بخش ۲۱۱ - پایان کتاب خواجو در حالت خود گوید
چنین است آئین گردان سپهر
که گاهیش کینه بود گاه مهر
قراری ندارد جهان با کسی
که باشد جهان را جهانجو بسی
که گه سور و گه درد و گه ماتم است
مقیم از پی شادمانی غم است
چو از لاله فراش باغ بهار
زند خیمه سبز بر کوهسار
کف غنچه پر خورده زر شود
لب چشمه پر لولوی تر شود
دگرباره صراف باد خزان
به طرف گلستان درآمد وزان
فشانده درم شاخ را بر ورق
رباید ورق را ز باد از سبق
چو صیقل زن صبح زربفت پوش
کند روشن آئینه هفت جوش
رسد روز رخشنده را جان به لب
شود تیره از سینه آه شب
غریب ار بنالد که گوید خموش
وگر شهد نوشد که گوید که نوش
من ار زان که گردم به غربت هلاک
به رسم غریبان برندم به خاک
ولیکن که بر خاک من مرد و زن
ننالد کسی جز بت چنگ زن
به آب خرابات غسلم دهید
پس آنگاه بر دوش مستان نهید
به پهلوی میخانه من جز شراب
مسازید از بهر من جز رباب
که تا درتنم یک نفس باقی است
دلم با می و مطرب و ساقی است
ز مستی اگر عاقلی سر متاب
که سلطان نجوید خراج از خراب
شبی گیری و شمع کاشانهای
بت خوب و ساقی و پیمانهای
ورت دل بگیرد ز خلوتسرای
بدین بوستان دلارا درآی
ببین گلشن همچو خرم بهشت
پر از گلعذاران حوری سرشت
همه دلفروزان روشن گهر
همه ماهرویان سیمین کمر
قصب پوش خوبان با خط و خال
نموده رخ از پردههای خیال
عروسان نسرین بناگوش و بکر
سمن عارضان گلستان فکر
تن سیمگون زیر مشکین قصب
نهان کرده چون روز روشن به شب
نظر کن بدین لعبت دلپذیر
که ماهیست در سایبان حریر
بت پرنیان پوش رومیرخت
معنبر خط شکرین پاسخت
ز لطفش نی خامه پر شکر است
ز بهرش سفینه پر از گوهر است
زلالیست از چشمه آب و گل
نهالیست از روضه جان و دل
بیان معانی ثانیش خوان
زدین کلام الهیش خوان
که باغیست یا رب چو خلد برین
که رضوان پرستش بود حور عین
ز هر شاخ او نوبهاری به بار
ز هر نوبهاریش بلبل هزار
زده بحر او موج آب حیات
سوادش همین عین آب حیات
گرش مشک گویم نگویم خطاست
مشامش که چون بنگری کیمیاست
بدین نقش منسوجهای کس نبافت
بدین وزن منظومهای کس نساخت
چو این خسروی دیبه میدوختم
چراغی ز دانش برافروختم
طرازش به طرز دگر ساختم
جنیبت به مرز دگر تاختم
من آن نیستم کین گهر سفته است
کسی دیگر است این که این گفته است
سخن چیست آبی چکیده ز جان
گهر چیست خاکی رسیده ز کان
من این خوشه در لامکان چیدهام
مکان دل از لامکان دیدهام
برون کردهام مهره از چشم مار
برآوردهام غنچه از نوک خار
چو گنجیست در کنج ویرانهای
چو شمعست در صحن پروانهای
به چشم ارادت نظر کن بدو
که در چشم بد هیچ ناید نکو
چو ناقه بسی خون دل خوردهام
که این نامه از عطر پروردهام
خدایا دلی پر ز نورم بده
چو دادی امید حضورم بده
درین مستیم دور دار از خمار
مکن گنجم آلوده از زهر مار
از آهنگ مفکن سرود مرا
نگه دار در پرده رود مرا
به وقتی که این جامه میدوختم
ز تاب و تف سینه میسوختم
چو شمع از درون رشتهای تافتم
ز تار اندرین پود میبافتم
سخن را بدین طرز کردم طراز
چو زلف عروسان کشیدم دراز
چراغ دل از آتش افروختم
ز پیر خرد دانش آموختم
دلم یافت از مشعل روح نور
فرستاده رضوانم از روضه حور
گر از بینوائی نوائی زدم
ز بهر سخن دست و پائی زدم
سرانجام کردم بدین نامه ختم
که فردوسیش هست شهنامه ختم
به نزدیک خورشید او ذرهام
به دریای گفتار او قطرهام
کشیدم یکی جوی آبش طراز
لب جو بدان بحر پیوسته باز
کنون هر دم از چرخ فیروه پوش
ز پیروزی آید نویدم به گوش
سروش مسیحادم خضرنام
کند با من از طاق اخضر پیام
که خواجو چو عیسی روان بخش باش
جهانگیر گرد و جهان بخش باش
دم از روح زن چون مسیحا توئی
بقا شو چو شاهین عنقا توئی
تو دریائی و جام جم چاکرت
تو گردونی و انس و جان اخترت
چو گوهر برون آی ازین چار درج
بزن نیم ترکی بدین هفت برج
چو ناهید ازین پرده رائی بزن
چو صبح از سر صدق آهی بزن
برون شو از معموره کن فکان
قدم نه به مقصوره لامکان
سحرگه درا خوشدمی صبح دار
به سرچشمه مهر غسلی برآر
برافشان سر دست بر کاینات
بگو چار تکبیر بر شش جهات
درآ در صف ساکنان فلک
بنه روی بر سجدهگاه ملک
دعا کن بر آن هر دو مخدوم خویش
که در عهدشان گرگ شد صید میش
الا تا درین گنبد شش دری
فروزان بود شمسه خاوری
چراغ روانشان فروزنده باد
دل عالمافروزشان زنده باد
سرافکده در پایشان هر که هست
فدای سر و پایشان هر چه هست
سخن بر دعا میرسانم به بن
که بعد از دعایش ندارم سخن
چو بنشست تحریر این در خیال
زبان درکشیدم ز بیم ملال
اگر بر دعا ختم گردد رواست
که از ختم مقصود کلی دعاست
سخن را نیامد نهایت پدید
قلم را شکستم چو اینجا رسید



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر به توصیف دگرگونیهای زندگی و تقابلهای آن میپردازد. خواجو به حال خود و شرایط جهان میاندیشد و از ناپایداری شادی و غم سخن میگوید. او از زیباییهای باغ و گل و حضور دلانگیز محبوبان میگوید و در عین حال به بیوفایی دنیا و غریبی انسان اشاره میکند. شاعر از عشق به می و مجالس خوشی سخن میگوید و از خداوند درخواستی برای بخشش و نور در دل دارد. در نهایت، او به نوشتن این نامه بهعنوان یک نامهی دعا و خواستههای خود میانجامد و زیباییهای زندگی و جاودانگی را بیان میکند.
هوش مصنوعی: رسم آسمانِ گردنده چنین است که گاهی با انسان دشمنی میکند و گاهی مهربانی.
هوش مصنوعی: جهان با هیچکس پایدار نمیماند، زیرا خواهان و جویندهٔ جهان بسیارند.
هوش مصنوعی: در جهان گاهی جشن است، گاهی درد و گاهی سوگ. همیشه در پیِ شادی غم میآید.
هوش مصنوعی: هنگامی که بهار، مانند فرّاشی، با لاله بر کوهسار خیمهٔ سبز برپا میکند،
هوش مصنوعی: و دستِ غنچه پر از زرِ ریز میشود و لبِ چشمه پر از مروارید تر، یعنی گلها شکفته و آبها روان میشوند،
هوش مصنوعی: باز بادِ پاییز، مانند صرافی، وزان به کنار گلستان میرسد.
هوش مصنوعی: باد پاییز برگهای زردِ درممانند را از شاخهها میافشاند و برگها را با خود میبرد. مقصود این است که خزان رونق بهار را از میان میبرد.
هوش مصنوعی: هنگامی که صبحِ زرپوش، مانند صیقلگری، آینهٔ آسمان را روشن میکند،
هوش مصنوعی: سرانجام روزِ روشن هم به پایان میرسد و آهِ شب همهجا را تیره میکند. یعنی روشنی نیز پایدار نیست.
هوش مصنوعی: اگر غریب ناله کند، کسی نیست که او را دلداری دهد و آرام کند. اگر هم شهد بنوشد، کسی نیست که به او «نوش جان» بگوید. غریب در غم و شادی تنهاست.
هوش مصنوعی: شاعر میگوید: اگر من در غربت بمیرم، مرا مانند غریبان به خاک میسپارند.
هوش مصنوعی: اما بر خاکِ من از میان زن و مرد هیچکس جز معشوقِ چنگنواز ناله و زاری نخواهد کرد.
هوش مصنوعی: مرا با آبِ میکده غسل دهید و سپس جنازهام را بر دوشِ مستان بگذارید.
هوش مصنوعی: در کنار میخانه برای من جز شراب چیزی فراهم نکنید و جز رباب سازی ننوازید.
هوش مصنوعی: زیرا تا یک نفس در تن دارم، دلم با شراب و نوازنده و ساقی است.
هوش مصنوعی: اگر خردمندی، از مستی روی برمگردان، زیرا پادشاه از ویرانه خراج نمیخواهد. با واژهٔ «خراب» به معنای مست بازی شده است: از مستِ خراب کسی حساب نمیکشد.
هوش مصنوعی: شبی را غنیمت بشمار و با شمعِ خانه، معشوقی زیبا، ساقی و پیمانهای خوش بگذران.
هوش مصنوعی: و اگر از تنهایی خانه دلت گرفت، به این باغِ دلآرا درآی. مقصود از باغ احتمالاً همین کتاب و شعر شاعر است.
هوش مصنوعی: این گلشن را ببین که مانند بهشتِ خرم، پر از زیبارویانی گلچهره و حوریسرشت است.
هوش مصنوعی: همه دلافروز و پاکگوهرند و همه ماهروی و با کمری سیمین.
هوش مصنوعی: زیبارویانِ جامهٔ کتانپوش با خط و خال، از پردههای خیال چهره نمودهاند. یعنی معانی و مضمونهای شعر از خیال شاعر پدید آمدهاند.
هوش مصنوعی: عروسانی بکر با بناگوشی چون نسرین و چهرهای چون یاسمن که از گلستانِ اندیشهٔ شاعر برآمدهاند. یعنی مضمونهای تازه و نو.
هوش مصنوعی: تنِ سیمین خود را زیر جامهٔ سیاهِ مشکین پنهان کردهاند، چنانکه روزِ روشن در شب پنهان شود. اشاره به سفیدی کاغذ زیر خطِ سیاه است.
هوش مصنوعی: به این لعبتِ دلپذیر نگاه کن که مانند ماهی در سایبانِ حریر است. یعنی این کتاب و شعرِ زیبا را بنگر.
هوش مصنوعی: این کتاب مانند معشوقی زیباروی و حریرپوش است که چهرهای چون رومیان سپید دارد، خطش خوشبو و پاسخش شیرین است. شاعر منظومهٔ خود را به عروس تشبیه میکند.
هوش مصنوعی: از لطافت این سخن، قلم نیین پر از شکر شده است و به خاطر آن، دفتر و سفینهٔ شعر پر از گوهر گشته است.
هوش مصنوعی: این سخن آبی زلال است که از چشمهٔ وجود انسان جوشیده و نهالی است که در باغ جان و دل روییده است.
هوش مصنوعی: آن را در بیان معانی دومین سخن پس از وحی بخوان و از نظر دین و اعتقاد، آن را پرتوی از کلام الهی بدان. این ستایشی اغراقآمیز از کتاب است.
هوش مصنوعی: خدایا، این کتاب باغی است مانند بهشت برین که رضوان، نگهبان بهشت، پرستار آن است و حوریان در آناند.
هوش مصنوعی: هر شاخهٔ این باغ بهاری تازه به بار آورده و در هر بهارش هزاران بلبل نغمهسرایی میکنند.
هوش مصنوعی: دریای سخنش موج آب حیات دارد و سیاهی خطش خود چشمهٔ آب حیات است. اشاره به آب حیات که در تاریکی نهان است.
هوش مصنوعی: اگر آن را مشک بنامم خطا نگفتهام، زیرا بوی خوشش اگر دقت کنی چون کیمیا اثر میبخشد.
هوش مصنوعی: هیچکس پارچهای با این نقش نبافته و هیچکس منظومهای در این وزن و شیوه نسروده است.
هوش مصنوعی: هنگامی که این دیبای شاهانه را میدوختم، یعنی این کتاب را میسرودم، چراغی از دانش روشن کردم.
هوش مصنوعی: نقش و حاشیهٔ آن را به شیوهای تازه ساختم و اسب سخن را به سرزمینی دیگر، یعنی راهی نو، تاختم.
هوش مصنوعی: من نیستم که این گوهر را سفتهام، بلکه کسی دیگر این سخن را گفته است؛ یعنی سرچشمهٔ سخن الهامی غیبی است نه خود شاعر.
هوش مصنوعی: سخن چیست؟ آبی است که از جان چکیده. گوهر چیست؟ خاکی است که از دل کان برآمده. پس سخن از گوهر برتر است.
هوش مصنوعی: من این خوشه را از عالم بیمکان چیدهام و جایگاه دل را در لامکان یافتهام؛ یعنی سخنم الهامی از عالم معنا است.
هوش مصنوعی: مهره را از چشم مار بیرون آورده و غنچه را از نوک خار برکشیدهام؛ یعنی این سخن را با رنج و خطر فراوان به دست آوردهام.
هوش مصنوعی: این کتاب مانند گنجی است در گوشهٔ ویرانه و مانند شمعی است در میان پروانگان.
هوش مصنوعی: با چشم ارادت و محبت به آن بنگر، زیرا در چشم بدبین هیچ چیز نیکو جلوه نمیکند.
هوش مصنوعی: مانند آهوی مشک (نافه) بسیار خون دل خوردهام تا این نامه را چنین خوشبو پروردهام. اشاره به اینکه مشک از خون ناف آهو پدید میآید.
هوش مصنوعی: خدایا، دلی پر از نور به من بده و اکنون که امید دادهای، توفیق حضور در درگاهت را نیز ببخش.
هوش مصنوعی: در این مستی معنوی مرا از خماری و پشیمانی دور نگه دار و گنج مرا به زهر مار آلوده مکن.
هوش مصنوعی: سرود مرا از آهنگ و نوا مینداز و ساز مرا در پرده و کوک نگه دار؛ یعنی سخنم را از بیرونقی و آبروی مرا حفظ کن.
هوش مصنوعی: هنگامی که این جامه یعنی این کتاب را میدوختم، از سوز و گرمای سینه میسوختم.
هوش مصنوعی: مانند شمع از درون خود رشتهای تافتم و با تار آن، این پود را بافتم؛ یعنی کتاب را از جان خود ساختم.
هوش مصنوعی: سخن را به این شیوه آراستم و آن را مانند گیسوی عروسان بلند و دراز کشیدم.
هوش مصنوعی: چراغ دلم را با آتش درون روشن کردم و دانش را از پیر خرد آموختم.
هوش مصنوعی: دلم از چراغ روح روشنی گرفت و گویی رضوان، نگهبان بهشت، حوری از باغ بهشت برایم فرستاد؛ یعنی الهام و زیبایی سخن از عالم بالا به من رسید.
هوش مصنوعی: اگر با وجود بیچیزی و تنگدستی نغمهای سر دادم، تنها برای آفریدن سخن تلاش و تکاپو کردم.
هوش مصنوعی: سرانجام سخن را با این کتاب به پایان رساندم؛ کتابی در شیوهٔ شاهنامه که فردوسی آن را به کمال رسانده و پایان داده است.
هوش مصنوعی: من در برابر خورشید سخن فردوسی ذرهای بیش نیستم و در برابر دریای گفتار او قطرهای هستم.
هوش مصنوعی: من از دریای سخن او جوی آبی جدا کردم و آراستم و این جوی همچنان به آن دریا پیوسته است؛ یعنی شعر من شاخهای از سخن فردوسی است.
هوش مصنوعی: اکنون هر لحظه از آسمانِ فیروزهپوش، مژدهٔ پیروزی و کامیابی به گوشم میرسد.
هوش مصنوعی: فرشتهٔ پیامآوری که دمی چون مسیح زندهکننده دارد و نامی چون خضر، از طاق سبز آسمان به من پیام میدهد.
هوش مصنوعی: پیامش این است: ای خواجو، مانند عیسی جانبخش باش و جهان را با سخنت بگیر و به جهان بخشش کن.
هوش مصنوعی: چون تو همچون مسیح هستی، دم زندگیبخش بزن؛ و چون شاهینی هستی که به بلندی عنقا رسیدهای، جاودانه شو.
هوش مصنوعی: تو دریایی و جام جمشید خدمتگزار توست؛ تو آسمانی و آدمیان و پریان ستارگان تو هستند.
هوش مصنوعی: مانند گوهری که از صندوقچه بیرون آید، از این چهار عنصر بیرون بیا و بر این هفت آسمان تاخت و تازی بکن.
هوش مصنوعی: مانند زهره، نوازندهٔ آسمان، از این پرده نغمهای بنواز و مانند صبح از سر صدق آهی برآور؛ یعنی صادقانه دم بزن چنان که صبح صادق میدمد.
هوش مصنوعی: از این جهان آباد که با فرمان «باش» پدید آمده بیرون برو و به حریم عالم بیمکان گام بگذار.
هوش مصنوعی: سحرگاه وارد شو و دمی خوش و روشن مانند صبح داشته باش و در سرچشمهٔ خورشید (یا مهر و محبت) غسل کن.
هوش مصنوعی: دست از همهٔ هستی بیفشان و بر همهٔ شش جهت چهار تکبیر بگو؛ یعنی از کل جهان دل بکن و آن را ترک کن.
هوش مصنوعی: به صف ساکنان آسمان و فرشتگان درآی و روی بر سجدهگاه فرشتگان بگذار.
هوش مصنوعی: برای آن دو مخدوم و ولینعمت خود دعا کن که در روزگار آنان چنان عدالتی برقرار است که گرگ شکار میش شده است.
هوش مصنوعی: تا زمانی که در این آسمان ششسو خورشید خاوری میدرخشد،
هوش مصنوعی: چراغ جانشان روشن و دل جهانافروزشان زنده باد.
هوش مصنوعی: هرکس هست در پای آنان سر فرود آورد و هرچه هست فدای سر و پای آنان باد.
هوش مصنوعی: سخن را با دعا به پایان میرسانم، زیرا پس از دعا برای او دیگر سخنی ندارم.
هوش مصنوعی: وقتی نوشتن این کتاب در خیالم کامل شد، از ترس آنکه خواننده خسته شود زبان از سخن فرو بستم.
هوش مصنوعی: اگر کتاب با دعا پایان یابد شایسته است، زیرا مقصود اصلی از پایان کار دعاست.
هوش مصنوعی: سخن پایانی نداشت، اما چون به اینجا رسیدم قلم را شکستم و نوشتن را تمام کردم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
همین شعر » بیت ۱۳
به آب خرابات غسلم دهید
پس آنگاه بر دوش مستان نهید
به آب خرابات غسلم دهید
پس آنگاه بر دوش مستم نهید
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.