جهان جوی ارژنگ بر بست کوس
به فیل جهان شد ز گرد آبنوس
دو جنگ گران کرده شد در سه روز
چهارم چو بفروخت گیتی فروز
دو لشکر برابر ستادند باز
برآمد دم نای ژوبین دراز
به میدان درآمد مر آن سرخپوش
طلب کرد مرد و درآمد بجوش
بشد گرد شنگاوه رزم خواه
برآویخت با او به آوردگاه
سرانجام برداشت آن سرخ پوش
کمند و فکندش ابر یال و دوش
سر دوش شنگاوه آمد به بند
کشیدش بزیر از فراز سمند
به بستش دو دست و ببردش بجای
برآمد زهر سوی آواز نای
چو شنگاوه در بند یل اوفتاد
جهان جوی الماس آمد چو باد
ورا نیز بر بست و بردش کشان
چنان هست آورد گردنکشان
جهان جوی بهزاد آمد چو شیر
ورا نیز بربست گرد دلیر
چو سلطان بدید آن چنان دستبرد
بشد شادمان نامور مرد گرد
دگرباره نعره زد آن سرخپوش
که مردی درآید ابا تا و توش
کجا رفت آن نامدار دلیر
که دیروز آمد به میدان چو شیر
بهانه کز ای در برفت از برم
چو ترسید از گرز کو پیکرم
بگفت و برانگیخت از جا سمند
بزین گرز در دست پیچان کمند
بیامد بدانجا کجا بد درفش
رخ از بیم ارژنگ را شد بنفش
به تنگ اندرش راند آن سرخپوش
بغرید جوشید چون شیر زوش
بینداخت در گردن شه کمند
سر شاه ارژنگ آمد به بند
از آن تخت پیلش بزیر آورید
برون از سپاهش چو شیر آورید
سپاهش سراسر گریزان شدند
بهر سوی افتان و خیزان شدند
زر و مال و اسباب و خرگاه شاه
همه برد آن سرخ پوش از سپاه
همه گنج آکنده شاه بشد
ز تخت و کلاه ز خرگاه و برد
ستوران و پیلان و بختی هیون
ز زرین عماری و سیمین ستون
کمر با کلاه و زره برد نیز
سپرهای زرین هرگونه خیز
نماندند چیزی بجز آن سپاه
به غارت ببردند از آن رزمگاه
چه شب شد بجزگاه ارژنگ رفت
نشست از بر تخت ارژنگ تفت
طلب کرد بهزاد را در زمان
بدو گفت کای گرد روشن روان
چو خواهی که یابی رهائی ز بند
کمر یابی و تخت و گاه بلند
از آن تخت پیلش بزیر آورید
برون از سپاهش بزیر آورید
ببین چیست پیش تو از خواسته
زر و گوهر و گنج و آراسته
کجا از خزینه شهنشه برون
ببرد آن جوان یل ذوفنون
کنون آن بمن جمله بسپار شاد
که کردند پیش من از گنج یاد
بدو گفت بهزاد کای بیهمال
مبیناد خورشید بختت زوال
بیارم من (آن) مال و آن خواسته
به پیش جهانجوی آراسته
برفتند با وی سواری هزار
کشیدند آن خواسته از حصار
چهل پیل در زیر زر بود و بس
چهل هم بزیر گهر بود و بس
مرآن جمله پیش سپهدار بود
بگنجور او یک به یک برشمرد
یکی هفته بود اندر آن کارزار
سر هفته آمد به پای حصار
دلیری به فرمان آن سرخ پوش
برآورد چون شیر غران خروش
که ای شاه هیتال آزاده بخت
سرافراز گاه و نگهدار تخت
برون آی از قلعه در دم دمان
که خواهد تو را نامور پهلوان
که دشمنت را بر تو با بسته دست
سپارد به یزدان یزدان پرست
بشد شاه هیتال و آمد برون
ابا تحفه و هدیه آن ذوفنون
بهمراه او صد جوان دلیر
همان باج گیرسر و ارده شیر
چو آمد به نزدیک خرگاه شاه
برآن بد که آیابر آن نیکخواه
به رسمرل؟ نیزه نزدیک او
کند روشن این جان تاریک او
ز خرگه نیامد برون نامدار
نه از پهلوان خنجر گذار
از آن گشت هیتال را تیره بر چشم
همی رفت و با خود همی کرد خشم
که ای ابله غافل از روزگار
ز بهر چه بیرون شدی از حصار
مبادا که این سرخ پوش دلیر
بگیرد تو را و بدوزد به تیر
ولیکن نبد چاره آمد به پیش
چنین تا به نزدیک آن پاک کیش
نجنبید از جای آن سرخ پوش
دل از جان هیتال آمد بجوش
بزد نعره آن سرخ پوش دلیر
که ای نامداران بکردار شیر
ببندید آن (بی)بها را دودست
که سرخواهمش کرد از کینه پست
سر و دست هیتال بستند سخت
به دل گفت هیتال برگشت بخت
همان باج گیر و دگر ارده شیر
دلیران که بودند با وی دلیر
ببستند مر جمله را پا و دست
کشیدندشان جمله را بسته دست
بفرمود تا دار برپا کنند
جهان را پر از شور و غوغا کنند
زدند آن زمان بر در شهر دار
مرآن یوزبا(نا)ن خنجر گذار
بفرمود که ارژنگ را در زمان
بدرگاه آرند کشنه کشان
رساندند آنگاه ارژنگ را
مرآن شاه رفته ز رخ رنگ را
بزد نعره آن سرخ پوش دلیر
که ای شاه ارژنگ و هیتال شیر
تبیره منم شاه مهراج را
سپارید اکنون به من تاج را
ز ملک سراندیب تا رود سند
سراسر ز من کشت این ملک هند
نباشد دو شه در خور یک سرای
شنیدم من از مرد دانش فزای
دو تیغ ستیزند دریک نیام
نکردند هرگز به گیتی مقام
کنون هر دو را من برآرم بدار
نشانم فر و فتنه روزگار
بگفت این فرمود جلاد را
که این هر دو ناپاک بیداد را
از ایدر ببر بند و برکش بدار
که تا آرمیده شود روزگار
ببردند مر هر دو را بسته دست
ز خرگاه بیرون بکردار مست
که نا(گا)ه مردی برآمد ز دشت
که از نعل اسبش زمین آب گشت
ز فولاد خود و ز آهن سپر
زره در بر و تنگ بسته کمر
چه شیر آمد آنگاه آن دار دید
مر آن جوشن و شور پیکار دید
بزد تیغ ببرید از دار بند
فرود آمد از پشت سرکش سمند
هم آنگاه بستند بر پیل کوس
زمین شد بکردار چرخ آبنوس
بشد در زمان تا بر سرخ پوش
ببردش هم آنگاه سر سوی کوش
بگوشش فرو گفت راز دراز
بجست آن زمان آن یل سرفراز
مر این مرد را گفت در زیر بند
بدارید با حلقه های کمند
هم آنگاه بستند بر فیلشان
برفتند از آنجای گردنکشان
هر آن زر که در گنج هیتال بود
کشیدند و بردند مانند دود
ز سیم و زر و جعلت شاهوار
زلعل و زر و دیبه زرنگار
زره های سیمین کله های زر
زره با کمان و کله با سپر
همه جمله کردند بر پیل بار
یلان و دلیران خنجر گزار
بخواند آن زمان گرد بهزاد را
دلیر سرافراز و آزاد را
دو شاه جهان را چنان بسته دست
به بهزاد بسپرد آن شیر مست
که در قلعه این هر دو را بند کن
دل از درد و اندوه خرسند کن
بدان تا که من باز آیم ز راه
دگر نامور پهلوان سپاه
سپهبد ببندد مرا گر دو دست
بود ز آن او هند و بالا و پست
اگر من دو دستش به بند آورم
سرش را بخم کمند آورم
ابا شاه هیتال ارژنگ شاه
بدارمش بر دار و سازم تباه
ترا زآن سپس سرفرازی دهم
میان یلان سرفرازی دهم
سپردش به بهزاد چون باد تفت
وز آن جایگه راه را برگرفت
دو گنج و دو شاه گران مایه زود
مرآن نامور با دلیران گرد
وزین رو چو بهزاد آمد به شهر
به هیتال بد کینه آورد قهر



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، داستان نبرد سرخپوش ارژنگ و سرانجام شکست او روایت میشود. ارژنگ با لشکری از جنگجویان به میدان میآید و مقابل شنگاوه قرار میگیرد، اما در نهایت سرخپوش او را به بند میآورد. پس از شکست ارژنگ، او و سپاهش به تله میافتند و سرخپوش تمام گنج و ثروت او را به غنیمت میبرد. در ادامه، ضمن پیروزی و تسلط بر ارژنگ، او دلیریهای خود را به نمایش میگذارد و سرنوشت قدرت را به چالش میکشد. سرآخر، سرخپوش، دو شاه را به بهزاد میسپارد و به آرزوهای خود میرسد.
هوش مصنوعی: ارژنگِ جهانجو کوس جنگ را بر پشت فیل بست و به راه افتاد و از گرد سپاه، جهان چون آبنوس سیاه شد.
هوش مصنوعی: در سه روز دو نبرد سخت روی داد و روز چهارم، هنگامی که خورشیدِ گیتیفروز برآمد، کار از سر گرفته شد.
هوش مصنوعی: دو سپاه دوباره روبهروی هم صف کشیدند و آوای بلند نای جنگی و برق نیزههای بلند برخاست.
هوش مصنوعی: آن پهلوانِ سرخپوش به میدان آمد، هماورد خواست و به جوش و خروش افتاد.
هوش مصنوعی: شنگاوهٔ دلیرِ جنگجو به میدان رفت و در آوردگاه با او درگیر شد.
هوش مصنوعی: سرانجام سرخپوش کمند برداشت و آن را بر گردن و دوش شنگاوه انداخت.
هوش مصنوعی: سر و دوش شنگاوه در بند کمند افتاد و سرخپوش او را از پشت اسب به زیر کشید.
هوش مصنوعی: دو دستش را بست و او را به جایگاه خود برد و از هر سو بانگ نای برخاست.
هوش مصنوعی: چون شنگاوه در بند آن پهلوان افتاد، الماسِ جهانجو تند مانند باد به میدان آمد.
هوش مصنوعی: سرخپوش او را هم بست و کشانکشان برد؛ نبرد سرکشان چنین است.
هوش مصنوعی: سپس بهزادِ جهانجو چون شیر به میدان آمد و آن پهلوان دلیر او را نیز بست.
هوش مصنوعی: سلطان چون آن چیرگی و دلاوری را دید، شادمان شد و آن مرد نامدار را ستود.
هوش مصنوعی: سرخپوش دوباره نعره زد که مردی با زور و توان به میدان بیاید.
هوش مصنوعی: و گفت: آن پهلوان نامدار دلیر کجا رفت که دیروز چون شیر به میدان آمد؟
هوش مصنوعی: به بهانهای از برابرم گریخت، چون از گرز گاوسرِ من ترسید.
هوش مصنوعی: این را گفت و اسب را از جا تازاند، گرز در دست و کمندِ پیچان بر زین.
هوش مصنوعی: به جایی آمد که درفش ارژنگ بود و چهرهٔ ارژنگ از ترس کبود شد.
هوش مصنوعی: سرخپوش اسب را تنگ به او نزدیک کرد و چون شیرِ خشمگین غرید و جوشید.
هوش مصنوعی: کمند را در گردن شاه انداخت و سر ارژنگ شاه در بند افتاد.
هوش مصنوعی: او را از تخت روی فیل به زیر کشید و شیروار از میان سپاهش بیرون برد.
هوش مصنوعی: سپاه ارژنگ یکسره گریختند و افتان و خیزان به هر سو پراکنده شدند.
هوش مصنوعی: سرخپوش همهٔ زر و مال و ساز و خرگاه شاه را از سپاه به غنیمت برد.
هوش مصنوعی: همهٔ گنج انباشتهٔ شاه، از تخت و کلاه و خرگاه و جامه، از دست رفت.
هوش مصنوعی: اسبان و فیلان و شتران بختی، با عماریهای زرین و ستونهای سیمین، همه به غنیمت رفت.
هوش مصنوعی: کمربند و کلاه و زره و سپرهای زرینِ گوناگون را نیز با خود بردند.
هوش مصنوعی: از آن میدان نبرد جز خودِ سپاهیان چیزی باقی نگذاشتند و همه را به غارت بردند.
هوش مصنوعی: چون شب فرا رسید، سرخپوش به جایگاه ارژنگ رفت و با شتاب بر تخت ارژنگ نشست.
هوش مصنوعی: بیدرنگ بهزاد را فراخواند و به او گفت: ای پهلوانِ روشندل.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی از بند رها شوی و به کمر و تخت و جایگاه بلند برسی،
هوش مصنوعی: گویا سخن از این است که ارژنگ را از تختِ پیلپشتش به زیر آوردند و از میان سپاهش بیرون کشیدند.
هوش مصنوعی: بنگر چه اندازه مال و زر و گوهر و گنجِ آراسته پیش توست؛
هوش مصنوعی: همان داراییای که آن جوانِ دلاورِ هنرمند از خزانهٔ شاهنشاه بیرون برده است.
هوش مصنوعی: اکنون همهٔ آن را با خشنودی به من بسپار، زیرا پیش من از آن گنج یاد کردهاند.
هوش مصنوعی: بهزاد به او گفت: ای بیهمتا، خورشیدِ بختت هرگز رو به زوال مباد.
هوش مصنوعی: من آن مال و دارایی را آراسته نزد تو، ای جهانجو، میآورم.
هوش مصنوعی: هزار سوار با بهزاد رفتند و آن دارایی را از قلعه بیرون آوردند.
هوش مصنوعی: چهل فیل بارِ زر داشتند و چهل فیل دیگر بارِ گوهر.
هوش مصنوعی: همهٔ آن را نزد سپهسالار آوردند و یکایک به گنجورِ او شمردند و سپردند.
هوش مصنوعی: یک هفته در آن نبرد و کار گذشت و در پایان هفته به پای قلعه آمد.
هوش مصنوعی: دلاوری به فرمان آن سرخپوش مانند شیرِ غرّان فریاد برآورد:
هوش مصنوعی: ای هیتالشاهِ نیکبخت و آزاده، ای سرافرازِ تخت و نگهبانِ پادشاهی،
هوش مصنوعی: هماکنون با شتاب از قلعه بیرون بیا که پهلوانِ نامور تو را میخواهد،
هوش مصنوعی: تا آن پهلوانِ خداپرست، به خواست خدا، دشمنت را دستبسته به تو بسپارد.
هوش مصنوعی: هیتالشاه رفت و از قلعه بیرون آمد و تحفه و هدیه برای آن پهلوانِ هنرمند آورد.
هوش مصنوعی: صد جوانِ دلیر و نیز باجگیر و اردشیر همراه او بودند.
هوش مصنوعی: چون به نزدیک خیمهٔ شاه رسید، در دل قصد داشت که بر آن نیکخواه بتازد.
هوش مصنوعی: گویا میخواست با نوک نیزه به او نزدیک شود و جانش را بگیرد؛ متن این بیت مخدوش است.
هوش مصنوعی: اما آن نامدار، یعنی پهلوانِ خنجرزن، از خیمه بیرون نیامد.
هوش مصنوعی: از این پیشامد، جهان در چشم هیتال تیره شد. او پیش میرفت و با خودش خشم میگرفت.
هوش مصنوعی: هیتال به خود میگفت: ای نادانِ بیخبر از گردش روزگار، برای چه از دژ بیرون آمدی؟
هوش مصنوعی: «مبادا این سرخپوشِ دلاور تو را بگیرد و با تیر بدوزد.»
هوش مصنوعی: اما چارهای نداشت. پیش رفت تا به نزدیک آن پاکدین رسید.
هوش مصنوعی: سرخپوش از جای خود تکان نخورد و دل هیتال از ترس و نگرانی به جوش آمد.
هوش مصنوعی: آن سرخپوشِ دلیر فریاد زد: ای نامداران شیرمانند!
هوش مصنوعی: «دو دست این فرومایه را ببندید، که از سر کینه سرش را به زیر خواهم آورد.»
هوش مصنوعی: سر و دست هیتال را محکم بستند و هیتال در دل گفت که بختم برگشته است.
هوش مصنوعی: باجگیر و اردشیر نیز، که از دلیرانِ همراه هیتال بودند، گرفتار شدند.
هوش مصنوعی: دست و پای همهٔ آنان را بستند و همه را دستبسته کشانکشان بردند.
هوش مصنوعی: سرخپوش فرمان داد دار برپا کنند تا جهان پر از شور و غوغا شود.
هوش مصنوعی: آن نگهبانانِ خنجرزن در همان دم بر دروازهٔ شهر دار زدند.
هوش مصنوعی: سرخپوش فرمان داد که ارژنگ را هم بیدرنگ، کشانکشان به درگاه بیاورند.
هوش مصنوعی: آنگاه ارژنگ را آوردند؛ همان شاهی که رنگ از رخسارش پریده بود.
هوش مصنوعی: سرخپوشِ دلیر فریاد زد: ای شاه ارژنگ و ای هیتالِ شیرمانند!
هوش مصنوعی: «من نبیرهٔ شاه مهراجم؛ اکنون تاج را به من بسپارید.»
هوش مصنوعی: «از سرزمین سراندیب تا رود سند، سراسرِ این کشور هند از آنِ من شده است.»
هوش مصنوعی: «از مردی دانا شنیدهام که دو شاه در یک سرای نمیگنجند.»
هوش مصنوعی: «دو شمشیر هرگز در یک نیام جای نگرفتهاند.»
هوش مصنوعی: «اکنون هر دوی شما را به دار میکشم و آشوب و فتنهٔ روزگار را فرو مینشانم.»
هوش مصنوعی: این را گفت و به جلاد فرمان داد که این دو ستمگرِ ناپاک را...
هوش مصنوعی: «...بسته از اینجا ببر و به دار بیاویز تا روزگار آرام گیرد.»
هوش مصنوعی: هر دو را دستبسته، مانند مستانِ بیاختیار، از خیمه بیرون بردند.
هوش مصنوعی: در همان هنگام ناگهان مردی از دشت پدیدار شد که از سختی و شتاب نعل اسبش گویی زمین آب میشد.
هوش مصنوعی: کلاهخودی از فولاد و سپری از آهن داشت، زره پوشیده بود و کمرش را محکم بسته بود.
هوش مصنوعی: آن مرد مانند شیر پیش آمد و چوبهٔ دار را دید و آن جوشنپوشان و هیاهوی جنگ را مشاهده کرد.
هوش مصنوعی: شمشیری زد و بند را از دار برید و از پشت اسب سرکش خود پیاده شد.
هوش مصنوعی: در همان دم کوسها را بر پشت فیلها بستند و از گرد و غبار سپاه، زمین مانند آسمانی سیاه و آبنوسی شد.
هوش مصنوعی: آن مرد بیدرنگ نزد سرخپوش رفت و سرش را به گوش او نزدیک کرد.
هوش مصنوعی: رازی طولانی در گوش او گفت و آن پهلوان سرفراز در همان لحظه از جای برخاست.
هوش مصنوعی: سرخپوش دستور داد که این مرد را در بند نگاه دارید و با حلقههای کمند ببندید.
هوش مصنوعی: همان زمان اسیران را بر فیل بستند و گردنکشان از آنجا روانه شدند.
هوش مصنوعی: هر چه زر در گنج هیتالشاه بود بیرون کشیدند و به سرعت مانند دود بردند.
هوش مصنوعی: از سیم و زر و جامههای شاهانه، و از لعل و زر و دیبای زرنگار، همه را برداشتند.
هوش مصنوعی: زرههای سیمین و کلاههای زرین، و زره همراه با کمان و کلاهخود همراه با سپر را نیز گرفتند.
هوش مصنوعی: پهلوانان و دلیران شمشیرزن همهٔ این غنیمتها را بار فیلها کردند.
هوش مصنوعی: آنگاه سرخپوش پهلوان بهزاد را، که دلیر و سرفراز و آزاده بود، نزد خود خواند.
هوش مصنوعی: آن پهلوان شیردل، دو پادشاه را با همان دستهای بسته به بهزاد سپرد.
هوش مصنوعی: به او گفت این دو را در قلعه زندانی کن و دل خود را از درد و اندوه آسوده دار.
هوش مصنوعی: تا زمانی که من از این راه بازگردم و با آن پهلوان نامدار دیگرِ سپاه روبهرو شوم.
هوش مصنوعی: اگر آن سپهبد دو دست مرا ببندد، سرزمین هند با همهٔ فراز و نشیبش از آنِ او خواهد بود.
هوش مصنوعی: و اگر من دو دست او را به بند کشم و سرش را در حلقهٔ کمند گرفتار کنم،
هوش مصنوعی: او را همراه هیتالشاه و ارژنگشاه بر دار میکشم و نابودش میکنم.
هوش مصنوعی: پس از آن تو را سربلند میکنم و در میان پهلوانان به تو بزرگی و برتری میبخشم.
هوش مصنوعی: اسیران را مانند بادی تند به بهزاد سپرد و خود از آنجا راه سفر در پیش گرفت.
هوش مصنوعی: آن پهلوان نامدار، دو گنج و دو پادشاه بزرگ را همراه دلیران به سرعت روانه کرد.
هوش مصنوعی: از سوی دیگر، چون بهزاد به شهر رسید، از روی کینه بر هیتالشاه خشم گرفت و او را آزرد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.