باز آفتی به اهل جهان از جهان رسید
کاثار کلفتش به زمین و زمان رسید
باز آتشی فتاد به عالم که دود آن
از شش جهت گذشت و به هفت آسمان رسید
از دشت غصه خاست غباری کزین مکان
طوفان آن به منظرهٔ لامکان رسید
ابری بهم رسید و ز بارش بهم رساند
سیلی سبک عنان که کران تا کران رسید
بالا گرفت نوحهپر وحشتی کز آن
غوغا به سقف غرفهٔ بالائیان رسید
هر نالهای که نوحه گر از دل به لب رساند
در بحر و بر بگوش انس و جان رسید
در چار رکن و شش جهت و هفت بارگاه
کار عزا و شغل مصیبت به آن رسید
کافاق روی روز کند همچو شب سیاه
وز غم نه افتاب برآید دگر نه ماه
افغان که بهترین گل این بوستان نماند
رخشان چراغ دیدهٔ خلق جهان نماند
شمعی که رشگ داشت بر او شمع آفتاب
از تند باد مرگ درین دودمان نماند
نخلی که در حدیقهٔ جنت به دل نداشت
از دوستان برید و درین بوستان نماند
گنجی که بود پر گوهر از وی بسیط خاک
در زیر خاک رفت و درین خاکدان نماند
روئی که کارنامهٔ نقاش صنع بود
پردر نظاره گاه تماشائیان نماند
حسنی که حسن یوسف ازو بد نشانهای
گم شد چنان که تا ابد ازوی نشان نماند
جسمی که بار پیرهن از ناز میکشید
بروی چه بارها که ز خاک گران نماند
دردا که آن رخ از کفن آخر نقاب کرد
خشت لحد مقابله با آفتاب کرد
افسوس کاختر فلک عزت و جلال
زود از افق رسید به منزلگه زوال
ماهی که مهر دیده به پا سودیش نه رخ
شخص اجل به صد ستمش کرد پایمال
سروی که در حدیقهٔ جان بود متصل
با خاک در مغاک لحد یافت اتصال
گل جامه میدرد که چه نخلی ز ظلم کند
بیاعتدالی اجل باغ اعتدال
مه سینه میکند که چه پاینده اختری
از دستبرد حادثه افتاد در وبال
از بس که در بسیط زمین بود بیعدیل
وز بس که در بساط زمان بود بیهمال
بر پیش طاق چرخ نوشتند نام او
سلطان ملک حسن و شخ خطه جمال
افغان که شد به مرثیه ذکر زبان و لب
القاب میرزای محمد قلی لقب
آن عیسوی نسب که شه چرخ چارمین
میشود بر نشان کف پای او جبین
ماهی که کلک صنع به تصویر روی او
در هم شکست رونق صورتگران چین
غالب شریک حسن که میکرد دم به دم
جان آفرین ز خلقت او بر خود آفرین
وقت خرام او که ملک گفتیش دعا
دیدی فلک خرامش خورشید بر زمین
واحسرتا که گنج گران مایهای چنان
با آن شکوه و کوکبه در خاک شد دفین
چون بگسلد کفن ز هم آیا چها کند
خاک لحد به آن تن و اندام نازنین
افسوس کز ستیزه گریهای جور دور
افغان کز انتقام کشیهای شخص کین
زندان تنگ خاک به یوسف حواله شد
کام نهنگ را تن یونس نواله شد
روز حیات او چو رسید از اجل به شام
بر خلق شد ز فرقت وی زندگی حرام
در قصد او که جان جهانش طفیل بود
تیغ اجل چگونه برون آید از نیام
با شخص فتنه بس که قضا بود متفق
در کار کینه بس که قدر داشت اهتمام
خورشید عمر بر لب بام اجل رسید
آن آفتاب را و فکندش فلک ز بام
چون شیشه وجود وی آفاق زد به سنگ
صد پاره شد ز غصه دل خاره و رخام
با آن تن لطیف زمین آن زمان چه کرد
وان فعل را سپهر ستمگر چه کرد نام
ترسم زبان بسوزد اگر گویم آن چه گفت
در وقت دست و پا زدن آن سرو خوش خرام
ای نطق لال شو که زبانت بریده باد
مرغ خیالت از قفس دل پریده باد
کس نام مرگ او به کدامین زبان برد
عقل این متاع را به کدامین دکان برد
باشد ز سنگ خاره دل پر تهورش
هرکس کزین خبر شود آگاه و جان برد
احرام بسته هر که اسباب این عزا
بردارد از زمین و به هفت آسمان برد
در قتل خود کند فلک غافل اهتمام
روزی اگر به این عمل خود گمان برد
خون بارد از سحاب اگر در عزای او
آب از محیط چشم مصیبت کشان برد
صیاد مرگ را که بدین سان گشاد چشم
کوره به شاهباز بلند آشیان برد
انصاف نیست ورنه چرا باغبان دهر
گلبن به نرخ خار و خس از بوستان برد
صد حیف کافتاب جهان از جهان برفت
رعنا سوار عرصهٔ حسن از میان برفت
یارب تو دل نوازی آن دل نواز کن
درهای مغفرت به رخش جمله باز کن
بر شاخسار سدره و طوبی هر آشیان
کاحسن بود نشیمن آن شاهباز کن
کوتاه شد چو رشتهٔ عمرش ز تاب مرگ
از طول لطف مدت عیشش دراز کن
تا بانگ طبل مرگ ز گوشش برون رود
قانون عفو بهر وی از رحم ساز کن
از فیضهای اخرویش کامیاب ساز
وز آرزوی دنیویش بینیاز کن
اینجا اگر به سروری افراختی سرش
آنجا به تاج خسرویش سرفراز کن
زین بیش محتشم لب دعوت بجنبش آر
واسباب قدر او طلب از کار ساز کن
یارب به عزت تو که این نخل نوجوان
از سدره بیشتر فکند سایه بر جنان



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: محتشم کاشانی در این مرثیه به سوگ محمد قلی میرزا مینویسد و از درد و اندوه عمیق ناشی از فقدان او سخن میگوید. او به تشبیه مرگ این جوان خوشچهره میپردازد و از آثار و نشانههای غم در آسمان و زمین روایت میکند. شاعر در وصف اندوهی که بر دل مردم و جهان نشسته، به تصاویری همچون آتش و طوفان اشاره میکند و تأثیر مرگ او را بر هستی و طبیعت به تصویر میکشد. او از زیباییها و ویژگیهای منحصر به فرد محمد قلی میگوید که دیگر هیچکدام از آنها در دنیا باقی نمانده است و در نهایت، با ناله و دعا از خداوند میخواهد که روح او را مورد لطف و بخشش قرار دهد و در آخرت سرفراز کند.
هوش مصنوعی: دوباره مصیبت و بلا به مردم جهان رسید و آثار تلخ آن در زمین و زمان نمایان شد.
هوش مصنوعی: آتشی دوباره در جهان شعلهور شده که دود آن از همهجا بلند شده و به هفت آسمان رسیده است.
هوش مصنوعی: از دشت اندوه غبار و گرد و غباری بلند شد که طوفان آن به جایگاهی فراتر از مکان و زمان رسید.
هوش مصنوعی: ابر سنگینی به من رسید و هرجا بارید، سیلابی خفیف و سریع به وجود آورد که از یک سر زمین تا سر دیگر آن را فراگرفت.
هوش مصنوعی: صرصر نوحه و شیون به شدت بالا گرفت و آنقدر طوفانی و وحشتآور بود که به سقف اتاقهای بلند و بالای اشراف و بزرگترها رسید.
هوش مصنوعی: هر ناله و فریادی که نوحهگر از دلش بیرون آورد، به گوش موجودات زنده و روحها در آب و زمین رسید.
هوش مصنوعی: در چهار رکن (جهتهای اصلی) و شش جهت (جهتهای دیگر) و هفت بارگاه (مکانهای مقدس یا با اهمیت) کار برگزاری عزای محمد قلی میرزا و شغل غم و مصیبت به شدت انجام گرفت.
هوش مصنوعی: روزگار چنان تاریک و غمانگیز شده که مانند شب سیاه است و دیگر هیچچیز روشناییبخش مانند خورشید یا ماه برنخواهد خواست.
هوش مصنوعی: آه و افسوس که بهترین گل این باغ (محمد قلی میرزا) دیگر وجود ندارد و چهرهاش که روشنیبخش چشمان مردم جهان بود، ناپدید گشته است.
هوش مصنوعی: شمعی که به خاطر زیباییاش و حسرتی که بر روی او داشت شمع خورشید، به دلیل تندباد مرگ در این خاندان باقی نمانده است.
هوش مصنوعی: نخلی که در باغ بهشت (جنت) نمیتواند به دل (علاقه) دوستان خود وصل باشد، از آنها جدا شده و در این باغ (دنیا) باقی نمانده است.
هوش مصنوعی: گنجی که از گوهرهای فراوان پر بود، در زیر خاک رفت و دیگر در این دنیا باقی نماند.
هوش مصنوعی: چهرهای که آثار و نشانههای هنرمندی او نمایان بود، دیگر در دید تماشاگران باقی نماند.
هوش مصنوعی: حسنی که جمال و زیبایی یوسف (پسر یعقوب) از آن سرچشمه میگرفت، بهگونهای از بین رفت که تا ابد هیچ نشانهای از آن باقی نماند.
هوش مصنوعی: بدنی که به ناز، لباس بر تن میکرد و زیباییهایش را به نمایش میگذاشت، اکنون چه بارها که زیر خاک و سنگ، سنگین و بیحالت مانده است.
هوش مصنوعی: آه اینکه آن چهره زیبا، هنگام مرگ، پوشش خود را از کفن برداشت و در برابر نور خورشید، سنگ قبر را قرار داد.
هوش مصنوعی: متأسفانه، دختر فلک، یعنی ستارهای که نماد عزت و جلال است، به سرعت به افول رسید و به مرحلهی زوال رسید.
هوش مصنوعی: ماهی که عشق و محبت در دلش بود، در پای ستم و ظلمی که به او شد، به شدت آسیب دید و پایمال گردید. اینجا منظور از «ماهی» به احتمال زیاد انسان یا کسی است که به عشق اشاره دارد و «شخص اجل» هم به مرگ اشاره دارد که به او ظلم کرده و او را تحت فشار گذاشته است.
هوش مصنوعی: سروی که در باغ جان و زندگی قرار داشت، حالا در گور و خاکی که محل خواب ابدی است، به خواب رفته و ارتباطش با خاک برقرار شده است.
هوش مصنوعی: گل، چون جامهای را دریده و به درد دلش میافزاید، که چگونه نخل بیپناهی بهخاطر ظلمی که در حقش شده، در بیعدالتی مرگ، باغی را که در آن رشد کرده است، از دست داده است.
هوش مصنوعی: ماه (مه) در سینهٔ من میکشد، زیرا چه ستارهای که پاینده و جاودانه بود، از گزند حوادث به زوال افتاد و به سختی گرفتار شد.
هوش مصنوعی: به دلیل اینکه زمین پر از بیعدلی و زمان پر از بیتوجهی بود، او (محمد قلی میرزا) در این دنیا به شدت رنج کشید و نتوانست زندگی آرامی داشته باشد.
هوش مصنوعی: بر روی طاق آسمان نام او را نوشتند: سلطان، ملک حسن و شهسوار زیبایی.
هوش مصنوعی: وقتی دربارهٔ مرگ محمد قلی میرزا صحبت میشود، زبان و لبها به ذکر و یاد او جاری میشوند و کلمات، لقبهای او را به زبان میآورند.
هوش مصنوعی: عیسوی نسب، که به احتمال زیاد اشاره به مسیحیت دارد، وقتی به شب چهارم ماه در آسمان تبدیل میشود، علامت یا نشانی بر روی کف پای او (مقصود فرد خاصی است) خواهد بود.
هوش مصنوعی: ماهی که در اینجا به تصویر زیبایی که از او خلق شده، اشاره دارد، و همزمان به نقص و نقصان آن تصویر با کلمات "در هم شکست" اشاره میکند. این تصویر نشاندهندهٔ این است که زیبایی روی او آنقدر بینظیر است که ابراز آن از عهدهٔ نقاشان و صورتگران چینی نیز خارج است.
هوش مصنوعی: غالب، که در زیبایی شریک است، هر لحظه جان را میآفرید و از خلقت او بر خود حسرت میبرد.
هوش مصنوعی: وقتی که او با ناز و زیبایی راه میرفت، آسمان و زمین دعا و نیایش او را میدیدند و خورشید به خاطر زینت و جلوهاش بر زمین آمده بود.
هوش مصنوعی: افسوس که گنج باارزشی، با آن همه زیبایی و قدرت، در خاک پنهان شد و مدفون گردید.
هوش مصنوعی: وقتی که کفن از هم گسسته شود، خاک قبر با آن بدن و اندام زیبا چه کار خواهد کرد؟
هوش مصنوعی: افسوس که به خاطر ستیزهگریها و ظلمهایی که بر مردم رفته، صدای شِکوه و ناله به گوش میرسد و این به خاطر انتقامجوییهای کسانی است که به دنبال کینه هستند.
هوش مصنوعی: در این بیت، شاعر به تشبیه شرایط سخت و طاقتفرسای مرگ و جدایی میپردازد. زندان تنگ خاک به یوسف (که به طور سنتی نماد زیبایی و پاکی است) نسبت داده شده و اشاره به حبس و ظلمی دارد که به او روا میشود. همچنین کام نهنگ، به یونس (پیامبر) اشاره دارد که در دل نهنگ افتاد و او را به عنوان نواله، یعنی غذایی که به او داده شد، معرفی میکند. این دو تصویر، بیانگر درد و رنجی است که بر این شخصیتها تحمیل شده است.
هوش مصنوعی: زمانی که مرگ محمد قلی میرزا فرا رسید، روز زندگیاش به شب تبدیل شد و از همان لحظه، زندگی برای مردم به دلیل جداییاش غیرممکن و حرام شد.
هوش مصنوعی: در آرزوی او که جان دنیا برایش تقدیم شده بود، چگونه ممکن است تیغ مرگ از غلاف خود خارج شود؟
هوش مصنوعی: باید با قضا و تقدیر که در کار دشمنی و کینهورزی هماهنگ هستند، ستیز کرد، چرا که این شرایط بسیار جدی و خطرناک است.
هوش مصنوعی: در آستانهٔ مرگ، عمر همانند خورشید به پایان رسیده است و به همین خاطر همان آفتاب (محمد قلی میرزا) از بام زندگیاش به زمین افتاده و زندگیاش به پایان رسیده است.
هوش مصنوعی: وجود محمد قلی میرزا، مانند شیشهای بوده که وقتی به سنگ برخورد کرده، میشکند و تکهتکه میشود. دل دوستانش از این غم و اندوه زخمدار و غصهدار است و این واقعه برای آنها مانند خراشیدن بر روی رخام (سنگ مرمر) است.
هوش مصنوعی: در آن زمان که آن جسم لطیف به زمین افتاد، آسمان ستمگر چه کار بر سر آن تن آورد و با آن چه کرد؟
هوش مصنوعی: میترسم حرفی بزنم که اگر بگویم، زبانم بسوزد؛ زیرا در زمانی که آن سرو زیبای خوشراه در حال دست و پا زدن بود، گفتاری گفته شد که بیان آن برای من دشوار است.
هوش مصنوعی: ای زبان، بهتر است که خاموش شوی، زیرا دیگر قدرت سخن گفتن نداری. خیال و آرزوی تو همچون پرندهای از قفس دل بیرون رفته و آزاد شده است.
هوش مصنوعی: هیچکس نام مرگ او (محمد قلی میرزا) را با کدام زبان میتواند بگوید، زیرا عقل نمیداند این ارزش گرانبها را به کدام مکان عرضه کند.
هوش مصنوعی: هر کس که از مرگ محمد قلی میرزا باخبر شود، اگر دل سختی داشته باشد، حتماً با خودش روحی داغدار و غمگین میبرد.
هوش مصنوعی: هر کسی که در این عزا که به خاطر محمد قلی میرزا برگزار میشود، لباس احرام (لباس مخصوص زائران حج) بر تن کند و اسباب برگزاری این مراسم را از زمین به آسمان ببرد، در واقع نشاندهندهٔ احترام و ارادت خود به این سوگواری است.
هوش مصنوعی: فلک (آسمان) در کشتن خود غافل است و زحمت میکشد؛ اگر روزی به این کار خود شک کند، به آن عمل خود گمان میبرد.
هوش مصنوعی: اگر باران در عزای او خون ببارد، اشکها نیز از چشم کسانی که درد و مصیبت میکشند، جاری شود.
هوش مصنوعی: این بیت به صید مرگ اشاره دارد که بهگونهای بیپروا و با چشمان کور، شاهباز (پرندهای بلندپرواز) را از آشیان خود خارج کرده است. این حالت به مرگ ناگهانی و بیرحمانهی انسانها شباهت دارد، بهویژه اشاره به مرگ محمد قلی میرزا.
هوش مصنوعی: انصاف نیست که باغبان زمانه، گلهای زیبا و باارزش را به قیمتی همچون خار و خس، از باغ بیفشاند.
هوش مصنوعی: آه که چقدر دردناک است که خورشید زیباییها از این دنیا رفت و آن جوان دلربا که به زیبایی مشهور بود نیز از میان ما ناپدید شد.
هوش مصنوعی: خداوندا، تو محبت کن و دل را نرم کن و درهای بخشش را به روی او که دلنواز است باز کن.
هوش مصنوعی: بر درختان سدره و طوبی (که بهشتی هستند) هر جا که زیبایی وجود دارد، آن جا مسکن (و نشیمن) آن شاه (محمد قلی میرزا) را قرار بده.
هوش مصنوعی: عمر او مانند رشتهای کوتاه شده است و به خاطر مرگ، از طول عمر و لذتهایش کاسته شده؛ پس ای خدا، مدت خوشی و زندگیاش را طولانیتر کن.
هوش مصنوعی: تا زمانی که صدای طبل مرگ از گوش او نرود، قانون عفو را به خاطر رحمت خود برای او قرار بده.
هوش مصنوعی: او را از نعمتهای آخرت خوشحال و بهرهمند ساز و آرزوهای دنیویاش را برآورده کن تا نیازمند هیچ چیز نباشد.
هوش مصنوعی: اگر در این دنیا او را به مقام و سروری برسانی، در آن دنیا هم تو را به تاج و تخت پادشاهیاش سرفراز گردان.
هوش مصنوعی: پس از این، محتشم از تو دعوت میکند که به این کار ادامه دهی و وسیلهی محبت او را فراهم کنی تا بتوانی او را ترفیع دهی.
هوش مصنوعی: خدایا، به بزرگیت قسم، این درخت جوان (که استعاره از محمد قلی میرزا است) سایهاش از درخت سدره که در بهشت است بزرگتر است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.