بخش ۲۷ - قصهٔ احد احد گفتن بلال در حر حجاز از محبت مصطفی علیه‌السلام در آن چاشتگاهها کی خواجه‌اش از تعصب جهودی به شاخ خارش می‌زد پیش آفتاب حجاز و از زخم خون از تن بلال برمی‌جوشید ازو احد احد می‌جست بی‌قصد او چنانک از دردمندان دیگر ناله جهد بی‌قصد زیرا از درد عشق ممتلی بود اهتمام دفع درد خار را مدخل نبود همچون سحرهٔ فرعون و جرجیس و غیر هم لایعد و لا یحصی
تن فدای خار می‌کرد آن بلال
خواجه‌اش می‌زد برای گوشمال
که چرا تو یاد احمد می‌کنی
بندهٔ بد منکر دین منی
می‌زد اندر آفتابش او به خار
او احد می‌گفت بهر افتخار
تا که صدیق آن طرف بر می‌گذشت
آن احد گفتن به گوش او برفت
چشم او پر آب شد دل پر عنا
زان احد می‌یافت بوی آشنا
بعد از آن خلوت بدیدش پند داد
کز جهودان خفیه می‌دار اعتقاد
عالم السرست پنهان دار کام
گفت کردم توبه پیشت ای همام
روز دیگر از پگه صدیق تفت
آن طرف از بهر کاری می‌برفت
باز احد بشنید و ضرب زخم خار
برفروزید از دلش سوز و شرار
باز پندش داد باز او توبه کرد
عشق آمد توبهٔ او را بخورد
توبه کردن زین نمط بسیار شد
عاقبت از توبه او بیزار شد
فاش کرد اسپرد تن را در بلا
کای محمد ای عدو توبه‌ها
ای تن من وی رگ من پر ز تو
توبه را گنجا کجا باشد درو
توبه را زین پس ز دل بیرون کنم
از حیات خلد توبه چون کنم
عشق قهارست و من مقهور عشق
چون شکر شیرین شدم از شور عشق
برگ کاهم پیش تو ای تند باد
من چه دانم که کجا خواهم فتاد
گر هلالم گر بلالم می‌دوم
مقتدی آفتابت می‌شوم
ماه را با زفتی و زاری چه کار
در پی خورشید پوید سایه‌وار
با قضا هر کو قراری می‌دهد
ریشخند سبلت خود می‌کند
کاه‌برگی پیش باد آنگه قرار
رستخیزی وانگهانی عزم‌کار
گربه در انبانم اندر دست عشق
یک‌دمی بالا و یک‌دم پست عشق
او همی‌گرداندم بر گرد سر
نه به زیر آرام دارم نه زبر
عاشقان در سیل تند افتاده‌اند
بر قضای عشق دل بنهاده‌اند
هم‌چو سنگ آسیا اندر مدار
روز و شب گردان و نالان بی‌قرار
گردشش بر جوی جویان شاهدست
تا نگوید کس که آن جو راکدست
گر نمی‌بینی تو جو را در کمین
گردش دولاب گردونی ببین
چون قراری نیست گردون را ازو
ای دل اختروار آرامی مجو
گر زنی در شاخ دستی کی هلد
هر کجا پیوند سازی بسکلد
گر نمی‌بینی تو تدویر قدر
در عناصر جوشش و گردش نگر
زانک گردشهای آن خاشاک و کف
باشد از غلیان بحر با شرف
باد سرگردان ببین اندر خروش
پیش امرش موج دریا بین بجوش
آفتاب و ماه دو گاو خراس
گرد می‌گردند و می‌دارند پاس
اختران هم خانه خانه می‌دوند
مرکب هر سعد و نحسی می‌شوند
اختران چرخ گر دورند هی
وین حواست کاهل‌اند و سست‌پی
اختران چشم و گوش و هوش ما
شب کجااند و به بیداری کجا
گاه در سعد و وصال و دلخوشی
گاه در نحس فراق و بیهشی
ماه گردون چون درین گردیدنست
گاه تاریک و زمانی روشنست
گه بهار و صیف همچون شهد و شیر
گه سیاستگاه برف و زمهریر
چونک کلیات پیش او چو گوست
سخره و سجده کن چوگان اوست
تو که یک جزوی دلا زین صدهزار
چون نباشی پیش حکمش بی‌قرار
چون ستوری باش در حکم امیر
گه در آخر حبس گاهی در مسیر
چونک بر میخت ببندد بسته باش
چونک بگشاید برو بر جسته باش
آفتاب اندر فلک کژ می‌جهد
در سیه‌رویی خسوفش می‌دهد
کز ذنب پرهیز کن هین هوش‌دار
تا نگردی تو سیه‌رو دیگ‌وار
ابر را هم تازیانهٔ آتشین
می‌زنندش کانچنان رو نه چنین
بر فلان وادی ببار این سو مبار
گوشمالش می‌دهد که گوش دار
عقل تو از آفتابی بیش نیست
اندر آن فکری که نهی آمد مَایست
کژ منه ای عقل تو هم گام خویش
تا نیاید آن خسوف رو به پیش
چون گنه کمتر بود نیم آفتاب
منکسف بینی و نیمی نورتاب
که به قدر جرم می‌گیرم ترا
این بود تقریر در داد و جزا
خواه نیک و خواه بد فاش و ستیر
بر همه اشیا سمیعیم و بصیر
زین گذر کن ای پدر نوروز شد
خلق از خلاق خوش پدفوز شد
باز آمد آب جان در جوی ما
باز آمد شاه ما در کوی ما
می‌خرامد بخت و دامن می‌کشد
نوبت توبه شکستن می‌زند
توبه را بار دگر سیلاب برد
فرصت آمد پاسبان را خواب برد
هر خماری مست گشت و باده خورد
رخت را امشب گرو خواهیم کرد
زان شراب لعل جان جان‌فزا
لعل اندر لعل اندر لعل ما
باز خرم گشت مجلس دلفروز
خیز دفع چشم بد اسپند سوز
نعرهٔ مستان خوش می‌آیدم
تا ابد جانا چنین می‌بایدم
نک هلالی با بلالی یار شد
زخم خار او را گل و گلزار شد
گر ز زخم خار تن غربال شد
جان و جسمم گلشن اقبال شد
تن به پیش زخم خار آن جهود
جان من مست و خراب آن ودود
بوی جانی سوی جانم می‌رسد
بوی یار مهربانم می‌رسد
از سوی معراج آمد مصطفی
بر بلالش حبذا لی حبذا
چونک صدیق از بلال دم‌درست
این شنید از توبهٔ او دست شست
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، داستان بلال که با عشق به پیامبر اسلام، مصطفی (ص)، در مواجهه با آزار و تعصب خواجه‌اش قرار می‌گیرد، روایت می‌شود. بلال با وجود زخم‌هایی که از زدن خواجه‌اش به او می‌خورد، همچنان نام «احد» را با اشتیاق بر زبان می‌آورد. او در میان درد و رنج ناشی از این آزار، به عشق به پیامبر غوطه‌ور است و به همین دلیل از توبه و تعهد به خواجه‌اش سر باز می‌زند. در این مسیر، بلال بالاخره متوجه می‌شود که نمی‌تواند به عشقش خیانت کند و در انتها عشق را بر توبه و خواسته‌های دنیوی مقدم می‌دارد. او درمی‌یابد که زندگی و عشقش به پیامبر برایش از هرچیز دیگری مهم‌تر است و در نهایت به فضیلت‌های عشق و ایمان نائل می‌آید.
هوش مصنوعی: بلال، برای محبتش به پیامبر (احمد) و به خاطر دفاع از او، جانش را فدای خارهایی می‌کرد که خواجه‌اش به خاطر تعصبش به او می‌زد. او حاضرجوابی می‌کرد و از درد می‌کشید، ولی عشقش به پیامبر او را توانگر کرده بود.
هوش مصنوعی: در این بیت، گوینده از کسی می‌پرسد که چرا به یاد احمد، یعنی پیامبر اسلام، می‌افتد، در حالی که خود او بنده‌ای بد و منکر دین است. این پرسش نشان‌دهنده تضاد میان محبت به پیامبر و رفتار ناپسند خود فرد است.
هوش مصنوعی: بلال، که بخاطر عشق به پیامبر اسلام، دچار زخم و درد شده بود، در زیر آفتاب شدید، خارها را از بدنش می‌کَند و هر بار که آنها را بیرون می‌آورد، نام «احد» را با افتخار بر زبان می‌آورد. این کار او به خاطر عشق و ارادتش به پیامبر است.
هوش مصنوعی: در این بیت، بلال که به عشق پیامبر(ص) نام «احد» را می‌برد، متوجه می‌شود صداقت و پاکی قلب او (صدیق)، باعث می‌شود که این کلام به گوش او برسد و از محبت بلال بی‌خبر نماند.
هوش مصنوعی: چشم بلال از محبت و عشق به پیامبر (مصطفی) پر از اشک شد و دلش پر از غم و دلتنگی گشت؛ زیرا آن صدا (یک‌بار دیگر) احساس نزدیکی و آشنایی به او می‌دهد.
هوش مصنوعی: پس از آنکه بلال در آن خلوت به درد و عشق خود اشاره کرد، به او پندی داده شد که باید از یهودیان که به صورت پنهانی در دل خود کینه می‌دارند، دوری کند و به عقاید آنها اعتقاد نداشته باشد.
هوش مصنوعی: من به رازهای عالم، که در دل پنهان است، آگاه هستم و آن را پنهان نگه می‌دارم. به تو، ای همام (همام، یکی از لقب‌های بلال)، گفتم که از گناهانم توبه کرده‌ام.
هوش مصنوعی: روز دیگر، ابوبکر صدیق برای انجام کاری به سمت آن منطقه (تفت) می‌رفت.
هوش مصنوعی: بلال دوباره ندا کرد "احد" و زخم خار که به او زده‌اند، آتش و سوزشی از دلش برانگیخت.
هوش مصنوعی: بلال دوباره نصیحتی شنید و تصمیم به توبه گرفت، اما عشق آن چنان در دلش جای دارد که توبه‌اش را تحت تأثیر قرار داد و به نوعی از بین برد.
هوش مصنوعی: توبه کردن به این روش بسیار شد، اما در نهایت او از توبه‌اش خسته و بیزار شد.
هوش مصنوعی: در این بیت، بلال با صدای بلند و به طور آشکار از درد و مشکلاتی که به خاطر محبت به پیامبر، محمد، تحمل کرده است، صحبت می‌کند و به او می‌گوید که آیا او دشمنی است که توبه‌ها را فاش می‌کند، به این معنا که از عشق به پیامبر هیچ چیزی نمی‌تواند او را وادار به بازگشت کند.
هوش مصنوعی: یا ای بدن من، ای رگ و پی من، تو تمام وجودم را پر کرده‌ای از محبت تو، پس هیچ جایی برای توبه و بازگشت به پشیمانی در وجود من باقی نمی‌ماند.
هوش مصنوعی: از این پس توبه را از دل خود خارج می‌کنم، چون چگونه می‌توانم از بهشت زندگی و لذت‌ها توبه کنم؟
هوش مصنوعی: عشق گونه‌ای نیروی قوی و تسلیم‌کننده است و من در برابر آن مانند شکر که در شیر حل می‌شود، به خاطر شور و شوقی که از عشق دارم، شیرین شده‌ام.
هوش مصنوعی: ای باد تند، من که به سرنوشت خود آگاهی ندارم و نمی‌دانم به کجا خواهم رسید، تنها برگ کاهم که در مقابل تو هستم.
هوش مصنوعی: هر چند که هلالم (ماه نو) یا بلالم (بلال، مؤذن و دوست پیامبر) هستم، به دنبال تو (آفتاب، نماد پیامبر) می‌روم و در خانه‌ات به پیروی تو هستم.
هوش مصنوعی: ماه (نماد زیبایی یا احوالات) در آغوش غم و ناله، چه نیازی به دنبال کردن خورشید (محبوب یا هدف) دارد، مانند سایه‌ای که به دنبالهٔ خورشید می‌رود. اینجا بیان می‌کند که در شرایط سخت و غم، اهمیت دنبال کردن هدف واقعی کم‌رنگ می‌شود.
هوش مصنوعی: هر کسی که با قضا و سرنوشت خود سازش کند، در واقع به خنده و تمسخر در زندگی خود می‌پردازد و این کار مانند طنز و ریشخند به وضعیتی است که در آن قرار دارد.
هوش مصنوعی: انسانی که در برابر مشکلات و دشواری‌ها مانند کاه‌برگی بی‌اراده است، ناگهان دچار تحول و برانگیختگی می‌شود و تصمیم‌های جدید می‌گیرد. این وضعیت نشان‌دهنده ناپایداری و بی‌ثباتی انسان در مواجهه با حوادث زندگی است.
هوش مصنوعی: اگر محبت و عشق واقعی در دل انسان باشد، او می‌تواند در حالت‌های مختلفی باشد؛ گاهی در اوج خوشحالی و شوق (بالا) و گاهی در حال غم و اندوه (پست). عشق انسان را از زمین و زمان غافل می‌کند و به او حالاتی متضاد می‌دهد.
هوش مصنوعی: بلال، به خاطر شدتش در عشق و محبت به پیامبر اسلام، در حالتی است که نه آرامش دارد و نه می‌تواند سرگردانی‌اش را به حالت دیگری تغییر دهد. او در گیر و دار عشق، به دور خود می‌چرخد و هیچ نشانه‌ای از سکون در او نیست.
هوش مصنوعی: عاشقان در چنگال شدید عشق گرفتار شده‌اند و تمام دل و وجودشان را به محبت سپردند.
هوش مصنوعی: مانند سنگ‌های آسیاب که در چرخش مداوم روز و شب، همیشه در حرکت و ناله هستند، عشق به خداوند نیز انسان را در حالت بی‌قراری و تلاطم قرار می‌دهد.
هوش مصنوعی: حرکت و دوران آب در جوی، نشان‌دهندهٔ جریان و زندگی آن است، بنابراین هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید که آن آب ساکن یا بی‌حرکت است.
هوش مصنوعی: اگر تو جوی را به‌وضوح نمی‌بینی، گردش چرخش گردون (دنیا) را مشاهده کن که در کمین آن است.
هوش مصنوعی: ای دل، از آنجا که هیچگونه ثبات و آرامشی در گردش زمان (گردون) وجود ندارد، پس به دنبال آرامش در این دنیا نباش.
هوش مصنوعی: اگر دستت را به شاخه‌ای بزنی، هر جا که پیوندی برقرار کنی، به زمین می‌افتد و خراب می‌شود.
هوش مصنوعی: اگر تو تدبیر و سرنوشت را در عناصر و تغییرات طبیعی نمی‌بینی، به جوشش و حرکت آنها توجه کن.
هوش مصنوعی: چراکه حرکت‌های آن زباله‌ها و کف روی آب، ناشی از جوشش و خروش عظیم دریا است.
هوش مصنوعی: به حرکت و خروش باد توجه کن که همچون امری قوی موج‌های دریا را به جوش می‌آورد و به جنبش درمی‌آورد.
هوش مصنوعی: آفتاب و ماه مانند دو گاوی هستند که به دور خراسان (سرزمین نور) می‌چرخند و از آنجا نگهبانی می‌کنند.
هوش مصنوعی: ستاره‌ها در آسمان هر کدام به سمت خاصی می‌دوند و ترکیب آنها می‌تواند خوب یا بد باشد.
هوش مصنوعی: اگر ستاره‌ها در آسمان دور هستند، این تو هستی که بی‌توجه و سست‌قدم به آنها می‌نگری و انگیزه‌ای برای حرکت و تلاش نداری.
هوش مصنوعی: اختران، که در اینجا به معنای عقل و توجه ماست، در هنگام شب غایب هستند و در زمان بیداری نیز از ما دورند. این اشاره به وضعیت ذهنی و معنوی انسان دارد که در بیداری از درک صحیح و آگاهی باز می‌ماند.
هوش مصنوعی: زندگی انسان گهگاه با خوشی و وصال همراه است و گاهی اوقات او با جدایی و بی‌خبری مواجه می‌شود.
هوش مصنوعی: زندگی و دنیا مانند ماه است که گاهی در تاریکی و گاهی در روشنی قرار می‌گیرد. این تغییرات نشان‌دهندهٔ نوسان‌های زندگی و حال و روز انسان‌هاست.
هوش مصنوعی: فصل‌ها و تغییرات زمان مانند شهد شیرین و هوای خوش بهار و همچنین سردی و سختی زمستان هستند. در این دنیا، گاهی اوضاع تغییر می‌کند و به شادی و رونق و گاهی به سرما و سختی می‌انجامد.
هوش مصنوعی: وقتی که کلیات و مجموع‌های بزرگ علم و معرفت در برابر اوست، مانند گوسفندی که در پیش‌بینی او و به احترامش سر فرود می‌آورد، او همانند چوگان است که بر زمین می‌زند و حرکتش همه چیز را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
هوش مصنوعی: تو که یکی از این همه بندگان هستی، چرا با این همه جمعیت، در برابر فرمان او آرام نیستی؟
هوش مصنوعی: مثل این است که تو مانند اسبی باشی که در دست امیر است؛ گاهی در حبس و گاهی در راه، یعنی در دست تقدیر و سرنوشت، تو دچار بی‌ثباتی و تغییراتی خواهی شد.
هوش مصنوعی: زمانی که بر تو سختی‌ها و مشکلات وارد می‌شود، باید صبور باشی و خودت را ببندی؛ اما زمانی که فرصت یا موقعیتی پیش آمد، باید خودت را برای استفاده از آن فرصت باز کنی و آماده باشی.
هوش مصنوعی: خورشید در آسمان به شکل کج و غیرعادی حرکت می‌کند و این حرکت ناهنجار، به تاریکی و سیاهی خفاش اشاره دارد.
هوش مصنوعی: از گناه دوری کن و هوشیار باش، تا مانند دیگی سیاه نشوی، یعنی در اثر نافرمانی و گناه دچار عذاب و رسوایی نشوی.
هوش مصنوعی: ابر را نیز با تازیانه‌ای از آتش می‌زنند، زیرا اینگونه رو به سوی او نمی‌آید و چنین نیست که به او توجه کند.
هوش مصنوعی: در این بیت، اشاره به یک منطقه خاص (وادی) دارد که از خداوند طلب باران می‌شود. در واقع، به‌دلیل ناشنوا بودن بعضی انسان‌ها نسبت به نشانه‌های الهی، در اینجا بیان می‌شود که خداوند به‌واسطهٔ این باران، درسی برای آنها خواهد داشت تا متوجه شوند و به پیام‌های معنوی گوش بسپارند.
هوش مصنوعی: عقل تو تنها به اندازهٔ نور خورشید است و در اندیشه‌ای که تو را از حقیقت دور کند، جایگاهی ندارد.
هوش مصنوعی: ای عقل، قدم‌های خود را کج نگذار و در مسیر خود بی‌راهه نرو، تا آن خسوف (کسوف یا تاریکی) به جلو نیاید و مانع روشنی‌ات نشود.
هوش مصنوعی: وقتی که گناه کمتر باشد، تنها نیمی از تابش آفتاب را می‌بینی که در حال غروب است و نیمی دیگر هم روشنایی دارد.
هوش مصنوعی: من به اندازهٔ گناهت از تو پذیرش می‌کنم، این موضوعی است که در قضا و قدر مطرح می‌شود.
هوش مصنوعی: هم نیک و هم بد، ما بر همهٔ اشیاء در شنیدن و دیدن تسلط داریم و هیچ چیزی از نگاه ما پنهان نیست.
هوش مصنوعی: این بیت به پدر (یا خالق) خطاب می‌کند و می‌گوید که از این مراحل عبور کن، زیرا جشنی به نام نوروز فرارسیده است که به خاطر خالق نیکو، از عمل شیطان و شر و بدی پاک شده است. نوروز به عنوان نماد Renewal و تجدید حیات و شادی معرفی می‌شود.
هوش مصنوعی: آب جان به معنای حیات و زندگی دوباره به جوی ما برگشته است و همچنین شاه ما، یعنی حضرت محمد (علیه‌السلام)، دوباره به کوی ما آمده است. به طور کلی، این بیت به بازگشت خوشبختی و سعادت در زندگی اشاره دارد.
هوش مصنوعی: بخت (سرنوشت) به آرامی پیش می‌رود و دامن خود را می‌کشد، زمان برای شکستن توبه فرا رسیده است.
هوش مصنوعی: توبه دوباره با طوفانی از بین رفت و فرصت مناسب برای توبه پیش آمد در حالی که نگهبان خوابش برده بود.
هوش مصنوعی: امشب به خاطر خماری و مستی، می‌خواهیم لباس خود را گرو بگذاریم تا باده بنوشیم.
هوش مصنوعی: از آن شراب سرخ و خوشبو که جان را صفا می‌بخشد، اجتماعی از زیبایی و لطافت است که در یکدیگر وجود دارد. این اشاره به چندلایه بودن زیبایی و تأثیر آن بر روح است.
هوش مصنوعی: مجلس دوباره شاداب و سرزنده شد. برخیز و با سوزاندن اسپند، چشم بد را از بین ببر.
هوش مصنوعی: نعره‌های عاشقانه و شاداب من تا همیشه خوشایند است، ای جانم، که باید اینگونه باشد.
هوش مصنوعی: بلالی (بلال) با محبت و عشق به پیامبر (مصطفی) همچون هلالی (به معنای روشنی و زیبایی) است. زخم خار، در عین درد، او را به مانند گل و گلزار، زیبا و خوشبو کرده است.
هوش مصنوعی: اگرچه تنم از زخم خار به شدت آسیب دیده و مثل غربال شده، اما روح و جانم به لطف عشق تبدیل به گلستان و محلی از خوشبختی گردیده است.
هوش مصنوعی: در این بیت، بلال (که به محبت پیامبر مصطفی علیه‌السلام مشهور است) می‌گوید که جسم او (بدن بلال) در برابر زخم خار یک یهودی (که به او جفا می‌کند) قرار دارد، ولی روح و جان او در عشق بسیار قوی و خراب است. در واقع، عشق واقعی به پیامبر روح او را پر کرده و او را مست و بی‌خود کرده است.
هوش مصنوعی: بوی محبت و عشق از سوی محبوبم به جانم می‌رسد و احساسی عمیق و دلنشین را در وجودم به وجود می‌آورد.
هوش مصنوعی: پس از معراج، پیامبر مصطفی (ص) به بلال، مؤذن مشهور، می‌گوید که چه خوب است و چه زیباست که تو را دوست دارم.
هوش مصنوعی: چون صدیق (ابوبکر) صداقت و راستگویی بلال را شنید، از توبه و برگرداندن او به سوی خدا خوشحال شد و به خدمت او شتافت.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانه‌های دیگر
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.