چو آمد بر او تیر بارید چیر
نشد تیر بر گبر او جایگیر
یکی خشت برداشت آن دیو زشت
بزد بر بر ماه فرخنده خشت
زره بر درید و به پستان رسید
شکستی بدان سان بدستان رسید
چه شد تالبش خسته ز آن حشت ماه
به پیچید رخ رفت ز آوردگاه
چه دید آن چنان تند گشتاسپ اسب
برانگیخت آمد چه آذرگشسپ
به ارهنگ آویخت چون شیر زوش
دل ازکینه نامداران به جوش
یکی رزم مردانه کردند سخت
ولیکن از ایران بدی خفته بخت
سم اسب گشتاسپ بر شد به چاه
در افتاد یل از فراز سیاه
در افکند ارهنگ پیچان کمند
سر شاهزاده درآمد به بند
چه لهراسپ آن دید در قلب گاه
بزد اسپ آمد میان سپاه
چو زال آن چنان دید بر کرد اسپ
سواران زابل چه آذر گشسپ
همه سرسوی رزمگاه آمدند
بیاری فرخنده شاه آمدند
گرفتند ارهنگ را در میان
وزین روی ارجاسپ آمد دمان
بریدند آن حلقه ها(ی) کمند
سر شاهزاده برون شد ز بند
چه ارجاسپ آمد به آوردگاه
چکاچاک شمشیر بر شد به ماه
دو لشکر دو دریای تیر و تبر
همه بسته چون کوه از کین کمر
پیاده بیامد به پیش سپاه
ز پس پیل و رخ بر رخ آن هر دو شاه
نخستین کمان از سواران درشت
یکی تیره باران بکردند چست
چنان گشت روی هوا پر ز تیر
ز شست دلیران نخجیرگیر
نه نم ز آسمان آمدی بر زمین
نه بر آسمان برشدی گرد کین
ز بس گرد لشکر زمین جوش زد
فلک بر فلک پنبه در گوش زد
نمودی کسی گر از آن رزم پشت
رسیدیش در پشت تیری درشت
ز غیرت وگر ایستادی به جای
ندیدی سر از تیغ در پیش پای
اجل پر ز شمشیر آهن گداز
هوا پر ز پیکان جوشن گداز
اجل در ستیزنده مأوا گرفت
خدنگ یلان در جگر جا گرفت
چنان فتنه برخاست از هر طرف
که شد رسم مهر از جهان بر طرف
ز بس تیر در سینه شد جایگیر
بشد سینه صندوق پیکان تیر
ز خون دشت مانند جیحون همه
ستوران در او گشته گلگون همه
کمند از کمین بست راه نفس
به مرگ یلان ناله کردی جرس
ز بس کز کمان جست تیر و تبر
تکاور برآورد از تیر پر
میان سپاه اندرون زال زر
خورشان همه بود چون شیر نر
بدست اندرش گرز سام سوار
همی بود جوشان چو ابر بهار
بدان سو که او حمله بردی بکین
ز خون زود کردی سراسر زمین
به پیرانه سرکردی آن کارزار
که دست جوانان بماندی ز کار
میان سپه ره بارهنگ بست
مر آن آهنین گرز سامش بدست
چو از دور ارهنگ یالش بدید
بلرزید بر خویش مانند بید
کاز آن پیش از او دیده بد دستبرد
کجا کرده بالش سپهدار خرد
برانگیخت باره بیامد برش
به تندی یکی تیغ زد بر سرش
بدزدید یال از دم تیغ زال
سر تیغ آن بدرگ و بد سکال
بزانوی زال زر آمد دلیر
بشد خسته زانوی آن نره شیر
بدزدید زانو یل کامیاب
سر تیغ آمد به سوی رکاب
رکاب از دم تیغ ببریده شد
چنین بخت یکباره گردیده شد
درافتاد زال از فراز ستور
که ایرانیان جمله کردند شور
بر ارهنگ بستند ره استوار
بکردند دستان یل را سوار
بشد خیره ارهنگ از آن حرب خویش
همی رزم می کرد و می رفت پیش
چنان خون روان شد ز تیغ بلند
که خون رفت چون نیل در هیرمند
بر ایران سپه شد چو گیتی درشت
دلیران نمودند از رزم پشت
دل آشفته از رزم لهراسپ شاه
به شهر اندرون با شکسته سپاه
همه گرد آن شهر لشکر نشست
همه دشت در خون و خنجر نشست
که از راه توران سواری چه کرد
بیامد شده روی چون لاجورد
به ارجاسپ گفتا که ای شهریار
ز دستت برون رفت توران دیار
یکی لشکر آمد ز دریای چین
بزد خیمه در دشت توران زمین
سپهدار خاقان به همراه اوست
یکی پهلوان پیش درگاه اوست
مگر تیز چون شیر دارد به جنگ
چه فیلش گشاده برو تیز چنگ
اگر دیر تازی ایا شهریار
بگیرد همه ملک توران دیار
گذر کرد از گنگ افراسیاب
بسیج آنکه آمد سپه با شتاب
چو بشنید ارجاسپ شد خیره زان
ز جا جست چون باد اندر زمان
به ارهنگ گفتا که برخیز تفت
که از دست ما ملک توران برفت
که ایران خود از ماست هر که هست
که ما راست گردان ایران بدست
سراپرده برکند و بنواخت کوس
ز گرد سپه شد جهان آبنوس
از ایران به توران سپه سرنهاد
به شد شاه ترکان به مانند باد
چنان بد که چون شهریار جوان
به چین برد لشکر ز هندوستان
که ز آنسان به توران سپاه آورد
وز آنجای بر سوی راه آورد
نماید به ایرانیان دستبرد
بدان تا بدانند آهنگ گرد
هنر از گهر آشکارا کند
خبردار از آن خود نیا را کند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، وقایع نبردی میگذرد که در آن ارهنگ بانو و گشسپ به جنگ با یکدیگر میپردازند. گشسپ در مواجهه با ارهنگ زخم میخورد و در ادامه با کمک زال و دیگر دلاوران ایرانی، تلاش میکند تا پیروز شود. جنگی سخت و پرتنش میان دو لشکر در میگیرد که سرانجام زال با یک ضربه قاطع ارهنگ را به زمین میزند. پس از این پیروزی، ارجاسپ، پادشاه توران، از شکست خود در حیرت میافتد و تصمیم به بازگرداندن سرزمینهای از دست رفته میگیرد. شعر به تصویر کشیدن این جنگ و تاثیرات روانی آن بر طرفین میپردازد.
هوش مصنوعی: چون ارهنگ به سوی بانو گشسپ آمد، بانو دلیرانه بر او تیر بارید، اما هیچ تیری در زره (گبر) او فرو نرفت.
هوش مصنوعی: آن دیو زشترو نیزهٔ کوتاهی (خشت) برداشت و آن را بر سینهٔ آن ماهروی خجسته (بانو گشسپ) زد.
هوش مصنوعی: خشت زره را درید و به پستان او رسید؛ و بدینگونه شکست و آسیبی به خاندان دستان (زال) رسید.
هوش مصنوعی: چون آن ماهروی از ضربهٔ آن خشت زخمی شد، روی گرداند و از میدان نبرد بیرون رفت.
هوش مصنوعی: گشتاسپ چون این را دید، اسب را تند برانگیخت و مانند آتش آذرگشسپ به میدان آمد.
هوش مصنوعی: گشتاسپ مانند شیری غرّان با ارهنگ درآویخت، در حالی که دل نامداران از کینه میجوشید.
هوش مصنوعی: آن دو نبردی سخت و مردانه کردند، اما بخت ایرانیان در آن روز خفته و یارینکننده بود.
هوش مصنوعی: سم اسب گشتاسپ در چالهای فرو رفت و پهلوان از پشت اسب سیاهش بر زمین افتاد.
هوش مصنوعی: ارهنگ کمند پیچان خود را افکند و سر شاهزاده گشتاسپ در بند آن گرفتار شد.
هوش مصنوعی: لهراسپ چون این را از قلب سپاه دید، اسب را تاخت و به میان لشکر آمد.
هوش مصنوعی: زال نیز چون آن وضع را دید سوار شد و سواران زابلی مانند آتش آذرگشسپ همراه او شتافتند.
هوش مصنوعی: همه رو به میدان نبرد آوردند و به یاری شاهزادهٔ خجسته آمدند.
هوش مصنوعی: ارهنگ را در میان گرفتند و از آن سو ارجاسپ خروشان و شتابان پیش آمد.
هوش مصنوعی: حلقههای کمند را بریدند و سر شاهزاده از بند رها شد.
هوش مصنوعی: چون ارجاسپ به میدان آمد، صدای چکاچاک شمشیرها تا ماه بالا رفت.
هوش مصنوعی: دو لشکر مانند دو دریای پر از تیر و تبر بودند و همه چون کوه، کمر کین بسته بودند.
هوش مصنوعی: پیادگان پیشاپیش سپاه آمدند و پشت سر آنان پیلان، و آن دو شاه روبهروی هم ایستادند؛ شاعر با واژههای پیاده و پیل و رخ و شاه به مهرههای شطرنج اشاره دارد.
هوش مصنوعی: نخست سواران با کمانهای سخت خود چابکانه بارانی از تیر باریدند.
هوش مصنوعی: از شست دلیران شکارافکن چنان تیر رها شد که فضای آسمان پر از تیر گشت.
هوش مصنوعی: انبوهی تیرها چنان بود که نه قطرهٔ باران از آسمان به زمین میرسید و نه گرد نبرد به آسمان بالا میرفت.
هوش مصنوعی: از بسیاری گرد لشکر، زمین به جوش آمد و آسمانها از غوغای نبرد پنبه در گوش نهادند.
هوش مصنوعی: اگر کسی از آن نبرد روی برمیگرداند و میگریخت، تیری سخت بر پشتش مینشست.
هوش مصنوعی: اگر کسی از سر غیرت در جای خود میایستاد و نمیگریخت، سرش با ضربهٔ شمشیر جلوی پایش میافتاد.
هوش مصنوعی: مرگ همهجا را با شمشیرهایی که آهن را میگداخت پر کرده بود و هوا پر از پیکانهایی بود که زره را میشکافت.
هوش مصنوعی: مرگ در وجود جنگجویان جای گرفت و تیرهای پهلوانان در جگرها نشست.
هوش مصنوعی: از هر سو چنان آشوبی برخاست که رسم مهربانی از جهان برافتاد.
هوش مصنوعی: آنقدر تیر در سینهها نشست که سینهها مانند صندوقی پر از پیکان شده بود.
هوش مصنوعی: دشت از فراوانی خون مانند رود جیحون شده بود و اسبان همه در آن سرخرنگ شده بودند.
هوش مصنوعی: کمندهایی که از کمینگاه انداخته میشد راه نفس را میبست و زنگهای جنگی بر مرگ پهلوانان ناله میکرد.
هوش مصنوعی: از بس تیر و تبر از کمانها پرتاب شد، اسب تیزرو از تیرهایی که بر تنش نشسته بود گویی پر درآورده بود.
هوش مصنوعی: در میان سپاه، زال زر مانند شیر نر خروشان بود.
هوش مصنوعی: گرز سام سوار در دست او بود و مانند ابر بهاری میجوشید و میغرید.
هوش مصنوعی: به هر سو که با کینه حمله میبرد، بهزودی همهٔ زمین را از خون رنگین میکرد.
هوش مصنوعی: او در روزگار پیری چنان جنگی میکرد که دست جوانان از انجام آن ناتوان میماند.
هوش مصنوعی: زال در میان سپاه راه را بر ارهنگ بست، در حالی که گرز آهنین سام در دستش بود.
هوش مصنوعی: ارهنگ چون از دور قامت و یال زال را دید، مانند درخت بید بر خود لرزید.
هوش مصنوعی: زیرا پیش از آن، زورآزمایی و چیرگی زال را دیده بود و دیده بود که آن سپهدار چگونه یال و کتف او را خرد کرده است.
هوش مصنوعی: ارهنگ اسبش را به حرکت درآورد، نزد زال آمد و با شتاب ضربهٔ شمشیری بر سر او زد.
هوش مصنوعی: زال گردن خود را از لبهٔ شمشیر آن بدذات بدخواه کنار کشید.
هوش مصنوعی: نوک شمشیر به زانوی زال دلیر رسید و زانوی آن شیرمرد زخمی شد.
هوش مصنوعی: آن پهلوان پیروز زانویش را کنار کشید و نوک شمشیر به سوی رکاب رفت.
هوش مصنوعی: رکاب با لبهٔ شمشیر بریده شد و بدینگونه بخت ناگهان برگشت.
هوش مصنوعی: زال از روی اسب به زمین افتاد، چنانکه همهٔ ایرانیان فریاد و غوغا برآوردند.
هوش مصنوعی: ایرانیان راه را محکم بر ارهنگ بستند و دستانِ پهلوان (زال) را که از اسب افتاده بود دوباره سوار کردند.
هوش مصنوعی: ارهنگ از جنگی که کرده بود گستاخ و خشمگین شد و پیوسته میجنگید و پیش میرفت.
هوش مصنوعی: از شمشیر بلند او چنان خونی جاری شد که خون، تیره و سیاه مانند نیل، به رود هیرمند ریخت.
هوش مصنوعی: روزگار بر سپاه ایران سخت شد و دلاوران ایرانی از میدان جنگ روی برگرداندند و گریختند.
هوش مصنوعی: لهراسپ شاه، پریشاندل از این جنگ، با سپاه شکستخورده به درون شهر رفت.
هوش مصنوعی: لشکر دشمن گرداگرد شهر را گرفت و همهٔ دشت پر از خون و خنجر شد.
هوش مصنوعی: در این میان سواری از راه توران رسید که رنگ چهرهاش از ترس و نگرانی کبود شده بود.
هوش مصنوعی: آن سوار به ارجاسپ گفت: ای پادشاه، سرزمین توران از دستت بیرون رفت.
هوش مصنوعی: لشکری از سوی دریای چین آمده و در دشت توران خیمه زده است.
هوش مصنوعی: سپهسالار خاقان همراه این لشکر است و پهلوانی نیز بر درگاه او ایستاده است.
هوش مصنوعی: آن پهلوان در جنگ مانند شیر تند و چالاک است و همچون فیل نیرومند، چنگال تیز خود را گشوده است.
هوش مصنوعی: ای پادشاه، اگر در تاختن به آنجا درنگ کنی، او همهٔ کشور توران را خواهد گرفت.
هوش مصنوعی: آن سپاه از گنگِ افراسیاب گذشته و با شتاب و آمادگی پیش آمده است.
هوش مصنوعی: ارجاسپ چون این خبر را شنید سراسیمه شد و همان دم مانند باد از جا برخاست.
هوش مصنوعی: به ارهنگ گفت: زود برخیز که کشور توران از دست ما رفت.
هوش مصنوعی: ایران به هر حال از آنِ ماست، چون پهلوانان ایران را در دست خود اسیر داریم.
هوش مصنوعی: سراپرده را برچید و کوس جنگ را نواخت و از گرد و غبار سپاه، جهان مانند چوب آبنوس سیاه شد.
هوش مصنوعی: سپاه از ایران رو به توران نهاد و شاه ترکان همچون باد شتابان رفت.
هوش مصنوعی: ماجرا چنین بود که شهریارِ جوان لشکر خود را از هندوستان به چین برده بود.
هوش مصنوعی: قصدش این بود که بدین گونه سپاه به توران بیاورد و از آنجا راه ایران را در پیش گیرد.
هوش مصنوعی: تا به ایرانیان دلاوری و زورمندی خود را نشان دهد و بدانند که این پهلوان چه عزمی دارد.
هوش مصنوعی: و هنر و دلاوری خود را که از گوهر و نژادش برخاسته آشکار کند و نیای خود را از آن آگاه سازد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.