چنین گفت ارژنگ با نامور
که این جام و آئینه را در نگر
که تا هریک از این دو صنعت بود
وزین هر دو بسیار حکمت بود
مر این جام را جام انجم نمای
بخواند خردمند مشکل گشای
مرآینه آینه حکمت است
دو حکمت درو کرده ار صنعت است
چنین کرد انجام انجم نمای
خردمند صنعت گر دلگشای
که هرگاه باشد پر از باده جام
نماید درو شکل انجم تمام
ستاره هرآنچه اندر افلاک هست
نمایان درین جام زر پاک هست
بداند هرآنکس که آرد بدست
بدو نیک گیتی ز بالا و پست
ببیند همه سعد نحس سپهر
و زین جام با گردش ماه و مهر
شما را مدار سپهر جهان
شود اندرین جام حکمت عیان
همان طالع شاه کشورگشای
توان دید در جام انجم نمای
دگر طالع هر که در عالم است
نمایان درین جام پرحکمت است
دویم حکمتش آنکه زین جام می
هرآنکس که نوشد به آئین کی
برآرد چو از لب برآرد خروش
سپارت بگوید که بادات نوش
شنیدی چو تعریف جام کهن
ازآئینه هم نیز بشنو سخن
کز آئینه دل شود زنگ غم
شنیدم کاین مانده از شاه جم
به هندوستان اندران یادگار
مر آئینه در جام گوهر نگار
ولیکن مر آئینه از روی بود
که نزدیک شاه جهان جوی بود
مر آئینه کو ز فولاد خاست
سکندر بهنگام خود کرد راست
کنون حکمت آینه کوش کن
ز گوینده داستان کهن
دو رو داشت آئینه دیو سار
به یک روی کج و به یک روی راست
بهر روی از آن حکمتی شد پدید
که ماندش شگفت آنکه او را شنید
چنین بود حکمت بروی دراز
که باهم دو کس کر شدی رزمساز
زبهر متاع خرید و فروخت
یکی زین دو گر چشم رایش بدوخت
شدی آن دو کس پیش آئینه شاد
بکردی به آئینه سوگند یاد
بدیدی درآئینه گر مردروی
قسم راست بودی از آن گفتگوی
در آئینه گر رو ندادی فروغ
شدی شرمسار او ز گفت دروغ
بدان روی دیگر چنین بوده است
مر آئینه کو ز حکمت بخاست
که در وی اگر خسته ای بنگرید
رخ خود در آئینه دیدی سفید
شدی شاد گر غم نگردد تباه
وگر مردنی بود دیدی سیاه
سپهدار از این بشد شادمان
دعا کرد ارژنگ را در زمان
که گردون بکام شهنشاه باد
سر و دانشت برتر ازماه باد
سمند ترا نعل بادا هلال
کمند تو در گردن بدسکال
کمین چاکرت نامور شهریار
ببوسید دستش یل نامدار
چهل اسب بازین زر پیش داد
چهل نازنین خوبرو بیش داد
همه ماهرویان پروین عذار
همه مشکمویان آهو شکار
وزین پس یکی مجلس آراست شاه
که بردی بدو جشن اورنگ ماه
می و نقل و ساقی گلچهره بود
فروزنده تر مجلس از مهره بود
ز لحن مغنی ز سر رفت هوش
چو بلبل دم نای میزد خروش
رخ سرکشان بود گلگون ز می
همی مرغ بود و می و نقل و نی
چو بر سبز میدان نیلی حصار
ززنگار زد خیمه شاه تتار



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، ارژنگ شاه با شهریار دربارهٔ دو شیء مهم یعنی جام و آینه سخن میگوید و از حکمتها و ویژگیهای آنها صحبت میکند. جام به عنوان نمایندهای از ستارهها و آسمان، معرفِ حکمت و نشانههایی از تقدیر است و آینه نیز از راز و حکمت درونی انسانها حکایت دارد. درمیان این گفتگو، ارژنگ به تأثیر نوشیدن از می جام و مشاهدهٔ حقیقت خود در آینه میپردازد که میتواند شادی یا غم را نمایان کند. در ادامه، پس از آراستگی مجلس، ارژنگ برگزاری جشن را با می، نقل و ساقی زیبا بیان میکند و فضای شاد و دلنشینی را توصیف میکند که در آن لحنهای موسیقی و خوشیهای جوانان در حال طنینانداز است.
هوش مصنوعی: ارژنگشاه به شهریارِ نامدار گفت: در این جام و این آینه خوب بنگر.
هوش مصنوعی: هر یک از این دو، ساختهٔ هنری شگفت است و در هر دو، حکمت و رازهای بسیاری نهفته است.
هوش مصنوعی: خردمندِ گرهگشا این جام را «جام انجمنمای»، یعنی جامی که ستارگان را نشان میدهد، نامیده است.
هوش مصنوعی: آن آینه نیز «آینهٔ حکمت» است و سازندهاش با هنرِ خود دو حکمت در آن نهاده است.
هوش مصنوعی: آن خردمندِ هنرمند و دلگشا، جام انجمنمای را چنین ساخت:
هوش مصنوعی: هرگاه جام پر از باده شود، نقش همهٔ ستارگان بهطور کامل در آن پیدا میشود.
هوش مصنوعی: هر ستارهای که در آسمانهاست، در این جامِ زرِ ناب دیده میشود.
هوش مصنوعی: هر کس این جام را به دست آورد، نیک و بدِ جهان و فراز و فرودِ آن را میداند.
هوش مصنوعی: در این جام همهٔ نیکاختری و بداختریِ آسمان را همراه با گردش ماه و خورشید میبیند.
هوش مصنوعی: گردش آسمان و جهان در این جامِ حکمت برای شما آشکار میشود.
هوش مصنوعی: حتی طالع و بختِ پادشاهِ کشورگشا را هم میتوان در این جام انجمنمای دید.
هوش مصنوعی: افزون بر آن، طالعِ هر کسی که در جهان است در این جامِ پرحکمت نمایان است.
هوش مصنوعی: حکمت دوم این جام آن است که هر کس به آیین شاهان از آن باده بنوشد،
هوش مصنوعی: چون جام را از لب بردارد، جام بانگ برمیآورد و به او میگوید: نوشت باد و گوارا باشد.
هوش مصنوعی: اکنون که وصف این جامِ کهن را شنیدی، دربارهٔ آینه هم سخن بشنو.
هوش مصنوعی: این آینه زنگارِ غم را از دل میزداید، و شنیدهام که این آینه یادگاری از جمشیدشاه است.
هوش مصنوعی: این یادگار، یعنی آینه همراه جامِ گوهرنشان، در هندوستان مانده بود.
هوش مصنوعی: اما این آینه از رویْ (مفرغ) ساخته شده بود و در دستِ آن شاهِ جهانجوی بود.
هوش مصنوعی: و آن آینهای که از پولاد ساخته شد، اسکندر در روزگار خود ساخت.
هوش مصنوعی: اکنون از راویِ این داستانِ کهن، حکمتِ این آینه را با دقت گوش کن.
هوش مصنوعی: آن آینهٔ شگفت دو رو داشت: یک رویش کج و روی دیگرش راست بود.
هوش مصنوعی: از هر یک از دو روی آن آینه خاصیتی شگفت آشکار میشد، چنانکه هر کس آن را میشنید در شگفتی میماند.
هوش مصنوعی: خاصیت یک روی آن چنین بود که اگر دو نفر با هم به نزاع و ستیز برمیخاستند،
هوش مصنوعی: و این ستیز بر سر کالا و داد و ستد بود و یکی از آن دو چشم انصاف و خرد خود را بسته بود و نادرستی میکرد،
هوش مصنوعی: آن دو نفر با خاطری آسوده پیش آینه میرفتند و به آینه سوگند میخوردند.
هوش مصنوعی: اگر کسی که سوگند خورده بود چهرهٔ خود را در آینه میدید، معلوم میشد که سوگندش در آن گفتگو راست است.
هوش مصنوعی: و اگر چهرهاش در آینه روشن و نمایان نمیشد، به سبب دروغی که گفته بود شرمنده میشد.
هوش مصنوعی: خاصیت روی دیگرِ آن آینه که از حکمت ساخته شده بود چنین بود:
هوش مصنوعی: اگر بیمار یا زخمیای در آن مینگریست و چهرهٔ خود را در آینه سفید میدید،
هوش مصنوعی: شاد میشد، چون نشانهٔ آن بود که بیماری نابودش نمیکند و بهبود مییابد؛ اما اگر مردنی بود، چهرهٔ خود را سیاه میدید.
هوش مصنوعی: سپهسالار (شهریار) از این هدیه شادمان شد و بیدرنگ ارژنگ شاه را دعا کرد.
هوش مصنوعی: گفت: آسمان به کام شاهنشاه بگردد و سر و دانشت از ماه برتر باشد.
هوش مصنوعی: هلال ماه نعل اسب تو باشد و کمند تو بر گردن بدخواهت افتد.
هوش مصنوعی: و گفت کمترین چاکر تو شهریار نامور است؛ آنگاه آن پهلوان نامدار دست شاه را بوسید.
هوش مصنوعی: شاه چهل اسب با زین زرین به او بخشید و افزون بر آن چهل کنیزک نازنین و زیبارو داد.
هوش مصنوعی: همهٔ آن کنیزکان ماهرو بودند با چهرهای درخشان چون پروین، و همه مشکینموی و دلربا که آهو را هم شکار میکردند.
هوش مصنوعی: پس از آن شاه بزمی آراست چنان باشکوه که تخت ماه بر آن رشک میبرد.
هوش مصنوعی: در آن بزم شراب و نقل و ساقیِ گلرخسار بود و مجلس از خورشید هم روشنتر بود.
هوش مصنوعی: از آواز خواننده هوش از سرها میرفت و نای چون بلبل نغمه و خروش سر میداد.
هوش مصنوعی: چهرهٔ گردنکشان از شراب گلگون شده بود و پیوسته مرغ بریان و شراب و نقل و نی در کار بود.
هوش مصنوعی: تا آنگاه که بر میدان سبز و قلعهٔ نیلگون آسمان، شاه تتار (شب) خیمهٔ زنگارگون خود را برافراشت؛ یعنی شب فرا رسید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.