مادر شیر چون بدانست که صدق شگال از غبار شبهت بیرون آمد و حجاب ریبت از جمال اخلاص برداشته شد شیر را گفت: این جماعت را امانی داده شد و رجوع ازان ممکن نیست. لکن در این واقعه او را تجربتی افتاد بزرگ، بدان عبرت گیرد و بدگمانی بطایفه ای که ببدگفت ناصحان و تقبیح حال ایشان تقرب میکنند مضاعف گرداند، و از هیچ خائن سماع سعایتی جایز نشمرد مگر آن را برهانی بیند که دران از تردد استغنا افتد؛ و بی خطر شناسد ترهات اصحاب اغراض که در نزدیکان و محارم گویند اگر چه موجز و مختصر باشد، که آن بتدریج مایه گیرد و بجایی رسد که تدارک صورت نبندد.
از نیل و فرات و دجله جویی زاید
پس موج زند که پیل را برباید
و گیاه تر چون فراهم میآرند ازان رسنها میتابند که پیل آن را نمی تواند گسست و از پاره کردن آن عاجز میآید. در جمله خرد و بزرگ آن را که رسانند تاویل باید طلبید و گرد رخصت و دفع گشت.
*و از تقریب هشت کس حذر واجب است: اول آنکه نعمت منعمان را سبک دارد و کفران آن سبک دست دهد. و دوم آنکه بی موجبی در خشم شود. سوم آنکه بعمر دراز مغرور باشد و خود را از رعایت حقوق بی نیاز پندارد. چهارم آنکه راه قطیعت و غدر پیش او گشاده و سهل نماید. و پنجم آنکه بنای کارهای خود برعداوت نهد و نه بر راستی و دیانت. و ششم آنکه در ابواب سهو رشته با خویشتن فراخ گیرد و قبله دل هوا را سازد. و هفتم آنکه بی سببی در مردمان بدگمان گردد و بی دلیل روشن اهل ثقت را متهم گرداند. هشتم آنکه بقلت حیا مذکور باشد و بشوخی و وقاحت مشهور.
و برهشت کس اقبال فرمودن فرض است: اول آنکه شکر احسان لازم شمرد. و دوم آنکه عقده عهد او بحوادث روزگار وهنی نپذیرد. و سوم آنکه تعظیم ارباب تربیت و مکرمت واجب بیند. و چهارم آنکه از غدر و فجور بپرهیزد. پنجم آنکه در حال خشم برخویشتن قادر باشد. ششم آنکه بهنگام طمع سخاوت ورزد. هفتم آنکه به اذیال شرم و صلاح تمسک نماید. هشتم آنکه از مجالست اهل فسق و فحش پهلو تهی کند.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: پس از آشکار شدن بیگناهی شغال، مادر شیر به او پند میدهد که از این ماجرا عبرت بگیرد و سخنچینی بدخواهان را بیدلیل روشن نپذیرد، زیرا بدگویی کوچک مانند جوی که رود میشود یا گیاهی که طناب میشود، کمکم خطرناک میگردد. سپس هشت گروه را برمیشمارد که شاه باید از نزدیک کردنشان بپرهیزد و هشت گروه را که باید به آنان روی آورد؛ معیار این دو فهرست سپاسگزاری، وفاداری، خویشتنداری و شرم است.
هوش مصنوعی: وقتی مادر شیر فهمید که راستی شغال از گرد تهمت پاک شد و پردهٔ شک از اخلاص او کنار رفت، به شیر گفت: به این بدگویان امان دادهای و نمیتوان از آن برگشت؛ اما شیر باید از این رویداد تجربهای بزرگ بیاموزد. باید به کسانی که با بدگویی از ناصحان و زشت نشان دادن حال آنان خود را نزدیک میکنند بیشتر بدگمان باشد و سخنچینی هیچ خائنی را نپذیرد، مگر آنکه دلیلی ببیند که جای تردید نگذارد. سخنان بیپایهٔ غرضورزان دربارهٔ نزدیکان و محرمان را، هرچند کوتاه باشد، کمخطر نشمارد، زیرا کمکم قوت میگیرد و به جایی میرسد که دیگر چارهپذیر نیست.
هوش مصنوعی: رودهای بزرگی مانند نیل و فرات و دجله از جویی کوچک پدید میآیند و سپس چنان موج میزنند که فیل را با خود میبرند؛ یعنی کار کوچک به تدریج بزرگ و ویرانگر میشود.
هوش مصنوعی: گیاه تر را وقتی جمع میکنند، از آن طنابهایی میبافند که فیل نمیتواند پارهاش کند. پس سخنچینیهای کوچک و بزرگ را باید سنجید و برای آن توجیه و تفسیر درست جست و در پی بخشش و دفع آن بود.
هوش مصنوعی: از نزدیک کردن هشت گروه باید پرهیز کرد: کسی که نعمت ولینعمت را کوچک میشمارد و زود ناسپاسی میکند؛ کسی که بیدلیل خشمگین میشود؛ کسی که به عمر دراز مغرور است و خود را از رعایت حقوق بینیاز میداند؛ کسی که بریدن و پیمانشکنی برایش آسان است؛ کسی که کارش را بر دشمنی بنا میکند نه بر راستی و دینداری؛ کسی که در خطاها به خود آسان میگیرد و هوس را قبلهٔ دل میسازد؛ کسی که بیسبب به مردم بدگمان است و بیدلیل روشن، معتمدان را متهم میکند؛ و کسی که به بیشرمی و گستاخی شناخته شده است.
هوش مصنوعی: و روی آوردن به هشت گروه واجب است: کسی که شکر نیکی را لازم بداند؛ کسی که پیمانش با پیشامدهای روزگار سست نشود؛ کسی که بزرگداشت پرورندگان و بخشندگان را واجب بداند؛ کسی که از پیمانشکنی و بدکاری دوری کند؛ کسی که هنگام خشم بر خود مسلط باشد؛ کسی که هنگام طمع، بخشندگی کند؛ کسی که به دامن شرم و درستکاری چنگ بزند؛ و کسی که از همنشینی با فاسقان و بدزبانان کناره بگیرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.