خردم نمود گردش چرخ چو آسیا
واکنون به خون دیده به سر شد همی مرا
از درد و رنج فرقت جانان شدم چنانک
باد هوا نیم من و شد باد من هوا
چون کهربا به رنگم و آن قوتم نماند
کهآن کاه برکشم که ربایدش کهربا
هر چند بیش گریَم تشنه ترم به وصل
از آب کس شنید که افزون شود ظما
روی سما ز دود دلم گشته چون زمین
پشت زمین ز آب سرم گشته چون سما
چشمم ز خون به سرخی چون چشم باده خوار
رویم ز غم به زردی چون روی پارسا
رستم ز چنگ هجر که هرچند چاره کرد
بیش از خیال باز ندانست مر مرا
تا گاه روز او و من و هجر دوست دوش
پیکار کردهایم به لشکرگه قضا
از زخم او و هیبت حکمش مرا بس است
پر خون دو دیده من و زردی رخ گوا
ناگه درآمد از در حجره خیال دوست
چون روی او بدیدم گفتمش مرحبا
زآنم ضعیف تن که دلم ناتوان شدهست
دل ناتوان شد کش از انده بود غذا
هم خوابهام سهر شد و هم خانهام فراق
یک لحظه نیستند ز چشم و تنم جدا
شد آشنا هر آنکه مرا بود دوستدار
بیگانه گشت هرکه مرا بود آشنا
بی برگ ماندهام من و نی با هزار برگ
من بینوا و فاخته با گونهگون نوا
گر تیره همچو قیر شود روزگار من
ور تنگ چون حصار شود گرد من هوا
اندر شوم ز ظلمت این تیز چون شهاب
بیرون روم ز تنگی آن زود چون صبا
از آتش دل من و از آب دیدگان
نشگفت اگر فزون شودم دانش ودها
گوهر بود کش آب زیادت کند ثمن
گوهر بود که آتشش افزون کند بها
از عمر شاد گردم از بهر نام و ننگ
غمگین شوم چو باز براندیشم از فنا
بسیار عمر خوردهست این اژدهای چرخ
او را همی نباشد سیری ز عمر ما
چون است ای عجب که ز چرخ زمردی
دیده برون نمیجهد از چشم اژدها
ای تن ز غم جدا شو میدان که هیچ وقت
یکتا نبود کس را این گنبد دوتا
خواهی که بخت و دولت گردند متصل
با نهمت تو هیچ مکن منقطع رجا
از صاحب موفق منصور بن سعید
آنکش ز حلم پیرهن است از سخا ردا
نفسش به بردباری و رایش به برتری
عزمش به وقت مردی و طبعش گه سخا
کوه است با رزانت و نارست با علو
باد است با سیاست و آب است با صفا
گر بودی از طبیعت او مایه زمین
ور بودی از بزرگی او گوهر سما
نابارور نرستی هرگز ازین درخت
نامستجاب بازنگشتی از آن دعا
ای طبع تو چو بحر وز بحرت مرا گهر
ای رای تو چو مهر وز مهرت مرا ضیا
ای خلق تو چو مشک وز مشکت مرا نسیم
وی لفظ تو چو شهد وز شهدت مرا شفا
هر نهمتی که خیزد طبعت کند تمام
هر حاجتی که افتد رایت کند روا
رای تو بی تغیر و طبع تو بی ملال
حلم تو بی تکلف و جود تو بی ریا
من بنده آنچنانم کز سنگها گهر
وز مردمان چنانم کز داسها گیا
خردم به چشم خلق و بزرگم به نزد عقل
از بخت با حضیضم و از فضل با سنا
آری شگفت نیست که از رتبت بلند
کیوان به چشم خلق بود کمتر از سها
از رنج چون هبا شدم و نیستم پدید
من جز در آفتاب بزرگیت چون هبا
من ناشنیده گویم از خویشتن چو ابر
چون کوه نیستم که بود لفظ او صدا
تاری شده است چشم من از روی ناکسان
از خاک پات خواهم کردنش توتیا
من جز تو را ندانم و دانم یقین که من
چونانکه واجب است ندانم همی تو را
آرم مدیح سوی تو این درخور مدیح
بر تو ثنا کنم همه ای درخور ثنا
گر هیچ ناسزا را خدمت کنم بدانک
هستم سزای هرچه در آفاق ناسزا
تا خط مستویست بر این چرخ منحنی
چرخ استوا نگیرد و خط وی انحنا
از چرخ باد برتر قدر تو و اندرو
کار تو مستقیم در آن خط استوا
جای محل و جاه تو چون چرخ با علو
روز نشاط و لهو تو چون چرخ با سنا



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به مدح منصور بن سعید میپردازد و لطافت روح و فضیلتهای او را ستایش میکند. او از درد فرقت و رنجهای ناشی از دوری صحبت میکند و حالتی از اندوه و ناباوری را توصیف میکند که انگار روزگار بر او تنگ و تار شده است. شاعر به تشبیهاتی زیبا حال و وضع خود را بیان میکند و در نهایت فضایل و ویژگیهای منحصر به فرد منصور را وصف میکند که او را از دیگران متمایز میسازد. منصور به عنوان شخصیتی بزرگ و شایسته توصیف میشود که به خرد و عظمت شهرت دارد و استعدادهای او منبع برکت برای دیگران است.
هوش مصنوعی: گردش آسمان مانند آسیا مرا خرد و نابود کرد، و اکنون این آسیا با خونِ اشک چشمم بر سرم میچرخد؛ یعنی رنج روزگار با اشک خونین من ادامه دارد.
هوش مصنوعی: از درد و رنجِ جدایی از معشوق چنان لاغر و ناچیز شدم که گویی کمتر از بادِ هوا هستم، و غرور و آرزویم نیز بر باد رفت.
هوش مصنوعی: رنگم مانند کهربا زرد شده و چنان ناتوانم که حتی آن کاهی را که کهربا به خود میکشد نمیتوانم بلند کنم.
هوش مصنوعی: هرچه بیشتر میگریم، تشنگیام به وصال بیشتر میشود؛ آیا کسی شنیده است که آب تشنگی را افزون کند؟
هوش مصنوعی: دودِ آهِ دلم آسمان را مانند زمین تیره کرده و آبِ اشکم روی زمین را مانند آسمان کبود و پرآب ساخته است.
هوش مصنوعی: چشمم از خون مانند چشم شرابخوار سرخ است و رویم از غم مانند روی پارسای ریاضتکش زرد است.
هوش مصنوعی: از چنگ هجران رها شدم، زیرا هجران هرچه چاره کرد نتوانست مرا از یک خیال بازشناسد؛ یعنی چنان نزار شدهام که دیده نمیشوم.
هوش مصنوعی: دیشب تا سپیدهدم من و هجرانِ دوست در میدان جنگِ تقدیر با هم پیکار کردیم.
هوش مصنوعی: برای گواهی بر زخمهای هجران و هیبت فرمانش، دو چشم پرخون و رخسار زردم بس است.
هوش مصنوعی: ناگهان خیالِ معشوق از درِ حجره وارد شد و چون رویش را دیدم به او خوشآمد گفتم.
هوش مصنوعی: تنم از آن رو ضعیف است که دلم ناتوان شده، و دل از آن ناتوان شد که خوراکش غم بود.
هوش مصنوعی: بیخوابی همبستر من و جدایی همخانهٔ من شدهاند و لحظهای از چشم و تنم جدا نمیشوند.
هوش مصنوعی: هر که دوستدارم بود به آشنایی سرسری بدل شد و هر که آشنایم بود بیگانه گشت؛ یعنی در سختی همه از من دور شدند.
هوش مصنوعی: من بیبرگ و بیتوشه ماندهام، نه مانند گلِ صدبرگ پربرگ؛ من بینوا و تهیدستم در حالی که فاخته نواهای گوناگون دارد. با دو معنای «برگ» و «نوا» بازی شده است.
هوش مصنوعی: اگر روزگارم مانند قیر سیاه شود و هوای پیرامونم مانند حصار تنگ گردد،
هوش مصنوعی: مانند شهاب تند در تاریکی آن فرو میروم و مانند باد صبا بهزودی از تنگنای آن بیرون میآیم.
هوش مصنوعی: شگفت نیست اگر از آتش دلم و آب چشمانم دانش و زیرکیام افزون شود.
هوش مصنوعی: چنانکه گوهری هست که آب بر بهایش میافزاید و گوهری که آتش ارزشش را بیشتر میکند؛ رنج نیز ارزش مرا بالا میبرد.
هوش مصنوعی: به خاطر نام نیک و آبرو از زندگی شادم، اما چون به نابودی و مرگ میاندیشم اندوهگین میشوم.
هوش مصنوعی: این اژدهای آسمان عمرهای بسیاری را بلعیده و هنوز از خوردن عمر ما سیر نمیشود.
هوش مصنوعی: شگفتا که با آنکه آسمان زمرّدین است، چشم این اژدها از دیدن زمرد بیرون نمیجهد؛ اشاره به باور کهن که زمرد چشم افعی و اژدها را کور میکند.
هوش مصنوعی: ای تن، از غم جدا شو و بدان که این گنبدِ خمیده هرگز با کسی یکرو و وفادار نبوده است. میان «یکتا» و «دوتا» بازی لفظی است.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی بخت و دولت به آرزوی تو بپیوندند، امیدت را هرگز قطع مکن.
هوش مصنوعی: یعنی امیدت را از خواجهٔ کامیاب، منصور بن سعید، مبر؛ کسی که بردباری جامهٔ تن او و بخشندگی ردای اوست.
هوش مصنوعی: جان او در بردباری، اندیشهاش در بلندی، ارادهاش در هنگام دلاوری و سرشتش در هنگام بخشش ممتاز است و این صفات در بیت بعد به کوه و آتش و باد و آب مانند میشوند.
هوش مصنوعی: در استواری چون کوه، در بلندی چون آتش، در هیبت و سیاست چون باد و در پاکی چون آب است.
هوش مصنوعی: اگر مایهٔ زمین از سرشت او بود و جوهر آسمان از بزرگی او ساخته شده بود،
هوش مصنوعی: هیچ درختی بیثمر از این زمین نمیرویید و هیچ دعایی از آن آسمان بیاجابت بازنمیگشت.
هوش مصنوعی: ای کسی که سرشتت چون دریاست و از آن دریا به من گوهر میرسد، و اندیشهات چون خورشید است و از آن به من روشنی میرسد.
هوش مصنوعی: خوی تو چون مشک است و بوی خوشش به من میرسد، و سخنت چون عسل است و از آن شفا مییابم.
هوش مصنوعی: هر خواستهای که پیش آید، سرشت تو آن را به انجام میرساند و هر نیازی که پیش آید، تدبیر تو برآوردهاش میکند.
هوش مصنوعی: اندیشهات دگرگون نمیشود، سرشتت ملول و خسته نمیشود، بردباریات بیتکلف و بخششت بیریاست.
هوش مصنوعی: من بنده در میان سنگها چون گوهرم و برتر از آنهایم، اما مردمان با من همان میکنند که داس با گیاه، یعنی مرا میبرند و آزار میدهند.
هوش مصنوعی: در چشم مردم خُرد و در نزد خرد بزرگم؛ از نظر بخت در پستیام و از نظر فضل و هنر در بلندی.
هوش مصنوعی: شگفت نیست؛ زیرا کیوان به سبب بلندی جایگاهش در چشم مردم از ستارهٔ کمنور سها هم کوچکتر مینماید.
هوش مصنوعی: از رنج مانند ذرهٔ غبار ناپیدا شدهام و جز در پرتو آفتاب بزرگی تو دیده نمیشوم، همانگونه که ذره فقط در نور آفتاب پیداست.
هوش مصنوعی: من مانند ابر سخنی ناشنیده و از خود میگویم، نه مانند کوه که سخنش تنها پژواک سخن دیگران است؛ یعنی شعرم از خود من است و تقلیدی نیست.
هوش مصنوعی: چشمم از دیدن روی فرومایگان تیره شده است و میخواهم با خاک پای تو آن را سرمه کنم و روشنش سازم.
هوش مصنوعی: من جز تو کسی را نمیشناسم و یقین دارم که تو را چنانکه سزاوار است نمیشناسم.
هوش مصنوعی: این مدیح را برای تو که سزاوار ستایشی میآورم و همهٔ ثنای خود را نثار تو میکنم.
هوش مصنوعی: بدان که اگر روزی ناسزاواری را خدمت کنم، سزاوار هر بدی و ناسزایی هستم که در جهان هست.
هوش مصنوعی: تا زمانی که بر این آسمان خمیده خط استوا راست است و نه آسمان راست میشود و نه آن خط خمیده،
هوش مصنوعی: قدر تو از آسمان برتر باد و کار تو در آن، مانند خط استوا، راست و استوار بماند.
هوش مصنوعی: جایگاه و مقام تو مانند آسمان بلند باد و روزهای شادی و خوشیات مانند آسمان روشن.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
تا داد باغ را سمن و گل بنونوا
بلبل همی سراید بر گل بنونوا
رود و سرود ساخته بر سرو فاخته
چون عاشقی که باشد معشوق او نوا
مشک و عبیر بارد بر گلستان شمال
[...]
چون نای بینوایم ازین نای بینوا
شادی ندید هیچ کس از نای بینوا
با کوه گویم آنچه ازو پر شود دلم
زیرا جواب گفته من نیست جز صدا
شد دیده تیره و نخورم غم ز بهر آنک
[...]
آمدگه وداع چو تاریک شد هوا
آن مه که هست جان و دلم را بدو هوا
گرمی گرفته از جگر گرم او زمین
سردی گرفته از نفس سرد من هوا
ماه تمام او شده چون آسمان کبود
[...]
منسوخ شد مروت و معدوم شد وفا
زین هر دو مانده نام چو سیمرغ و کیمیا
شد راستی خیانت و شد زیرکی سفه
شد دوستی عداوت و شد مردمی جفا
گشتهست باژگونه همه رسمهای خلق
[...]
ای بر مراد رأی تو ایام رامضا
بسته میان بطاعت فرمان تو قضا
از جاه تو گرفته سیادت بسی شرف
وز فر تو فزوده وزارت بسی بها
خلق خدای را برعایت تویی پناه
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.