نی که لقمان را که بندهٔ پاک بود
روز و شب در بندگی چالاک بود
خواجه‌اش می‌داشتی در کار پیش
بهترش دیدی ز فرزندان خویش
زانک لقمان گرچه بنده‌زاد بود
خواجه بود و از هوا آزاد بود
گفت شاهی شیخ را اندر سخن
چیزی از بخشش ز من درخواست کن
گفت ای شه شرم ناید مر ترا
که چنین گویی مرا زین برتر آ
من دو بنده دارم و ایشان حقیر
وآن دو بر تو حاکمانند و امیر
گفت شه آن دو چه‌اند این زلتست
گفت آن یک خشم و دیگر شهوتست
شاه آن دان کو ز شاهی فارغست
بی مه و خورشید نورش بازغست
مخزن آن دارد که مخزن ذات اوست
هستی او دارد که با هستی عدوست
خواجهٔ لقمان بظاهر خواجه‌وش
در حقیقت بنده لقمان خواجه‌اش
در جهان بازگونه زین بسیست
در نظرشان گوهری کم از خسیست
مر بیابان را مفازه نام شد
نام و رنگی عقلشان را دام شد
یک گُرُه را خود مُعَرِف جامه است
در قبا گویند کو از عامه است
یک گُرُه را ظاهر سالوس زهد
نور باید تا بود جاسوس زهد
نور باید پاک از تقلید و غول
تا شناسد مرد را بی فعل و قول
در رود در قلب او از راه عقل
نقد او بیند نباشد بند نقل
بندگان خاص علام الغیوب
در جهان جان جواسیس القلوب
در درون دل در آید چون خیال
پیش او مکشوف باشد سر حال
در تن گنجشک چیست از برگ و ساز
که شود پوشیده آن بر عقل باز
آنک واقف گشت بر اسرار هو
سر مخلوقات چه بود پیش او
آنک بر افلاک رفتارش بود
بر زمین رفتن چه دشوارش بود
در کف داود کاهن گشت موم
موم چه بود در کف او ای ظلوم
بود لقمان بنده‌شکلی خواجه‌ای
بندگی بر ظاهرش دیباجه‌ای
چون رود خواجه به جای ناشناس
در غلام خویش پوشاند لباس
او بپوشد جامه‌های آن غلام
مر غلام خویش را سازد امام
در پیش چون بندگان در ره شود
تا نباید زو کسی آگه شود
گوید ای بنده تو رو بر صدر شین
من بگیرم کفش چون بندهٔ کهین
تو درشتی کن مرا دشنام ده
مر مرا تو هیچ توقیری منه
ترک خدمت خدمت تو داشتم
تا به غربت تخم حیلت کاشتم
خواجگان این بندگیها کرده‌اند
تا گمان آید که ایشان بنده‌اند
چشم‌پر بودند و سیر از خواجگی
کارها را کرده‌اند آمادگی
وین غلامان هوا بر عکس آن
خویشتن بنموده خواجهٔ عقل و جان
آید از خواجه ره افکندگی
ناید از بنده به غیر بندگی
پس از آن عالم بدین عالم چنان
تعبیتها هست بر عکس این بدان
خواجهٔ لقمان ازین حال نهان
بود واقف دیده بود از وی نشان
راز می‌دانست و خوش می‌راند خر
از برای مصلحت آن راهبر
مر ورا آزاد کردی از نخست
لیک خشنودی لقمان را بجست
زانک لقمان را مراد این بود تا
کس نداند سر آن شیر و فتی
چه عجب گر سِر ز بد پنهان کنی
این عجب که سِر ز خود پنهان کنی
کار پنهان کن تو از چشمان خود
تا بود کارت سلیم از چشم بد
خویش را تسلیم کن بر دام مزد
وانگه از خود بی ز خود چیزی بدزد
می‌دهند افیون به مرد زخم‌مند
تا که پیکان از تنش بیرون کنند
وقت مرگ از رنج او را می‌درند
او بدان مشغول شد جان میبرند
چون به هر فکری که دل خواهی سپرد
از تو چیزی در نهان خواهند برد
پس بدان مشغول شو کان بهترست
تا ز تو چیزی برد کان کهترست
هرچه تحصیلی کنی ای معتنی
می در آید دزد از آن سو کایمنی
بار بازرگان چو در آب اوفتد
دست اندر کالهٔ بهتر زند
چونک چیزی فوت خواهد شد در آب
ترک کمتر گوی و بهتر را بیاب
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی می‌توانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، لقمان نیکوکار به ویژه‌گی‌های خود و دیگر انسان‌ها در ارتباط با خواجگان و بندگان توجه میکند. خواجه، لقمان را به عنوان ابزار خود می‌بیند، اما لقمان با آگاهی از حقیقت وجود انسانی فراتر از مقام ظاهری‌اش است. او به شاه میگوید که بندگان حقیقی همان خشم و شهوت هستند که انسان را در بند می‌کنند، در حالی که او با آزادگی از این قیود فراتر رفته و در واقع یک خواجه است. لقمان به ضرورت شناخت باطن انسان‌ها و مخفی کردن رازها در برابر چشمان بد تأکید میکند و نشان می‌دهد که بندگی واقعی در تسلیم و ایجاد عدم آگاهی از رازهای خود است. در پایان، به این نتیجه می‌رسد که آدمی باید از ظواهر بگذرد و به باطن و معانی عمیق‌تر بپردازد.
هوش مصنوعی: لقمان، که بنده‌ای پاک و نیکو است، همیشه در خدمت و بندگی خدا مشغول و پرانرژی بود.
هوش مصنوعی: اگر لقمان را به عنوان خدمتکاری در نظر گرفته‌ای، او را در امور خود بهتر از فرزندان خود می‌بینی. این بیانگر توانایی و لیاقت لقمان در کارهاست.
هوش مصنوعی: هرچند لقمان از خانوادهٔ پایین‌تری به دنیا آمده بود و به عنوان بنده شناخته می‌شد، اما او شریف و بزرگ‌مقام بود و از خواسته‌ها و تمایلات دنیا رهایی یافته بود.
هوش مصنوعی: شاه به لقمان، که یک شیخ و حکیم است، میگوید که از من چیزی در مورد بخشش و عطا بخواه.
هوش مصنوعی: لقمان به شاه میگوید: ای پادشاه، آیا برای تو ننگ نیست که چنین سخن می‌گویی و مرا از خود برتر می‌پنداری؟
هوش مصنوعی: من دو بنده دارم که بسیار ناتوان و حقیر هستند، اما آن دو بر تو تسلط دارند و بر تو حکومت می‌کنند.
هوش مصنوعی: شاه پرسید آن دو چه چیز هستند که باعث زلت (سقوط و انحطاط) می‌شوند، و لقمان پاسخ داد: یکی خشم است و دیگر شهوت.
هوش مصنوعی: ملوک، کسی که از مقام و سلطنت خود بی‌نیاز است، مانند خورشید و ماه، منبع نوری درخشان و واضح است.
هوش مصنوعی: آدمی که در دلش حقیقت و معرفت وجود دارد، در واقع آنچه را که در خود دارد، از عمق وجودش برمی‌آید و با حقیقی وجودش دست به دشمنی نمی‌زند.
هوش مصنوعی: خواجه لقمان به ظاهر نسیب مقام و احترامی دارد، اما در واقع منش و حقیقت او، بندگی لقمان است.
هوش مصنوعی: در جهان چیزهای زیادی وجود دارد، اما برای افراد نادان، ارزش آنها بیشتر از یک دانه‌ی بی‌ارزش به نظر نمی‌رسد.
هوش مصنوعی: بیابان به نام «مفازه» (مفاز، محلی بی آب و علف) معروف شده است و عقل آنها به رنگ و شکل خاصی درآمده که به آنها دام می‌زند و آنها را در تنگنا قرار می‌دهد.
هوش مصنوعی: روشی که یک گروه را شناسایی می‌کنند، لباس و پوشش آن‌هاست؛ در ظاهر، کسی را که از جمعیت عامه جدا است، با همین لباس می‌شناسند.
هوش مصنوعی: گروهی از مردم به خاطر ظاهر زهد و دینداری، واسطه‌ای برای شناخت افراد نیکوکار هستند. برای تشخیص واقعی افراد با ایمان، لازم است که نور و حقیقت زهد در دل آنها وجود داشته باشد.
هوش مصنوعی: انسان باید از تقلید و تقلب دور باشد و به صفای درون برسد تا بتواند دیگران را صرف‌نظر از رفتار و گفتارشان بشناسد.
هوش مصنوعی: انسانی که با عقل و درایت عمل کند، می‌تواند حقیقت را در دل خود درک کند و در این حالت، نیازی به سخنان دیگران برای فهم آن ندارد.
هوش مصنوعی: بندگان خاص خداوند که به علم غیب آگاهند، در دنیا مانند جاسوسانی هستند که به اسرار درون دل‌ها و نیات دیگران آگاه می‌شوند.
هوش مصنوعی: در دل انسان، زمانی که خیال و اندیشه‌ای به وجود می‌آید، آن اندیشه برای خداوند که خبر از همه چیز دارد، روشن و آشکار است.
هوش مصنوعی: در وجود گنجشک، چه چیزهایی از برگ و نوا پنهان است که عقل قادر به فهم آنها نیست؟
هوش مصنوعی: کسی که به اسرار و رازهای خلقت آگاه شد، دیگر نزد او چه چیزی اهمیت دارد و چه درسی ممکن است بیاموزد؟
هوش مصنوعی: خداوند در آسمان‌ها و عالم بالا با ویژگی‌های خاص خود در حال فعالیت است، اما کار کردن بر روی زمین و مواجهه با مشکلات آن برای او چندان آسان نیست.
هوش مصنوعی: داود، پیامبر و پادشاه اسرائیل، در دستش موم داشت. این موم چه چیزی بود که من، ظلوم (یعنی فریب خورده)، از آن بی‌خبر هستم؟
هوش مصنوعی: لقمان، در ظاهر مانند یک بنده و نوکر، خود را نشان می‌دهد، ولی در باطن، دارای همانندی با یک صاحب‌منصب و عالی‌مقام است.
هوش مصنوعی: وقتی خواجه به مکان ناشناسی برود، لباس غلام خود را بر تن او می‌پوشاند.
هوش مصنوعی: او (خواجه لقمان) لباس آن غلام را می‌پوشد تا آن غلامش را پیشوای خود قرار دهد.
هوش مصنوعی: وقتی که او در میان بندگان قرار می‌گیرد و گامی به جلو می‌برد، نباید کسی از حضور او باخبر شود.
هوش مصنوعی: لقمان به بنده میگوید: ای بنده، تو بر صدر بنشین، من مثل یک بنده کهنه، کفش تو را می‌گیرم.
هوش مصنوعی: تو نازک‌خویی کن و به من فحش بده، هرگز مرا کوچک و بی‌ارزش نشمار.
هوش مصنوعی: من از خدمت تو منصرف شدم و در غربت به کاشتن دانهٔ فریب و نیرنگ پرداختم.
هوش مصنوعی: خواجگان (آزادمردان) این کارها را انجام داده‌اند تا دیگران گمان کنند که آنها بنده و مطیع هستند.
هوش مصنوعی: آنها با نگاهی پر از طمع و آرزو، به‌خاطر مقام و جایگاه خود هیچ گاه سیر نمی‌شوند و آماده‌اند تا هر کاری را برای حفظ خواجگی و مقام خود انجام دهند.
هوش مصنوعی: این غلامانِ نفس، بر خلاف آنچه که واقعاً هستند، خود را به عنوان صاحبان عقل و جان به نمایش می‌گذارند.
هوش مصنوعی: از خواجه (لقمان) انتظار می‌رود که به دیگران کمک کند و در مشکلات آنها را یاری دهد، اما بنده نمی‌تواند جز در چارچوب بندگی و خدمت به او عمل کند.
هوش مصنوعی: پس از آنکه عالم (لقمان) از عالم دیگر به این دنیا آمده، تعبیرها و نشانه‌های او در اینجا به‌گونه‌ای کاملاً متفاوت و برعکس است.
هوش مصنوعی: لقمان که شخصیت حکیم و عاقل است، از این وضعیت پنهان بود و در واقع به دلایلی که خودش می‌دانست، نشان‌هایی از او را مشاهده کرده بود.
هوش مصنوعی: لقمان از راز واقف بود و بر خر سوار می‌شد تا با مصلحتی که در نظر داشت، راه‌بردی کند.
خواجه و صاحب لقمان میخواست او را همان ابتدا آزاد کند اما چون او را خیلی دوست داشت و میخواست دایما به او رسیدگی کند این بود که او را به ظاهر بنده خودش نگاه داشت تا بتواند دایما به لقمان خدمتی کند. بخش بعدی این داستان که داستان خربزه خوردن لقمان است این مطلب را بهتر آشکارا میکند.
هوش مصنوعی: لقمان هدفش این بود که هیچ‌کس از راز آن شیر و فتی (مرد جوان) مطلع نشود.
میگوید،این عجیب نیست که انسان سر درونی اش و ذاتش را از بدان مخفی کند،اما این عجیب است که سر و ذات والایی داشته باشی و آن را از خودت هم مخفی بداری یعنی به آن بی توجه باشی
کارهای بزرگ خودت را از چشم خودت بینداز و کوچک بشمار تا همه کارهایت به سلامت انجام پذیرد
پیچیده ترین بیت این بخش است. احتمالا با توجه به ابیات پیشین و ماجرای کلی لقمان میگوید که ابتدا دست از جایگاه بلند خود بکش و بنده وار برای مزد حاضر به خدمت و زندگی باش، مثل خواجه ای که جایش را با برده اش عوض میکند تا مخفیانه در غربت بسر برد، تو هم مخفیانه در حالی که از خود بی خودی، از خود) احتمالا منیت و خوخواهی ات( چیزی بدزد و بکاه
هوش مصنوعی: به مردی که زخم دارد، افیونی می‌دهند تا با این دارو او را بی‌حس کرده و بتوانند پیکان را از تنش خارج کنند.
هوش مصنوعی: در زمان مرگ، به جای اینکه به درد و رنج او توجه کنند، او را اذیت می‌کنند و به این وضعیت ادامه می‌دهند؛ در حالی که جان او را می‌گیرند و او همچنان درگیر مشکلات خود است.
هوش مصنوعی: هر زمان که دل را به یک فکر مشغول کنی، از وجود تو چیزی پنهانی می‌ستانند.
هوش مصنوعی: بهتر است که به همان کاری مشغول شوی که موجب آگاهی و درک بالاتری می‌شود، تا اینکه چیزی از تو به سرقت برود که ارزشی کمتر دارد.
هوش مصنوعی: هرچه تحصیل و دانشی به‌دست آوری، ای کسی که به خودت اهمیت می‌دهی، در واقع از طرفی دیگر ممکن است نوعی آسیب و دزدی به تو برسد که امنیت تو را تهدید میکند.
هوش مصنوعی: وقتی بار بازرگان در آب بیفتد، باید به دنبال کالای بهتر و با کیفت‌تر بگردد و دست به تلاش برای پیدا کردن آن بزند.
هوش مصنوعی: وقتی چیزی در آب گم می‌شود، کمتر حرف بزن و به جای آن بهتر و مناسب‌تر را پیدا کن.
در حال بارگذاری آرایه‌های ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
می‌خواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانه‌هایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتب‌سازی حاشیه‌ها: محبوب‌ترین | جدیدترین | قدیمی‌ترین
تا به حال ۴ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیه‌گذاری باید در گنجور نام‌نویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.