شمارهٔ ۷۴ - قلم زدن نخست در شرح تیغ زدن جمهور سلاطین ماضیهٔ دهلی
خوشا هندوستان و رونق دین
شریعت را کمال عز و تمکین
بدین عزت شده اسلام منصور
بدان خواری سران کفر مقهور
بذمه گر نبودی رخصت شرع
نماندی نام هندو ز اصل تا فرع
ز غزنین تا لب دریا درین باب
همه اسلام بینی بر یکی آب
چنین گوید خبر دانندهٔ حال
کز آن میمون خبر میمون شدش فال
که از غزنه چو بیرون کرد صمصام
معزالدین محمد گوهر سام
از آن سلطان غازی بیمدارا
به هندوستان شد اسلام آشکارا
سریر دهلی از وی یافت بنیاد
که بنیاد سریرش تا ابد باد
چو بود است اعتقادی در نهادش
قوی ماند این بنا چون اعتقادش
چنان کو ز آهن شمشیر شاهی
ز دود از روی هندوستان سیاهی
ز یزدان با هزاران دل فروزی
جزای این عمل باداش روزی!
هر آنچه آن شاه غازی کرد بنیاد
ز قطب الدین سلطان گشت آباد
زهی بنده که از یک حکم محذوم
همایون کرد ز اسلام این کهن بوم
ز شمشیری که زد بر رای قنوج
در آبش غرقه کرد از آتشین موج
فگند از آب گنگش جامه در نیل
گرفت از وی هزار و چارصد فیل
چنان قطبی چو در مغرب سرامد
ز مشرق چتر شمسالدین برآمد
تف تیغش چنان گشت آسمانگیر
که همچون صبح دم شد جهانگیر
چو ذوالقرنین تا یک قرن کامل
نتاج فتح زاد از تیغ حامل
زحد «مالوه» تا عرصهٔ سند
نمودار غزای اوست در هند
چو رفت آن شمس روشن در سیاهی
برآمد اختر فیروز شاهی
به بخشش خلق عالم را رهی کرد
همه گنجینهٔ شمسی تهی کرد
چو ششماهی در آن دولت بسر برد
چو طفل هشت ماهه دولتش مرد
از آن پس چون پسر کم بود شایان
به دختر گشت رای نیک رایان
رضیه دختری مرضیه سیرت
سریر آراست، از جای سریرت
مهی چند آفتابش بود در میغ
چو برق، از پرده میزد پر توتیغ
چو تیغ اندر نیام از کار میماند
فراوان فتنه بی آزار میماند
برید از صدمهٔ شاهی نقابش
ز پرده روی بنمود آفتابش
چنان میراند زور مادهٔ شیران
که حامل میشدند از وی دلیران
سه سالی کش قوی بد پنجه و مشت
کسی بر حرف او ننهاد انگشت
چهارم چون ز کار او ورق گشت
برو هم خامهٔ تقدیر بگذشت
روان شد زان پس از حکم الهی
نگین سکهٔ بهرام شاهی
سه سال او نیز اندر عشرت و جام
نشاطی راند چون پیشینه بهرام
برو هم کرد بهرام فلک زور
شد آن بهرام نیز اندر دل گور
از آن پس بر فراز تخت مقصود
سعادت داد هفت اختر به مسعود
دو سه سالی دگر از دولت و بخت
علائی داشت از وی مسند و تخت
چو آن گلهای کم عمر از چمن جست
جوان سروی به بالین گاه بنشست
به محمودی شه روی زمین گشت
به گیتی ناصر دنیا و دین گشت
به سال بیست ز اوج پایهٔ خویش
جهان میداشت اندر سایهٔ خویش
عجب مهدی همه در کامرانی
بهر خانه نشاط و شادمانی
نه کس دادی کمند کینه را تاب
نه کس دیدی خیال فتنه در خواب
مسلمان چیره دست و هندوان رام
ندانستی کس از جنس مغل نام
شهی در ذاتش از یزدان شکوهی
هم از سنگ و هم از گوهر چو کوهی
خود از مستغرق کار الهی
به امرش بندگان در کار شاهی
چنین تا دور او هم بر سر آمد
جهان را نوبتی دیگر درآمد
الغ خانی کش آن محمود والا
به خویشی کرده بودش کار بالا
ز بهر عون مظلومان دل تنگ
غیاث الدین و دنیا شد بر او رنگ
شهی بود او که بخشایش و زور
خرام پیل نپسندید بر مور
در ایامش مغل ره یافت این سوی
به تاراج بضاعت گشت ره جوی
شد آن خورشید روشن نیز مستور
به برج خاک شد از بیت معمور
پس از وی پور پور وی به شادی
برامد بر سریر کیقبادی
ز سر نو کرد اکلیل شهان را
معز الدین و دنیا شد جهان را
سه سالی سکهٔ او نیز در ضرب
رواجی داشت اندر شرق تا غرب
چو او هم رخش عشرت را عنان داد
بدو هم چرخ دور همگنان داد
به هر پیمانه پر می ریختی در
هم آخر خفت چون پیمانه شد پر
دو ماهی داد پس چون صورت خواب
چراغ کیقبادی شمس دین تاب
هنوز آن صبح بود اندر تبا شیر
که شیرش واگرفت این دایهٔ پیر
چو بود این طفل در کار جهان خام
جهان بر پخته کاری یافت آرام
به فیروزی درین فیروزهگون مهد
سر فیروز شه شد سرور عهد
ز بهر خطبهٔ صدق و صوابش
جلال الدین و دنیا شد خطابش



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر دربارهٔ تاریخ فتح هند توسط سلاطین اسلامی و بهویژه معزالدین محمد غزنوی است که با دقت و سبک توصیفی، شکوه و عظمت تمدن اسلامی را در این سرزمین به تصویر میکشد. با محوریت شخصیتهای مهم مانند صمصام، قطب الدین و شمس الدین، شاعر به نیکوییهای حکومت و خدمات آنها به اسلام و گسترش دین در هندوستان اشاره میکند. همچنین، دوران حکومتهای بعدی را بررسی میکند که چگونه شخصیتهایی مانند بهرام و جلال الدین با هدایتهای خود، به پیشرفت و شکوفایی کشور کمک کردند. شاعر با ستایش از ارزشهای اخلاقی و سیاسی این سلاطین، به عظمت و فراز و نشیبهای تاریخ اسلام در هند میپردازد.
هوش مصنوعی: هندوستان خوشبخت است و رونق دین اسلامی در آن به اوج خود رسیده و در عظمت و قدرت قرار دارد.
هوش مصنوعی: به برکت این بزرگی و افتخاری که اسلام پیدا کرده، دشمنان و سران کفر در وضعیت ذلت و خواری قرار گرفتهاند.
هوش مصنوعی: اگر در دین و قانون اجازه و رخصتی برای ستم کردن به دیگران وجود نداشت، اسم هندو نیز از اصل تا فرع (در تمام جنبهها) باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: از غزنین تا لب دریا، در این موضوع، همه جا نشانههایی از اسلام را میبینی که بر این یک آب (دریا) دلالت میکند.
هوش مصنوعی: خبر میدهد که دانای احوال، از آن میمون (شخصی خردمند) خبری به او رسیده که به خاطر آن، خبر به او خوش آمد و او را خوشبخت دانسته است.
هوش مصنوعی: صمصام معزالدین محمد، که از خانوادهٔ سامانیان است، از غزنه خارج شد و به سمت دیگری رفت.
هوش مصنوعی: سلطان غازی (صمصام معزالدین محمد)، بدون رحم و ملاحظه، به هندوستان لشکرکشی کرد و از آن زمان دین اسلام به وضوح در این سرزمین نمایان شد.
هوش مصنوعی: سلطنت دهلی با فرمانروایی او تأسیس شد و امید میرود که این بنیاد سلطنت برای همیشه برقرار بماند.
هوش مصنوعی: چون در دل او اعتقاد و باور نیرومندی وجود دارد، این بنیاد همچنان استوار و پابرجا خواهد ماند مانند اعتقاد خود او.
هوش مصنوعی: چنان که شمشیر سلطنتی، که از آهن ساخته شده، از دود سیاه بر روی هندوستان نمایان میشود.
هوش مصنوعی: خداوند با هزاران دل شادی برای پاداش این عمل، در روز جزا (روز قیامت) تو را پاداش دهد!
هوش مصنوعی: هر کاری که آن شاه غازی (سلطان) انجام داد، موجب ساخت و آبادانی سرزمینهایی شد که به قطبالدین (قطبالدین ایبک، نخستین پادشاه سلسلهٔ غوریان در هند) تعلق داشت.
هوش مصنوعی: بندهای که از یک دستور سلطنتی از سوی شاه همایون به ایراد حکم پرداخته، باعث شده که دین اسلام این سرزمین قدیم زنده بماند.
هوش مصنوعی: از شمشیری که بر ارادهٔ قنوج (منطقهای در هند) زد، او را در آب غرق کرد، در حالی که بر اثر این اقدام، آتشین موجها (خشم) او را فرا گرفته بود.
هوش مصنوعی: از آب گنگ (رود گنگ) که در هند معروف است، جامهای به رنگ نیل (آبی) به دست آورد و از او (قنوج) هزار و چهارصد فیل (پیل) به دست آمد.
هوش مصنوعی: چنانکه قطب (قطب شمال) که در مغرب به اوج خود رسیده است، از سمت مشرق، سایه (چتر) شمسالدین (یک شخصیت مهم یا حکمران) نمایان میشود.
هوش مصنوعی: تیغ او چنان قدرتمند و تأثیرگذار شد که گویی آسمان را درنوردید و مانند سپیدهدم بر کل صحنهٔ جهان چیرگی پیدا کرد.
هوش مصنوعی: امیرخسرو به تمجید از قدرت و پیروزی سلاطین گذشتهٔ دهلی میپردازد و میگوید که مانند ذوالقرنین (شاهی که به دلیل فتوحاتش شناخته شده است) تا یک قرن، دستاوردهای آنها حاصل شده و از تیغ آنها نسلهایی از پیروزی به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: غزوات او در هند از جایی به نام «مالوه» تا نواحی «سند» کاملاً مشهود و معروف است.
هوش مصنوعی: وقتی آن خورشید درخشان (شمس) به سمت تاریکی (سیاهی) رفت، ستارهٔ پیروز (اختر فیروز) پادشاهی طلوع کرد.
هوش مصنوعی: او (سلطان فیروز شاه) با بخشش و عطای خود، راهی برای عالمیان باز کرد و همه گنجینههای خود را که مانند نور خورشید ارزشمند بود، خالی کرد.
هوش مصنوعی: چون شش ماه از عمرش در آن دولت گذرانید، مانند کودکی که هشت ماهه باشد، عمرش به سر آمد و از دنیا رفت.
هوش مصنوعی: بعد از اینکه پسر شایستهای در کار نبود، تصمیم بر این شد که دختر به عنوان ولیعهد انتخاب شود.
هوش مصنوعی: رضیه دختر پسندیدهای بود که از نظر سیرت و رفتار، به مقام سلطنت شایسته بود و برای نشستن بر تخت سلطنت آماده بود.
هوش مصنوعی: رنگ و رونق زندگی او مانند آفتاب در روز روشن و همچون برق از پشت پرده نمایان است. او با خشونتی که دارد، همه چیز را تحت تاثیر خود قرار میدهد و تابش و درخشش خاصی را به زندگی دیگران میبخشد.
هوش مصنوعی: چنانکه تیغی که در نیام قرار دارد، از کار میافتد و بیفایده میشود، فتنهها و آشوبها نیز در بیخطر بودن و آرامش میمانند.
هوش مصنوعی: به خاطر آسیبهای ناشی از حکومت شاه، پردهبرداری از چهرهاش صورت میگیرد و روشنایی حقیقت او مانند آفتاب نمایان میشود.
هوش مصنوعی: چنان قدرت و نیرویی دارد که شیران را میکشد؛ بهطوریکه دلیرانی که از او میترسیدند، به زحمت میتوانستند بار او را تحمل کنند.
هوش مصنوعی: او سه سال منتظر بود تا یک قوی (مرد قوی و نیرومند) که با دست و پا درگیر است، به مبارزه بپردازد و هیچکس جرات نکرد تا به او اعتراض کند یا با او مخالفت کند.
هوش مصنوعی: زمانی که کار او (سلاطین گذشته) به پایان رسید و ورق (حالت یا سرنوشت) تغییر کرد، قلم (خودسرنوشت) تقدیر نیز بر سرنوشت او خط کشید و ادامه یافت.
هوش مصنوعی: بر اساس تصمیم الهی، سکهای که نشان و نشانهٔ حکومت بهرام بود، از دست رفت یا در دست کسی دیگر قرار گرفت.
هوش مصنوعی: او (بهرام) برای سه سال در خوشی و شادابی زندگی کرد و مانند گذشته شراب نوشید.
هوش مصنوعی: بهرام، که به عنوان نماد قدرت و دلیری شناخته میشود، دیگر بر سر قدرت نیست و حالا به یاد او فقط در دل گور (مقبرهاش) باقیمانده است. این یعنی که اقبال و موفقیتی که در زمان حیاتش داشته، اکنون به پایان رسیده و او دیگر در دسترس نیست.
هوش مصنوعی: پس از آن، مسعود بر روی تختی که نماد سعادت است نشسته و هفت سیاره (اختر) به او نعمت دادهاند.
هوش مصنوعی: مسعود، دو یا سه سال دیگر از خوششانسی و دولت خود بهرهمند بود و بر مسند و تخت سلطنت تکیه زده بود.
هوش مصنوعی: چون گلهای کمعمر از باغ بیرون رفتند، جوان سروی در کنار بستر نشسته است.
هوش مصنوعی: محمود، که یک پادشاه (امیر) است، به عنوان بهترین و بافضیلتترین حاکم در زمین شناخته میشود و در این دنیا، ناصر (مدافع) دین و دنیا به حساب میآید.
هوش مصنوعی: در سال بیست، محمود به اوج قدرت و اعتبار خود رسید و جهان زیر سایهٔ او را تحت کنترل داشت.
هوش مصنوعی: مهدی، که به خاطر خوشبختی و کامیابیاش شگفتانگیز است، همه جا را پر از خوشی و شادابی کرده است.
هوش مصنوعی: هیچکس را طاقت تحمل کینه نیست و هیچکس در خواب هم تصور فتنه را نمیبیند.
هوش مصنوعی: تو فکر میکنی که مسلمانان قوی و قدرتمند و هندوها آرام و مطیع، هیچکس را از جنس مغلها نمیشناسی. در اینجا به قدرت مسلمانان و آرامش هندوها اشاره شده و به تفاوتهای این دو گروه در مقایسه با مغلها پرداخته شده است.
هوش مصنوعی: پادشاهی دارای عظمت و شکوهی است که از جانب خداوند به او داده شده و او همچون کوه، از سنگ و گوهر ساخته شده است، یعنی هم استحکام دارد و هم زیبا.
هوش مصنوعی: خداوند بهخودیخود در کارهای الهی غرق است و به فرمان او بندگان در انجام امور سلطنت مشغول هستند.
هوش مصنوعی: وقتی که او (محمود) بر سر کار آمد، دنیا به نوبتی دیگر تغییر کرد و تحولی جدید آغاز شد.
هوش مصنوعی: محمود، شخصیتی بلندمرتبه و بزرگ، به دلیل خویشیاش با شخصی به نام غیاثالدین، مقامی رفیع و کارهایی بزرگ انجام داده است.
هوش مصنوعی: غیاثالدین (یکی از سلاطین دهلی) به خاطر حمایت از مظلومان، دلی نگران و غمگین داشت و این نگرانی بر چهرهاش نیز نمایان شده بود.
هوش مصنوعی: او (غیاثالدین) پادشاهی بود که نه تنها به بخشش و مهربانی علاقه داشت، بلکه همچنین قوت و قدرت خود را به ناتوانان نشان نمیداد و رفتار ظالمانه و زورگویی را بر دیگران نپسندید.
هوش مصنوعی: در زمان او، مغولها به این سمت آمدند و چیزهای موجود را به غارت بردند و به دنبال منافع خود بودند.
هوش مصنوعی: آن خورشید روشن (شاه) نیز پنهان و غایب شد و به سبب خاک (مرگ) در خانهای معمور (محل زندگی و آبادی) رفت.
هوش مصنوعی: پس از آن خورشید، فرزند او با شادی بر تخت کیخسرو نشسته است.
هوش مصنوعی: معزالدین، که به عنوان یک شاه شناخته میشود، تاج و تخت پادشاهان را دوباره مورد توجه قرار داد و باعث شد که دنیا تحت تأثیر قرار گیرد.
هوش مصنوعی: سه سال سکهٔ معزالدین (سلطان دهلی) در شرق و غرب رواج و گردش داشت.
هوش مصنوعی: وقتی او با لذت و شادی به زندگی و خوشیهای دنیا روی آورد، سرنوشت و دورانی را نیز به دیگران اهداء کرد.
هوش مصنوعی: هر بار که میدیدی پیمانه پر شده، میریختی در آن شراب، اما در نهایت، وقتی پیمانه به اندازه کافی پر میشد، گرفتار خواب میشدی.
هوش مصنوعی: دو ماهی را به عنوان پاداش داد و آن ماهیان به مانند چهرهٔ خواب میدرخشیدند، مانند چراغ کیقباد، که مشعلدار شمسالدین تابان است.
هوش مصنوعی: هنوز صبح بود و در حال روشنی، دایهٔ پیر که شیر را به دوش میکشید، متوجه شده که این کارش بیفایده است.
هوش مصنوعی: وقتی این کودک در فضای ناپخته و خام زندگی کوچک است، جهان کارهای خود را در حالتی آرام و پخته انجام میدهد.
هوش مصنوعی: در این مهد فیروزهای، که نمادی از زیبایی و خوشبختی است، سر فیروز، که به احتمال زیاد نامی برای پادشاه یا مقام مهمی است، به عنوان خوشبختترین فرزند یا رهبر زمان خود شناخته میشود.
هوش مصنوعی: جلالالدین به خاطر صداقت و درستکاریاش، در نظر مردم و دنیا محترم و با عظمت شد و دیگران به او توجه کردند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.