور انسانها پیامبراناند.
هوش مصنوعی: این دلیلی آشکار است برای کسی که بینش دارد، و خدای بلندمرتبه داناتر و استوارحکمتر است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.