در جزیرهای بوزنگان بسیار بودند، و کارداناه نام ملکی داشتند. با مهابت وافر و سیاست کامل و فرمان نافذ و عدل شامل. چون ایام جوانی که بهار عمر و موسم کامرانی است بگذشت ضعف پیری در اطراف پیدا آمد و اثر خویش در قوت ذات و نور بصر شایع گردانید.
و عادت زمانه خود همین است که طراوت جوانبی بذبول پیری بدل کند و ذل درویشی را بر عز توانگری استیلا دهد.
خویشتن را در لباس عروسان به جهانیان مینماید و زینت و زیور مموه بر دل و جان هر یک عرض میدهد. آرایش ظاهر را مدد غرور بی خردان گردانیده است و نمایش بی اصل را مایه شره و فریب حریصان کرده، تا همگان در دام آفت او میافتند و اسیر مراد و هوای او میشوند، از خبث باطن و مکر خلقتش غافل و از دنائت طبع و سستی عهدش بی خبر
هست چون مار گَرزه دولت دهر
نرم و رنگین و اندرون پرزهر
در غرورش، توانگر و درویش
شاد همچون خیال گنج اندیش
و خردمند بدین معانی التفات ننماید، و دل در طلب جاه فانی نبندد، و روی به کسب خیر باقی آرد، زیرا که جاه و عمر دنیا ناپایدار است، و اگر از مال چیزی بدست آید هم بر لب گور بباید گذاشت تا سگان دندان تیز کرده در وی افتند که «میراث حلال است. »
چیست دنیا و خلق و استظهار؟
خاکدانی پر از سگ و مردار
بهر یک خامش این همه فریاد
بهر یک توده خاک این همه باد
هست مهر زمانه پرکینه
سیر دارد میان لوزینه
در جمله ذکر پیری و ضعف کارداناه فاش شد، و حشمت ملک و هیبت او نقصان فاحش پذیرفت. از اقربای وی جوانی تازه در رسید که آثار سعادت در ناصیت وی ظاهر بود، و مخایل اقبال و دولت در حرکات و سکنات وی پیدا، و استحقاق وی به رتبت پادشاهی و منزلت جهان داری معلوم، و استقلال وی تقدیم ابواب سیاست و تمهید اسباب ایالت را مقرر.
و به دقایق حیلت گرد استمالت لشکر برآمد و نواخت و تالف و مراعات رعیت پیشه کرد، تا دوستی او در ضمایر قرار گرفت، و دلهای همه بر طاعت و متابعت او بیارامید، پیر فرتوت را از میان کار بیرون آوردند و زمام ملک بدو سپرد. بیچاره را به اضطرار جلا اختیار کرد و به طرفی از ساحل دریا کشید، که آنچا بیشه ای انبوه بود و میوه بسیار. و درختی انجیر بر آب مشرف بگزید، و به قوتی که از ثمرات آن حاصل میآمد قانع گشت، و توشه راه عقبی به توبت و انابت میساخت، و بضاعت آخرت به طاعت و عبادت مهیا میکرد.
بار مایه گزین که برگذرد
این همه بارنامه روی چند
و در زیر آن درخت باخه ای نشستی و به سایه آن استراحت طلبیدی. روزی بوزنه انجیر میچید، ناگاه یکی در آب افتاد آواز آن به گوش او رسید، لذتی یافت و طربی و نشاطی در وی پیدا آمد. و هر ساعت بدان هوس دیگری بینداختی و به آواز تلذذی نمودی. سنگ پشت آن میخورد و صورت میکرد که برای او میاندازد. و این دل جویی و شفقت در حق او واجب میدارد. اندیشید که بی سوابق معرفت این مکرمت میفرماید، اگر وسیلت مودت بدان پیوندد پوشیده نماند که چه نوع اعزاز و اکرام میفرماید، و چنین ذخیرتی نفیس و موهبتی خطیر از صحبت او بدست آید. بوزنه را آواز داد و صحبت خود بر او عرضه کرد. جوانی نیکو شنید و اهتزاز تمام دید و هریک ازیشان به یک دیگر میلی به کمال افتاد؛ و مثلا چون یک جان میبودند در دو تن و یک دل در دو سینه.
مثل المصافاة بین الماء و الراح.
هم وحشت غربت از ضمیر بوزنه کم شد و هم باخه به محبت او مستظهر گشت.
و هر روز میان ایشان زیادت رونق و طراوت میگرفت و دوستی موکد میگشت. و مدتی برین گذشت.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این بخش داستان کارداناه، پادشاه بوزینگان، را میگوید که با پیری قدرتش سست شد و جوانی از خویشانش با جلب دل سپاه و مردم جای او را گرفت. نویسنده در میانه با نثر و شعر از بیوفایی و فریبندگی دنیا سخن میگوید و خردمند را به توشهٔ آخرت فرا میخواند. پادشاه راندهشده بر درخت انجیری کنار دریا به عبادت روی میآورد و از راه انجیرهایی که به آب میاندازد با سنگپشتی دوستی نزدیک و استوار پیدا میکند.
هوش مصنوعی: در جزیرهای بوزینگان بسیاری زندگی میکردند و پادشاهی به نام کارداناه داشتند که شکوه فراوان، سیاست کامل، فرمان روا و عدالتی فراگیر داشت. چون جوانیاش که بهار عمر و هنگام کامیابی است گذشت، ناتوانی پیری در اندامهایش پدیدار شد و نیرو و بیناییاش را کاهش داد.
هوش مصنوعی: رسم روزگار همین است که تازگی جوانی را به پژمردگی پیری بدل میکند و خواری فقر را بر عزت ثروت چیره میسازد.
هوش مصنوعی: دنیا خود را مانند عروسی آراسته به مردم نشان میدهد و زر و زیور ساختگی خود را بر دلها عرضه میکند. آرایش ظاهریاش مایهٔ فریفتگی نادانان و جلوهٔ بیپایهاش سبب آز و فریب حریصان است، تا همه در دام آفتش گرفتار و اسیر خواست او شوند و از بدسرشتی، نیرنگ، پستی و بیوفاییاش بیخبر بمانند.
هوش مصنوعی: اقبال و دولت روزگار مانند مار سمی است: ظاهرش نرم و خوشرنگ است ولی درونش پر از زهر.
هوش مصنوعی: توانگر و درویش هر دو فریفتهٔ دنیا هستند و مانند کسی که در خیال گنج است، به پندار خوش دلشادند.
هوش مصنوعی: خردمند به این جلوهها توجه نمیکند و دل به مقام فانی نمیبندد و به کسب نیکی ماندگار روی میآورد؛ زیرا جاه و عمر دنیا پایدار نیست و مالی هم که به دست آید باید کنار گور رها شود تا وارثان مانند سگانی دندانتیز بر آن بیفتند و بگویند میراث حلال است.
هوش مصنوعی: دنیا و مردم و تکیهگاههای آن چیست؟ جز خاکدانی پر از سگ و لاشه نیست.
هوش مصنوعی: این همه فریاد و تلاش برای یک مردهٔ خاموش است و این همه باد غرور برای یک مشت خاک، یعنی تن آدمی.
هوش مصنوعی: مهربانی روزگار سرشار از کینه است؛ مانند شیرینی بادامی که در میانش سیر پنهان کرده باشند.
هوش مصنوعی: خلاصه، خبر پیری و ناتوانی کارداناه همهجا پیچید و شکوه و هیبت او بسیار کاستی گرفت. جوانی از خویشانش پیدا شد که نشانههای خوشبختی و اقبال در چهره و رفتارش آشکار بود و شایستگیاش برای پادشاهی و تواناییاش در کشورداری روشن بود.
هوش مصنوعی: آن جوان با تدبیرهای باریک دل سپاه را به دست آورد و با مردم مهربانی و دلجویی کرد تا همه دوستدار و فرمانبردارش شدند؛ پس پادشاه پیر را کنار گذاشتند و فرمانروایی را به او سپردند. پادشاه پیر ناچار تبعید را پذیرفت و به کنار دریا رفت، جایی که بیشهای انبوه و پرمیوه بود. درخت انجیری مشرف بر آب برگزید، به میوهاش قناعت کرد و با توبه و عبادت توشهٔ آخرت فراهم میکرد.
هوش مصنوعی: توشه و سرمایهٔ اصلی (عمل نیک) را برگزین، زیرا این همه خودنمایی و شکوه، چند روزی بیش نیست و میگذرد.
هوش مصنوعی: سنگپشتی زیر آن درخت در سایه میآسود. روزی انجیری از دست بوزینه در آب افتاد و بوزینه از صدایش لذت برد و از آن پس برای سرگرمی انجیر میانداخت. سنگپشت انجیرها را میخورد و میپنداشت بوزینه از روی مهربانی برای او میاندازد؛ پس اندیشید که اگر بیآشنایی چنین بخششی میکند، با دوستی بیش از این گرامیاش خواهد داشت. او را صدا زد و دوستی پیشنهاد کرد، بوزینه پاسخی خوش داد و آن دو چنان به هم دل بستند که گویی یک جان در دو تن بودند.
هوش مصنوعی: دوستیشان مانند آمیختگی و یکدلی آب با شراب بود.
هوش مصنوعی: هم تنهایی و غم غربت از دل بوزینه کاسته شد و هم سنگپشت به دوستی او دلگرم و پشتگرم شد.
هوش مصنوعی: هر روز دوستی میان آن دو گرمتر و استوارتر میشد و مدتی بر این حال گذشت.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.