این قصیده آنچه بما رسید هشتادودو بیتست، واندرو نودو یک سؤال است چه فلسفی و چه منطقی و چه طبیعی وچه نحوی و چه دینی و چه تاویلی: هر یکی را جوابی بحق داده شد. و آنچه واجب آمد از بسط معانی و شرح اقاویل بی تفصیل، فراز آورده شد و گزارده آمد هم از طریق حکمت فلسفه و هم از سبیل حکمت دین حق. و بدین شرحهاء مفصل و بیانهاء مؤکد و فصلهاء معتمد و مؤکد مرین قصیده را که بر مثال جسدی مهمل و مبدد و مطروح و مرذول و معزول بود، مطرح کرده شد و پراگندهاء او را تالیف داده آمد. و مختار و مشهورو مذکور گردانیدیمش بر مقتضاء التماس امیر بزرگوار نامدار بیدار حقایق جوی دقایق دان معانی طراز سخن شناس علم ورز عدل سیرت احسانگستر حکمت پرور هنرور، اعنی امیر بدخشان عین الدوله زین المله فخرالامة شمس الاعالی ابوالمعالی علی بن الاسد بن الحارث مولی امیر المؤمنین، خدای تعالی ولایت دینی و دنیاوی او را بسلامت عاجل و سعادت آجل پیونداد و توفیقش بر احیاء علم و حکمت و اثبات حق و حقیقت و اعزاز جد و بصیرت بیفزایاد! که من بعمر دراز خویشاندر فراخ زمین خدای سبحانه جز او کسی ندیدم که با اقبال دنیا بوی، آنکس طلب ذخایرعلمی و دفاین دینی و خزاین صدقی (کند)، و فکر این زایل فانی (نکند)، چه هرکس (از) امثال و اکفاء اویند از امرا و سلاطین بموجب دنیا کار کردست، مگر او کز دینا و اقبال روزگار و مساعدت مساعد فلکی و بباطن ملکی و طاعت رعایا و ملک میراثی و ملک جلالی و انقیاد خیل وحشم و خدم باکتساب نام نیکو و اقتناء محامد بسنده کردست، و اعتماد بر اعتقاد درست خویش دارداندر دین، والتجا بفضل خدای سبحانه کردستاندر استبداد، بر دست گرفتن افسار روزگار، و تخلیص مر اهل اظطرار را از نوایب چرخ دوار.
و این بیتهاء مخلصانه که خود گفته است، ازو مر عقلا را بر اعتقاد پاک (او گواه است.) و این بیتها اینست.
شعر شمس الدین الاعالی ابوالمعالی:
مشو تا توانی سوی بندگان
همی تا خداوند باشد بجای!
که فریادرس نیستاندر جهان
بهر سختیی بنده را جز خدای
هر خردمندی که مرین کتاب را ببیند،اندرین اقاویل که ما بحکایتاندر جواب هر سؤالی از حکماء فلسفه یاد کردیم، و سپس از آن مر آن را (ب) شرح و برهان تاویلی از مستنبطان اهل تایید و مستخرجان «الراسخون فی العلم» علیهم السلام مسدد و مؤکد گردانیدیم، بچشم بصیرت بنگراد، و هر نکتهئی را بحق تامل کناد، و اگراندر اشارتی دینی یااندر عبارتی تاویلی لفظی یا نکتهئی یابد که آن میان فضلاء نام آور دنیاوی از ادبا و شعرا و کتاب معروف نیست، مر آن را منکر مشواد! از بهر آنک جواهر علم دین حق برشتهاء امثال بسته است واندر درجهاء رموز نهفته است«لا یمسه الا المطهرون.» و کسانی که مستورات علم کتاب عزیز را دیدهاند، و مکتوبات شریعت غرا دریافته«...»
(و این کتاب را جهت امیر بدخشان ساخته است علی بن الاسد مولی امیرالمؤمنین ابو معین ناصر بن خسرو بن حارث الیمغانیاندر سال چهارصدو بیست و دو (کذا! بجای چهارصدو شصت و دو) از هجرت پیغمبر ما صلوات الله علیه، و الحمدلله رب العالمین، وصلیالله علی خیر خلقه محمد و آله الطاهرین الطیبین اجمعین.)
تم کتاب جامع الحکمتین



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این فصل پایانی جامعالحکمتین است که در آن ناصرخسرو یادآور میشود قصیدهٔ پرسشهای فلسفی و دینی را با پاسخ از دو راه فلسفه و تأویل دینی شرح کرده و کتاب را به خواهش امیر بدخشان، علی بن اسد، نوشته است. او امیر را به دانشدوستی و دینداری میستاید و دو بیت از خود امیر دربارهٔ تکیه نکردن به بندگان و پناه بردن به خدا را گواه اعتقادش میآورد. سپس از خواننده میخواهد نکتههای تأویلی ناآشنا را انکار نکند، چون علم دین در رمز و مثل نهفته است، و با تاریخ تألیف و دعا کتاب را به پایان میبرد.
هوش مصنوعی: آن قصیدهای که به دست ما رسید هشتاد و دو بیت است و نود و یک پرسش فلسفی، منطقی، طبیعی، نحوی، دینی و تأویلی دارد که به هر یک پاسخ درست داده شد، هم از راه فلسفه و هم از راه حکمت دین. این قصیده که مانند پیکری رهاشده و پراکنده و بیارج بود، با این شرحها سامان یافت و نامور شد، به خواهش امیر بدخشان، ابوالمعالی علی بن اسد. نویسنده برای او دعا میکند و میگوید در عمر دراز خود جز او فرمانروایی ندیده که با داشتن دولت دنیا در پی گنجهای علم و دین باشد، نه در پی دنیای فانی؛ دیگر امیران برای دنیا کار کردهاند، اما او به نام نیک و ستایش بسنده کرده، به اعتقاد درست خود تکیه دارد و به فضل خدا پناه میبرد و درماندگان را از گرفتاریهای روزگار میرهاند.
هوش مصنوعی: این بیتهای از سر اخلاص که خود امیر سروده است، نزد خردمندان گواه پاکی اعتقاد اوست، و آن بیتها این است.
هوش مصنوعی: سرودهٔ شمسالاعالی ابوالمعالی، یعنی امیر بدخشان.
هوش مصنوعی: تا وقتی خدا هست و تا جایی که میتوانی، برای حاجت به سوی بندگان مرو.
هوش مصنوعی: زیرا در جهان برای هر سختی و گرفتاری، بنده جز خدا فریادرسی ندارد.
هوش مصنوعی: هر خردمندی که این کتاب را ببیند، در گفتههای حکیمان فلسفه که در پاسخ هر پرسش آوردیم و سپس با شرح و برهان تأویلی از اهل تأیید و راسخان در علم استوار کردیم، با چشم بصیرت بنگرد و در هر نکته به درستی بیندیشد. اگر اشاره یا تعبیری دینی و تأویلی یافت که میان ادیبان و شاعران و دبیران نامدار شناخته نیست، آن را انکار نکند؛ زیرا گوهرهای علم دین در رشتهٔ مثلها بسته و در صندوقچهٔ رمزها نهان است و جز پاکان به آن دست نمییابند، و کسانی که رازهای قرآن و شریعت را دریافتهاند... (ادامهٔ متن افتاده است).
هوش مصنوعی: این کتاب را ابومعین ناصر بن خسرو یمگانی برای امیر بدخشان، علی بن اسد، در سال چهارصد و شصت و دو هجری ساخته است (در نسخه به خطا چهارصد و بیست و دو آمده). سپاس خدای جهانیان را و درود بر محمد و خاندان پاکش.
هوش مصنوعی: کتاب جامعالحکمتین به پایان رسید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.