بخش ۶۳ - پشیمان شدن پریدخت و از عقب سام رفتن
سخن گوی دهقان فرخنژاد
چنین از پریدخت مه کرد یاد
که چون از گو شیردل دور ماند
چو باد از پیَش اسب گلگون براند
تهی مغزی و سرکش و تندخوی
ازینها پشیمانی آرد به روی
بدل سنگ برزد به سنگین دلی
در آن کار حیران شد از مشکلی
خروشش دم صبحگاهی ببست
نفیرش دم مرغ و ماهی ببست
دل تنگ را آب کرد از سرشک
جهان غرق خوناب کرد از سرشک
بسی دست بر دل زد از دست دل
کش از خون دل پا فروشد به گل
چو مهجور ماند از وفادار خویش
خجل شد ز گفتار و کردار خویش
چو مه مهد بر ابر که کوب بست
چو خورشید بر کوه? زین نشست
به آئین ترکان پرخاشخر
روان گشت با تیغ و تیر و سپر
همه ملک هستی ز ره برگرفت
پی اسب کهکوب شه برگرفت
بری شد ز دل تا به دلبر رسید
برون شد ز خود تا به او در رسید
ز نرگس شده بر سمن سیلریز
ز خون جگر نرگسش سیلخیز
فروشسته از اشک یاقوت خام
ز زلف شب تیره کرده ظلام
دلش رفته و از پی دل شده
ز دست دلش پای در گل شده
ره دور از راه افتاده دور
زده شاهرخ از شه افتاده دور
دمیده شب تیره زین سبز باغ
برافروخته زنگی شب چراغ
فلک را ز اکلیل برجبه تاج
زده ماه را مهر بر تخت عاج
ز مهتاب روشن شده کار شب
ز انجم شده گرم بازار شب
خوشآوای گردون همآوای مرغ
زده چنگ در ناله نای مرغ
تبیرهزن نوبتی شام را
به نوبت زده نوبت بام را
پریدخت چون اسب سرکش براند
فلک در تکاپوی او بازماند
به هر منزلی کو علم برکشید
ز چشمش بسی چشمها شد پدید
به هر چشمه ساری که مهرخ نشست
از آن چشمه در دم شقایق برست
به هر موضعی کو برآورد دم
زمین از سرشکش برآورد نم
قضا را جنیبت بدان بیشه راند
که مر سام را پای در گل بماند
نظر کرد که پیکر سام دید
که بر طرف نخجیرگه میچرید
بدانست کان مرغ بیبال و پر
در آن آشیان ساختست آبخور
فَرَس پیشتر راند و بشناختش
بر مردم دیده جا ساختش
رخش دید گلگون ز خوناب چشم
لب چشمه پر گوهر از آب چشم
ز خون جگر تر شده دامنش
گیا بردمیده ز پیراهنش
در آن چشمه کو رخ به خون شسته بود
ز خون دلش ارغوان رسته بود
به سوفار آهی که برمیکشید
تتقهای چرخی به هم میدرید
به هر نوبتی کو همی زد خروش
سپهر سرافکنده میشد ز هوش
به سوز نفس کز جگر می گشاد
مه از بام نه پایه درمیفتاد
بدان گونه آتش ز دل برفروخت
که بر وی پریدخت را دل بسوخت
بیامد که در پایش افتد چو موی
به چوگان زلفش درآید چو گوی
خرد برزدش نعره کای بیخرد
خردمندت از مردی این نشمرد
گرش زانکه میآزمائی رواست
که در زور مردانگی تا کجاست
وگر زانکه زینسان طلبگار تست
پریوار مهرش هوادار تست
کند سوی آهوی مستت گذر
و یا همچو آهو رباید ز بر
به خورشید اگر دست بردی چه سود
بَرو دستبردی بباید نمود
برانگیخت که کوب سرکش ز جای
بزد بانگ بر سام فرخندهرای
که اینجا چه جوئی و کام تو چیست
نژاد از که داری و نام تو چیست
بگفتا که گم کردهام نام خویش
همی خواهم از دادگر کام خویش
بگفتا اگر عاشقی جان بده
وگرنه برو ترک جانان بده
بگفتا که گر جان دهم در خور است
که جانم پریدخت مهپیکر است
بگفتا که ای نام بد کرده مرد
حدیثی که گوئی ازو برمگرد
چو جانت پریدخت گلگون بود
تنت زنده از جان جدا چون بود
بگفتا جدائی ز ناکامی است
نکونامی عشق بدنامی است
بگفتا که دل برکن از مهر او
برون کن ز دل طلعت چهر او
بگفتا که دل کو سخن در دل است
چو شد دل مرا کار از آن مشکل است
بگفتا چرا دل بدادی ز دست
فتادی ز دستان چو ماهی به شست
بگفتا به شوخی ز دستم ربود
کنون چون دل از دست دادم چه سود
بگفتا مده دل به تیمار و درد
که انده برآرد ز غمخوار گرد
بگفتا چه گوئی ز احوال دل
که از دل بماندست پایم به گل
بگفتا تو اینجا درنگ آوری
که بر خانه شاه ننگ آوری
بگفتا رها کردهام نام و ننگ
بود کان پری را درآرم به چنگ
بگفتا صبوری ز سیمینبرش
گرفتی کنار از میان لاغرش
بگفتا ز دلبر گرفتم کنار
کند خون به چشمم سر اندر کنار
بگفتا که در صورت جان ببین
ز زلف و رخش کفر و ایمان ببین
بگفتا که تا زندهام جانم اوست
دل و دیده و کفر و ایمانم اوست
بگفتا که آرام دارد دلت
نه دل با دلآرام دارد دلت
بگفت اوست جان را دلآرام دل
که قوت روانست و آرام دل
بگفتا گرش باز بینی دگر
ز باغ رخش لاله چینی دگر
بگفتا که دارم به دل این هوس
ولی وصل عنقا نیابد مگس
بگفتا چرا بیرخش زندهای
از آن همچو زلفش پراکندهای
بگفتا دریغ است از آن لب سخن
چو نامش برآید مبر نام من
بگفتا هماکنونت از گرد راه
بگیرم برم تا به نزدیک شاه
منم آنکه چون تیغ کین برکشم
سر چرخ گردون به چنبر کشم
بگرید ز نوک سنان من ابر
بدرد جگرگاه درنده ببر
من آن شیرگیر پلنگافکنم
که چنگال در شیر گردون زنم
مرا پیل خوانند جنگآوران
همه سرفرازان و کنداوران
گرایدون که گرشسب جنگآوری
همین دم ز دستم کجا جان بری



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: پری دخت به یاد سام پشیمان و دلزده میشود و با عجله به دنبالش میرانَد. در این حال، دلش پر از اندوه و اشک است و از دوری سام، دچار غم و افسردگی شده است. پری دخت در جستجوی سام به هر سمتی حرکت میکند و در مسیر، دلش به درد میآید و خود را در وضعیت دشواری مییابد. او تلاش میکند تا به او برسد و در این بین، به گفتوگویی با خود و اطرافیانش میپردازد که در آن بحثهایی درباره عشق، وفاداری و پشیمانی مطرح میشود. سرانجام، او خود را به سام میرساند و از عشق و دلبستگیاش سخن میگوید، در حالی که در گذشتههای پرخطر و پرجنجال خود را با یادآوریهای تلخی در مورد جنگها و مشکلاتش تسلا میبخشد.
هوش مصنوعی: دهقانِ سخنگو و نیکنژاد (راوی داستان) دربارهٔ پریدختِ ماهروی چنین روایت کرد.
هوش مصنوعی: که وقتی پریدخت از سامِ دلیر و شیردل دور ماند، سام اسب سرخرنگ خود را مانند باد از پیش او تاخت و رفت.
هوش مصنوعی: بیخردی و سرکشی و تندخویی سرانجام پشیمانی به بار میآورد.
هوش مصنوعی: پریدخت از سنگدلی که کرده بود سنگ بر دل خود کوبید و در این کار دشوار سرگشته و حیران ماند.
هوش مصنوعی: فریاد و نالهاش چنان بود که دمِ سپیدهدم را بند آورد و فغانش نفسِ مرغ و ماهی را برید.
هوش مصنوعی: دل تنگ و غمگینش را با اشک آب کرد و از اشک خونین جهان را غرق خوناب ساخت.
هوش مصنوعی: از دست دلِ خود بسیار بر سینه زد، چنانکه از خون دل پایش در گل فرو رفت؛ یعنی در غم درمانده و گرفتار شد.
هوش مصنوعی: چون از یار وفادارش جدا ماند، از سخنان و رفتار خود شرمنده شد.
هوش مصنوعی: مانند ماه که بر ابر سوار شود، زین بر اسبِ کوهکوب و تیزرو بست و مانند خورشید که بر کوه بنشیند بر زین نشست.
هوش مصنوعی: به رسم ترکانِ جنگجو، با شمشیر و تیر و سپر به راه افتاد.
هوش مصنوعی: همهٔ دارایی و هستی را از سر راه کنار گذاشت و ردِ اسبِ کوهکوبِ شاه (سام) را دنبال کرد.
هوش مصنوعی: از دل خود گذشت تا به دلبر برسد و از خود بیرون آمد تا به او برسد.
هوش مصنوعی: از چشمانِ نرگسگونهاش سیلِ اشک بر چهرهٔ سپید چون یاسمنش روان بود و چشمش از خون جگر سیلاب میانگیخت.
هوش مصنوعی: لب یاقوتیاش را با اشک شسته بود و گیسوی سیاهش چون شبی تاریک تیرگی پدید آورده بود.
هوش مصنوعی: دلش از دست رفته بود و به دنبال دل روان بود و از دست دلش پایش در گل مانده و درمانده بود.
هوش مصنوعی: راهی دور در پیش داشت و از راه به دور افتاده بود؛ همچون رخِ شطرنج که شاهرخ خورده و از شاه دور افتاده، از شاهِ خود جدا مانده بود.
هوش مصنوعی: شبِ تیره از این باغِ سبزِ آسمان برآمد و زنگیِ شب (تاریکی) چراغ ستارگان را برافروخت.
هوش مصنوعی: آسمان تاجی از ستارگانِ اکلیل بر سر نهاد و ماه بر تخت عاجین جای خورشید نشست.
هوش مصنوعی: کارِ شب از مهتاب روشن شد و بازار شب از ستارگان گرم و پررونق گشت.
هوش مصنوعی: خوشآوازِ آسمان (زهره) با مرغان همآواز شد و چنگ را با ناله و نای مرغان همراه ساخت.
هوش مصنوعی: طبلزنِ نوبتیِ شب به نوبت طبلِ هنگام بامداد را زد؛ یعنی شب گذشت و صبح نزدیک شد.
هوش مصنوعی: پریدخت اسب سرکش را چنان تند راند که آسمان در شتاب و تکاپو از او عقب ماند.
هوش مصنوعی: در هر منزلی که پرچم برافراشت و درنگ کرد، از اشک چشمش چشمههای بسیار پدید آمد.
هوش مصنوعی: بر کنار هر چشمهساری که آن ماهروی نشست، از اشک خونینش بیدرنگ گل شقایق رویید.
هوش مصنوعی: در هر جایی که آه کشید، زمین از اشک او نمناک شد.
هوش مصنوعی: از قضا پریدخت اسب یدک خود را به همان بیشهای راند که سام در آنجا درمانده و پایش در گل فرو مانده بود.
هوش مصنوعی: نگاه کرد و پیکر سام را دید که در کنار شکارگاه سرگردان میگشت.
هوش مصنوعی: فهمید که آن عاشقِ بیپناه، که مانند پرندهای بیبال و پر است، در آن جا آبشخور و منزل گرفته است.
هوش مصنوعی: اسب را جلوتر راند و او را شناخت و او را با مهر بسیار در دیدهٔ خود جای داد.
هوش مصنوعی: دید که چهرهٔ سام از اشک خونین سرخ شده و کنار چشمه از اشکهایش پر از مروارید است.
هوش مصنوعی: دامنش از خون جگر خیس شده بود و از بس در آن جا مانده بود، از پیراهنش گیاه روییده بود.
هوش مصنوعی: در چشمهای که چهرهاش را با خون شسته بود، از خون دلش گل ارغوان روییده بود.
هوش مصنوعی: آههای او مانند تیری بود که پردههای آسمان را از هم میدرید.
هوش مصنوعی: هر بار که فریاد برمیآورد، آسمانِ سرافکنده از هوش میرفت.
هوش مصنوعی: از سوز نفسی که از جگرش برمیآمد، ماه از بام آسمان نُهطبقه فرو میافتاد.
هوش مصنوعی: سام چنان آتشی از دل برافروخته بود که دل پریدخت بر او سوخت.
هوش مصنوعی: پریدخت خواست مانند زلف در پای او بیفتد و مانند گوی در خمِ چوگانِ زلف او گرفتار شود.
هوش مصنوعی: خرد بر او بانگ زد که ای نادان، خردمند این کار را از جوانمردی و شایستگی نمیشمارد.
هوش مصنوعی: اگر میخواهی او را بیازمایی که زور و مردانگیاش تا چه اندازه است، رواست.
هوش مصنوعی: و اگر او به راستی اینگونه خواهان تو و دلبستهٔ مهر توست،
هوش مصنوعی: خودش به سوی تو، آهوی مست، خواهد آمد یا مانند شکارچی تو را مثل آهو در بر خواهد ربود.
هوش مصنوعی: اگر دست به خورشید دراز کنی، سودی ندارد؛ باید به میدان رفت و دلاوری و چیرگی نشان داد.
هوش مصنوعی: پس پریدخت اسب کوهپیکر و سرکش خود را از جا برانگیخت و بر سام نیکاندیش بانگ زد،
هوش مصنوعی: که اینجا چه میجویی و خواستهات چیست، از چه نژادی هستی و نامت چیست؟
هوش مصنوعی: سام گفت: نام خود را گم کردهام و خواستهٔ خود را از خداوند دادگر میطلبم.
هوش مصنوعی: پریدخت گفت: اگر عاشقی جان بده، وگرنه برو و از معشوق دست بکش.
هوش مصنوعی: سام گفت: اگر جان بدهم سزاوار است، زیرا جان من پریدختِ ماهروی است.
هوش مصنوعی: پریدخت گفت: ای مردِ بدنام، از سخنی که میگویی برنگرد و بر آن پایدار بمان.
هوش مصنوعی: اگر جانت پریدختِ گلگون است، پس چگونه تنت جدا از جان زنده مانده است؟
هوش مصنوعی: سام پاسخ داد: جدا بودن از جان از ناکامی و نرسیدن به مراد است، و در عشق، بدنامی همان نیکنامی است.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: دل از مهر او بکن و یاد چهرهٔ او را از دلت بیرون کن.
هوش مصنوعی: سام گفت: دلی کجا مانده که این سخن در آن جای بگیرد؟ چون دلم از دست رفته، کارم از همین رو دشوار شده است.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: چرا دلت را از دست دادی و مانند ماهی که در قلاب میافتد، در دام نیرنگ او گرفتار شدی؟
هوش مصنوعی: سام گفت: او با شوخی و دلربایی دلم را از دستم ربود. اکنون که دل از دست رفته، سرزنش چه سودی دارد؟
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: دلت را به غم و درد مسپار، زیرا اندوه غمخوار را نابود میکند.
هوش مصنوعی: سام گفت: از حال دل چه میگویی؟ به سبب همین دل، پایم در گل مانده و درماندهام.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: تو در اینجا درنگ میکنی و با این کار بر خاندان شاه ننگ میآوری.
هوش مصنوعی: سام گفت: من نام و ننگ را رها کردهام؛ شاید آن پری را به دست آورم.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: آیا از آن سیمینتن صبر پیشه کردی و از کمر باریکش کناره گرفتی؟
هوش مصنوعی: سام گفت: آری، از دلبر دور افتادم و اکنون اشک خونین از چشمم سرازیر است و دامنم را پر کرده است.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: در چهرهٔ او جان را ببین؛ زلفش کفر و رویش ایمان است.
هوش مصنوعی: سام گفت: تا زندهام او جان من است؛ دل و چشم و کفر و ایمانم همه اوست.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: آیا دلت آرام دارد؟ دلت دیگر با خودش نیست، بلکه پیش دلدار است.
هوش مصنوعی: سام گفت: او آرامبخش دل و جان من است؛ خوراک روان و آرامش دل است.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: اگر بار دیگر او را ببینی، باز از باغ رخسارش گل لاله میچینی؟
هوش مصنوعی: سام گفت: این آرزو را در دل دارم، اما مگسی چون من به وصال عنقا نمیرسد.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: چرا بیدیدار او زندهای؟ از همین روست که مانند زلفش پریشان و پراکندهحالی.
هوش مصنوعی: سام گفت: دریغ است دربارهٔ آن لب سخن گفته شود. هرگاه نام او برده میشود، نام مرا در کنارش نیاور، که شایستهٔ آن نیستم.
هوش مصنوعی: پرسنده گفت: هماکنون تو را در میان گرد و غبار راه میگیرم و نزد شاه میبرم.
هوش مصنوعی: من کسی هستم که چون شمشیر کین برکشم، سر چرخ گردون را به بند و کمند میکشم.
هوش مصنوعی: ابر از ترس نوک نیزهٔ من میگرید و جگرگاه ببر درنده از آن دریده میشود.
هوش مصنوعی: من آن شیرگیر و پلنگافکنی هستم که حتی در شیر آسمان (برج اسد) چنگال میزنم.
هوش مصنوعی: جنگاوران و همهٔ سرفرازان و دلیران مرا «پیل» میخوانند.
هوش مصنوعی: حتی اگر مانند گرشاسب جنگاور باشی، این لحظه چگونه میتوانی از دست من جان به در ببری؟
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.