و این مثل بدان آوردم تا ملک را مقرر شود که در کار شنزبه تعجیل واجب است. و پادشاه کامگار آن باشد که تدبیر کارها پیش از فوت فرصت و عدم مکنت بفرماید، و ضربت شمشیر آب دارش خاک از زاد و بود دشمن برآرد، و شعله عزم جهان سوزش دود از خان و مان خصم بآسمان برساند. شیر گفت: معلوم شد. لکن گمانی نمی باشد که شنزبه خیانتی اندیشد و سوابق تربیت را بلواحق کفران خویش مقابله روا دارد، که در باب وی تا این غایت جز نیکویی و خوبی جایز نداشته ام.
دمنه گفت: همچنین است، و فرط اکرام ملک این بطر بدو راه داده ست.
و بد گوهر لئیم ظفر همیشه ناصح و یک دل باشد تا بمنزلتی که امیدوار است برسید پس تمنی دیگر منازل برد که شایانی آن ندارد، و دست موزه آرزو و سرمایه غرض بدکرداری و خیانت را سازد. و بنای خدمت و مناصحت بی اصل و ناپاک برقاعده بیم و امید باشد، چون ایمن و مستغنی گشت بتیره گردانیدن آب خیر و بالا دادن آتش شر گراید. و حکما گفتهاند که «پادشاه باید که خدمتگاران را از عاطفت و کرامت خویش چنان محروم ندارد که یکبارگی نومید گردند و بدشمنان او میل کنند، و چندان نعمت و غنیت ندهد که بزودی توانگر شوند و هوس فضول بخاطر ایشان راه جوید، و اقدا بآداب ایزدی کند و نص تنزیل عزیز را امام سازد: و ان من شیء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم،تا همیشه میان خوف و رجا روزگار میگذراند، نه دلیری نومیدی بریشان صحبت کند.
و نه طغیان استغنا بدیشان راه جوید ان الانسان لیطغی ان رآه استغنی. و بباید شناخت ملک را که از کژمزاج هرگز راستی نیاید و بدسیرت مذموم طریقت را بتکلیف و تکلف بر اخلاق مرضی و راه راست آشنا نتوان کرد.
و کل اناء بالذی فیه یرشح
کز کوزه همان برون تراود که دروست
چنان که نیش کژدم اگر چه بسیار دم بسته دارند و در اصلاح آن مبالغت نمایند چون بگشایند بقرار اصل باز رود و بهیچ تاویل علاج نپذیرد. و هرکه سخن ناصحان، اگر چه درشت و بی محابا گویند، استماع ننماید عواقب کارهای او از پشیمانی خالی نماند، چون بیماری که اشارت طبیب را سبک دارد و غذا و شربت بر حسب آرزو و شهوت خورد، هرلحظه ناتوانی مستولی تر و علت زمن تر شود .
و از حقوق پادشاهان بر خدمتگزاران گزارد حق نعمت و تقریر ابواب مناصحت است، و مشفق تر زیردستان اوست که در رسانیدن نصیحت مبالغت واجب بیند و بمراقبت جوانب مشغول نگردد، و بهتر کارها آنست که خاتمت و مرضی و عاقبت محمود دارد، و دل خواه تر ثناها آنست که بر زبان گزیدگان و اشراف رود، و موافق تر دوستان اوست که از مخالفت بپرهیزد و در همه معانی موسا کند، و پسندیده تر سیرتها آنست که بتقوی و عفاف کشد، و توانگرتر خلایق اوست که بطر نعمت بدو راه نیابد و ضجرت محنت بر وی مستولی نگردد که این هر دو خصلت از نتایج طبع زنانست و اشارت حضرت نبوت بدین وارد: انکن اذا جعتن دقعتن و اذا شبعتن خجلتن
و هرکه از آتش بستر سازد و از مار بالین کند خواب او مهنا نباشد، و از آسایش آن لذتی نیابد. فایده سداد رای و غزارت عقل آنست که چون از دوستان دشمنی بیند و از خدمتگاران نخوت مهتری مشاهدت کند در حال اطراف کار خود فراهم گیرد، و دامن از ایشان درچیند، و پیش ازانکه خصم فرصت چاشت بیابد برای او شامی گواران سازد، چه دشمن بهملت قوت گیرد و بمدت عدت یابد
مخالفان تو موارن بدند مار شدند
برآور از سر موران مار گشته دمار
مده زمان شان، زین بیش روزگار مبر
که اژدها شود ار روزگار یابد مار
و عاجز تر ملوک آنست که از عواقب کارها غافل باشد و مهمات ملک را خوار دارد، و هرگاه که حادثه بزرگ افتد وکار دشوار پیش آید موضع حزم و احتیاط را مهمل گذارد، و چون فرصت فایت شود و خصم استیلا یافت نزدیکان خود را متهم گرداند و بهر یک حوالت کردن گیرد.
و از فرایض احکام جهان داری آنست که در تلافی خللها پیش از تمکن خصم و از تغلب دشمن مبادرت نموده شود، و تدبیر کارها برقضیت سیاست فرموده آید. و بخداع و نفاق دشمن التفات نیفتد، و عزیمت را بتقویت رای پیر و تایید بخت جوان بامضا رسانیده شود چه مال بی تجارت و علم بی مذاکرت و ملک بی سیاست پای دار نباشد
دست زمانه یاره شاهی نیفگند
دربازوی که آن نکشیده است بار تیغ
با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این متن به مسأله ضرورت تدبیر و احتیاط پادشاه در اداره امور کشور اشاره دارد. نویسنده بیان میکند که پادشاه باید قبل از آنکه فرصتها از دست برود، به کارها رسیدگی کند و از خطرات دشمن آگاه باشد. او همچنین تأکید میکند که نباید به خدمتگزاران آنقدر نعمت بدهد که دچار طغیان گردند و یا آنقدر محرومشان کند که به دشمنان پناه ببرند.
نویسنده به حکمتهای سیاسی و دینی اشاره کرده و میگوید که پادشاه باید از ناصحان نصیحت را با دقت بشنود و در برابر مشاورههای بدعمل کند. در نهایت، پیام کلیدی این متن بر اهمیت هوشیاری، دقت و پیشبینی در حکومتداری است تا از وقوع مشکلات و جرائم جلوگیری شود.
هوش مصنوعی: این مثال را آوردم تا برای پادشاه روشن شود که در کار شنزبه نیاز به سرعت عمل وجود دارد. پادشاه موفق باید قبل از اینکه زمان مناسب از دست برود و امکان انجام کارها نباشد، تدبیرهای لازم را انجام دهد. او باید با تکیه بر قدرت و تصمیم قاطع، مشکلات را از سر راه دشمن کنار بزند و عزمش باعث ترس و اضطراب خصم شود. شیر گفت: این مسئله روشن است. اما نمیتوان گمان کرد که شنزبه خیانتی در سر دارد یا تعهدات گذشتهاش را نادیده میگیرد، زیرا در مورد او تا به حال جز خوبی و نیکویی ندیدهام.
هوش مصنوعی: دمنه گفت: درست است، و احترام زیادی که این پادشاه به او قائل شده، باعث شده است که او این رفتار ناپسند را از خود نشان بدهد.
هوش مصنوعی: انسانهای بدجاه و بیخلاق باید همیشه نصیحتگر و وفادار باشند تا به مقام مورد نظر خود دست یابند. پس به سراغ خواستههای دیگری نروند که لیاقتش را ندارند و خود را به آرزوهای فاسد و خیانت بار گرفتار نکنند. پایهگذاری خدمت و نصیحت باید بر اساس ترس و امید باشد، چون هنگامی که فرد احساس امنیت و بینیازی کند، ممکن است به خوشیهای دیگران و خواستههای نادرست تمایل پیدا کند. حکما بیان کردهاند که پادشاه نباید به خدمتگزاران خود آنقدر از محبت و احترام فاصله دهد که ناامید شوند و به دشمنان او گرایش پیدا کنند. همچنین، نباید آنقدر نعمت و ثروت به آنها عطا کند که به زودی توانگر شوند و به خواستههای بیهوده فکر کنند. او باید رفتارهای بر پایه آداب الهی را در پیش گیرد و به آیات مقدس توجه کند تا در همه حال میان ترس و امید زندگی کند و نه دلیری ناامیدی در دل آنها برقرار باشد.
هوش مصنوعی: انسان وقتی احساس بینیازی و استقلال کند، به طغیان و سرکشی روی میآورد. بنابراین، انسان باید به شناخت حاکمیت و سلطنت بپردازد؛ زیرا از شخصیتهای نادرست هرگز نمیتوان حقیقت و درستی را انتظار داشت. همچنین، با ویژگیهای ناپسند و بد، نمیتوان به راحتی و با تسلط به اخلاق نیکو و راه راست دست یافت.
هوش مصنوعی: هر ظرفی بر اساس محتوای خود اشباع میشود.
هوش مصنوعی: چیزی که درون شخص باشد، همان را از او بروز میدهد.
هوش مصنوعی: اگرچه نیش کژدم در ابتدا به نظر میرسد که میتوان آن را به آسانی درمان کرد، اما وقتی که آن را باز کنند، به حالت اولیه خود برمیگردد و هیچگونه درمانی برای آن وجود ندارد. همچنین، کسانی که به سخنان نصیحتکنندگان که حتی اگر با لحن تند و بیپروا بیان شوند، گوش نمیدهند، به طور حتم عواقبی از پشیمانی خواهند داشت. مانند بیماری که توصیه پزشک را نادیده میگیرد و بر اساس خواستهها و تمایلات خود غذا و دارو مصرف میکند، هر روز ناتوانی او بیشتر و مشکلاتش پیچیدهتر میشود.
هوش مصنوعی: از حقوق پادشاهان بر خادمانشان، حق نعمت و بیان مسائل مشاورهای است. پادشاه باید به زیردستانش توجه بیشتری داشته باشد و در دادن نصیحت دقت کند و از حواس پرتی خودداری کند. بهترین کارها آن است که پایان و نتیجهای خوب داشته باشد و ستایشهایی که بیان میشود، باید از زبان افراد معتبر و اشراف بیفتد. همچنین دوستان پادشاه باید از ایجاد مخالفت بپرهیزند و در همه امور همراه باشند. سیرتها باید بر پایه تقوی و عفاف استوار باشد. افراد توانمند کسی هستند که از نعمتها مغرور نشوند و در برابر مشکلات تسلیم نشوند، زیرا این دو ویژگی معمولاً در طبیعت زنان دیده میشود. حضرت نبوت نیز به این مسئله اشاره کرده است که وقتی گرسنه هستند، تند و افراطی رفتار میکنند و وقتی سیر میشوند، خجالت میکشند.
هوش مصنوعی: کسی که خود را در آتش افکند و در کنار ماری بخوابد، نمیتواند خواب خوشی داشته باشد و از آسایش هیچ لذتی نمیبرد. خرد و عقل درست به این معناست که وقتی کسی از دوستان خود دشمنی ببیند و از خدمتگزاران، خودخواهی و تکبر مشاهده کند، باید در آن لحظه به فکر تدبیر و اقدامات لازم بیفتد و از آنها دوری کند، و قبل از اینکه دشمنش فرصت پیدا کند، باید او را با طعمی خوش مواجه کند. زیرا دشمن میتواند به ملت ضربه بزند و اوضاع را به نفع خود تغییر دهد.
هوش مصنوعی: خصمهات مثل موریانه، آزاردهنده شدن و حالا مثل مار خطرناک و سمی شدهاند. از سر موریانهها، که حالا به مار تبدیل شدن، خلاص شو و اوضاع را سامان بده.
هوش مصنوعی: مدت زمان طولانی را از دست نده، زیرا اگر زمان بیشتری بگذرد، ممکن است مشکلات و سختیها به وجود بیایند.
هوش مصنوعی: مرضیترین سلطانی است که از پیامدهای کارهای خود غافل باشد و اهمیت امور کشور را نادیده بگیرد. زمانی که بحران بزرگی پیش میآید و وضعیت دشوار میشود، باید احتیاط کند، اما او بیتوجه میماند. وقتی که فرصت از دست میرود و دشمن بر او غلبه میکند، به نزدیکان خود اتهام میزند و همه چیز را به گردن آنها میاندازد.
هوش مصنوعی: از ضروریات سیاست در اداره امور جهانی این است که قبل از آنکه دشمن قدرت یابد و بر مشکلات فائق آید، باید به اصلاح نقایص پرداخته شود. همچنین، امور باید با تدبیر و دقت برنامهریزی شوند تا دسیسهها و نفاقهای دشمن نادیده گرفته شود. باید تصمیمات به تأیید نظرپیران باتجربه و جوانان امیدوار رسیده و امضا شوند، زیرا بدون تجارت، دانش بدون تبادل نظر و حکمرانی بدون سیاست، پایدار نخواهند بود.
هوش مصنوعی: زمانه عملاً به کسی کمک نمیکند که خودش در برابر مشکلات و سختیها مقاوم نباشد. کسی که بار سنگین مسئولیت را به دوش نکشد، نمیتواند از حمایت و یاری زمانه بهرهمند شود.
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال ۳ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply flag link
reply flag link
reply flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.