شمارهٔ ۹۰ - در ستایش اتابک منصور فرمانروای شماخی و ابوالمظفر شروان شاه
مرا صبح دم شاهد جان نماید
دم عاشق و بوی پاکان نماید
دم سرد از آن دارد و خندهٔ خوش
که آه من و لعل جانان نماید
لب یار من شد دم صبح مانا
که سرد آتش عنبرافشان نماید
مگر صبح بر اندکی عمر خندد
که دارد دم سرد و خندان نماید
بخندد چو پسته درون پوست و آنگه
چو بادام از آن پوست عریان نماید
نقاب شکرفام بندد هوا را
چو صبح از شکر خنده دندان نماید
اگر پستهٔ سبز خندان ندیدی
بسوی فلک بین که آن سان نماید
رخ صبح، قندیل عیسی فروزد
تن ابر زنجیر رهبان نماید
فلک را یهودانه بر کتف ازرق
یکی پارهٔ زرد کتان نماید
فلک دایهٔ سالخورد است و در بر
زمین را چو طفل ز من زان نماید
سراسیمه چون صرعیان است کز خود
به پیرانهسر ام صبیان نماید
به شب گرچه پستان سیاه است بر تن
هزاران نقط شیر پستان نماید
به صبح آن نقطها فرو شوید از تن
یتیم دریده گریبان نماید
به روز از پی این دو خاتون بینش
یکی زال آیینه گردان نماید
به شام از رگ جان مردم بریدن
ز خون شفق سرخ دامان نماید
تو میخور صبوحی تو را از فلک چه
که چون غول نیرنگ الوان نماید
تو و دست دستان و مرغول مرغان
گر آن غول صد دست دستان نماید
لگام فلک گیر تا زیر رانت
کبود استری داغ بر ران نماید
اگر جرعهای بر زمین ریزی از می
زمین چون فلک مست دوران نماید
وگر بوئی از جرعه بخشی فلک را
فلک چون زمین خفته ارکان نماید
درآر آفتابی که در برج ساغر
سطرلاب او جان دهقان نماید
دواسبه درآی و رکابی درآور
کز او چرمهٔ صبح یکران نماید
قدح قعده کن ساتکینی جنیبت
کز این دو جهان تنگ میدان نماید
رکاب است چو حلقهٔ نیزهداران
که عیدی به میدان خاقان نماید
ببین دست خاصان که چون رمح خاقان
به حلقه ربائی چه جولان نماید
به شاه جهان بین که کیخسرو آسا
ز یک عکس جامش دو کیهان نماید
بخواه از مغان در سفال آتش تر
کز آتش سفال تو ریحان نماید
شفق خواهی و صبح میبین و ساغر
اگر در شفق صبح پنهان نماید
ز آهوی سیمین طلب گاو زرین
که عیدی در او خون قربان نماید
صبوحی زناشوئی جام و می را
صراحی خطیبی خوشالحان نماید
چون آبستنان عدهٔ توبه بشکن
درآر آنچه معیار مردان نماید
قدحهای چو اشک داودی از می
پری خانهای سلیمان نماید
کمرکن قدح را ز انگشت کو خود
کمرها ز پیروزهٔ کان نماید
می احمر از جام تا خط ازرق
ز پیروزه لعل بدخشان نماید
چو قوس قزح جام بینی ملمع
کز او جرعهها لعل باران نماید
همانا خروس است غماز مستان
که تشنیع او راز ایشان نماید
ندانم خمار است یا چشم دردش
که در چشم سرخی فراوان نماید
ز بس کورد چشم دردش به افغان
گلوی خراشیده ز افغان نماید
مگر روز قیفال او زد که از خون
در آن طشت زر رنگ بر جان نماید
به جام صدف نوش بحری که عکسش
ز تف ماهی چرخ بریان نماید
ببین بزم عیدی چو ایوان قیصر
که چنگش سیه پوش مطران نماید
صراحی نوآموز در سجده کردن
یکی رومی نو مسلمان نماید
قدح لب کبود است و خم در خوی تب
چرا زخمه تب لرزه چندان نماید
چو ده عاق فرزند لرزان که هر یک
ز آزار پیری پشیمان نماید
رسن در گلو بر بط از چوب خوردن
چو طفل رسن تاب کسلان نماید
رباب از زبانها بلا دیده چون من
بلا بیند آنکو زبان دان نماید
سیه خانهٔ آبنوسین نائی
به نه روزن و ده نگهبان نماید
مگر باد را بند سازد سلیمان
که باد مسیحا به زندان نماید
خم چنبر دف چو صحرای جنت
در او مرتع امن حیوان نماید
ببین زخمه کز پیش کیخسرو دین
به کین سیاوش چه برهان نماید
به گردون در افتد صدا ارغنون را
مگر کوس شاه جهانبان نماید
جهان زیور عید بربندد از نو
مگر مجلس شاه شروان نماید
رود کعبه در جامهٔ سبز عیدی
مگر بزم خاقان ایران نماید
چو کعبه است بزمش که خاقانی آنجا
سگ تازی پارسی خوان نماید
چو راوی خاقانی آوا برآرد
صریر در شاه ایران نماید
سر خسروان افسر آل سلجق
که سائس تر از آل ساسان نماید



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در ستایش اتابک منصور و شروان شاه سروده شده و حال و هوای جشن و شادمانی را به تصویر میکشد. شاعر به وصف صبح و بزمهای دلنشین میپردازد و با تصاویری زیبا و شاعرانه، از می و جام و عیش و نوش صحبت میکند. او به رنگها و جلوههای طبیعی و زیباییهای بزم مینگرد و از ارج و قدر مقامهای سلطنتی و شجاعت شاهان قدیم یاد میکند. این ابیات به توصیف فضایی پرشکوه و غنی از نعمتها و زیباییها میپردازد که نشان از عظمت حکومت و فرهنگ آن زمان دارد. در نهایت، شاعر به تصویرگر دوشادوشی و همبستگی در عید و جشنها اشاره میکند.
هوش مصنوعی: به من صبح زود، معشوقم را نشان میدهد و دم عاشق و بوی خوش پاکان را به مشامم میرساند.
هوش مصنوعی: سردی نفس صبحگاهی از این بابت است که خندهٔ خوش او، آه من و زیبایی محبوبم را به یاد میآورد.
هوش مصنوعی: لب یار من در صبحی ماندگار است که بهگونهای سرد، آتش عشق را شعلهور میکند.
هوش مصنوعی: شاید صبح به ما بخندد و عمر کوتاه ما را به خودش سرگرم کند، زیرا صبح هنوز سرد است و لبخند میزند.
هوش مصنوعی: اگر پسته درون پوست بخندد، سپس مانند بادام پوست خود را به کلی جدا میکند و نمایان میشود. این تصویر به نوعی سرزندگی و صفا را در مقایسه با زیبایی و ظاهری جذاب بیان میکند.
هوش مصنوعی: هوا مانند صبحی که با رنگ شکر آراسته شده، نقابی زیبا به چهره میزند و لبخند دنداننمایی از آن به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: اگر پستهٔ سبز و خوشمزهای که خندان به نظر میرسد را ندیدهای، به آسمان نگاه کن که آن نیز به همان زیبایی میدرخشد.
هوش مصنوعی: چهرهی صبح مانند قندیل عیسی (پیامبر) روشن میشود و ابرها همچون زنجیری بر دوش راهبان (زاهدان و عابدانی که به سختی زندگی میکنند) نمایان میشوند.
هوش مصنوعی: سایهٔ آسمان، شبیه به یهودیها، بر دوش آبی، پارچهای زرد رنگ به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: آسمان مانند یک پرستارِ پیر است و زمین را مانند کودکی در آغوش گرفته و نسبت به من بیمحابا رفتار میکند.
هوش مصنوعی: انسانی که در بزرگسالی دچار آشفتگی و بیقراری است، مانند کودکانی به نظر میرسد که در روزگاری که سن و سالشان زیاد شده، رفتاری شبیه به خود را نشان میدهند.
هوش مصنوعی: در شب، با اینکه پستان سیاه است، بر بدن هزاران نقطهٔ روشن مانند شیر خود را نشان میدهد.
هوش مصنوعی: در صبح، آن پُستونها (نقطها) بر تن یتیم که لباسش پاره شده است، نمایان میشود.
هوش مصنوعی: در روز، یکی از این دو زن (خاتون) به هنگام دیدار، زال را به صورت آینهای زیبا به نمایش میگذارد و او را بر افراز میکند. زال، شخصیت افسانهای و مشهور در ادبیات فارسی است.
هوش مصنوعی: در شام، بریدن رگ جان مردم مانند این است که خون سرخ شفق، دامن این سرزمین را رنگین میکند.
هوش مصنوعی: تو از زندگی لذت ببر و نوشیدنی بخور، چرا که بهشت و آسمان و حوادث غافلگیرکننده هیچ تاثیری بر تو ندارند، چون مانند غولی که تظاهر به نیرنگ میکند، ممکن است گهگاه تغییراتی به وجود بیاید.
هوش مصنوعی: اگر تو و دستانت و آن پرندگان (مرغولها) به غولی با صد دست تبدیل شوند، چه فایدهای دارد؟
هوش مصنوعی: سرزمینی که زیر فرمان توست، همچون اسبی ورزیده و قوی با لگام محکم در دست توست و آثار قدرت و عظمت تو بر آن نمایان است.
هوش مصنوعی: اگر کمی از شراب بر زمین بریزی، زمین مانند آسمان در حال شادی و مستی به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: اگر بویی از جرعه میدادی به فلک، آنگاه فلک هم مانند زمین، ارکان یعنی اجزای خود را به خواب میبرد.
هوش مصنوعی: در این بیت از شاعر میخواهد که خورشید (آفتاب) را به آسمان بیاورد؛ چرا که در برج ساغر (در اینجا به نظر میرسد که منظور از برج، برج فلکی یا دورهای از سال باشد) نور خورشید، مانند جان یک دهقان (کشاورز) حیات میبخشد و زندگی میآفریند.
هوش مصنوعی: به میکده بیا و اسبی را زین کن؛ چرا که از آن روشنایی صبح به خوبی پیدا میشود.
هوش مصنوعی: با آزادی و بیقید و شرط، نشستن بایسته است؛ چرا که این دنیا به اندازهای تنگ و محدود است که نمیتوان در آن جا خوش کرد.
هوش مصنوعی: رکاب یعنی زین و سُم اسب، مانند حلقهٔ نیزهداران است؛ این توصیف نشان میدهد که در میدان نبرد، زین و سُم اسب خاقان (حاکمی جنگجو) به مانند حلقهای است که نشاندهندهٔ قدرت و شکوه اوست.
هوش مصنوعی: دستهای ویژه و برجستهٔ همراهان خاقان را ببین که چگونه مانند نیزهٔ او در میدان جنگ، درخشندگی و عظمت خود را نشان میدهند و باعث شگفتی و تحسین میشوند.
هوش مصنوعی: به شاهی بنگر که مانند کیخسرو، با یک تصویر از جام خود، دو جهان را به تماشا میگذارد.
هوش مصنوعی: از مغان (کاهنان زرتشتی) بخواه که در خاک رس (سفال) آتش تازهای بگذارند، زیرا از آن آتش، سفال تو (خمرهای که در آن ریحان یا عطر وجود دارد) خوشبو و معطر میشود.
هوش مصنوعی: اگر به دنبال شفق (نور قرمز غروب) هستی و میخواهی صبح را ببینی، باید بدان که اگر صبح در شفق پنهان شده باشد، این امکان وجود دارد که تو بتوانی آن را پیدا کنی.
هوش مصنوعی: به دنبال آهوهایی با رنگ نقرهای بگرد که، مانند گاو زرد، قربانی شده و عیدی را در خود داشته باشد.
هوش مصنوعی: نوشیدنی صبحگاهی به خاطر عروسی و جام و شراب، ظرفی که خطیب خوشصدا برای بیان مطلبی آماده کرده، به زیبایی و جالبی ارائه میشود.
هوش مصنوعی: اگر کسی عزم شکستن عهد توبه را داشته باشد، لازم است به او یادآوری شود که آنچه موجب برتری و شایستگی مردانگی است، باید آشکار شود.
هوش مصنوعی: چشمانداز قدحهایی که مانند اشک داود هستند، از شراب میتواند مکانهای زیبای سلیمان را نشان دهد. اینجا اشاره به شراب و زیباییهای آن دارد که به قدحها و مکانهای مقدس و باشکوه نسبت داده شده است.
هوش مصنوعی: قدح را، که ظرف شراب است، به دور کمر خود بپیچید، چونکه ساز و برش است و میشود به دست گرفت، و بدانید که کمرهای انسانها را هم از سنگ قیمتی پیروزه تزئین میکند.
هوش مصنوعی: شراب قرمز از جام به رنگ آبی است که از لعلهای بدخشان (که سنگ قیمتی است) به نمایش درمیآید.
هوش مصنوعی: اگر جامی به رنگ قوس قزح ببینی که از آن نوشیدنیهایی چون لعل (مروارید) بارانمانند بریزد، زیبایی و جاذبهاش به وضوح نمایان است.
هوش مصنوعی: خروس به عنوان نمایندهای از مستان، رازهای آنها را فاش میکند و به همین دلیل، او را غماز (خبرچین) مینامند.
هوش مصنوعی: نمیدانم که سرخی چشم او به خاطر مستی و خماری است یا به دلیل درد چشمی که دارد.
هوش مصنوعی: چشمش به اندازهای درد دارد که به خاطر آن، صدای افغان به گوش میرسد و گلو را میخراشد. در واقع، این درد چنان شدید است که به مانند ناله و افغان به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: ظاهراً روز قیامت او فرارسیده که خون در طشت زر، نشانهٔ مرگ و از بین رفتن زندگی، بر جان نمایان میشود.
هوش مصنوعی: به جامی که از صدف درست شده است، نوشیدنیای است که تصویر آن از نور ماهی دریا مانند چرخ برشته مینماید.
هوش مصنوعی: میبینید که مهمانی عید همچون کاخ قیصر است، به طوری که موسیقیاش به زیبایی و شکوه خاصی جلوه میکند و نوازندگانش در لباسهای سیاه ظاهر شدهاند.
هوش مصنوعی: یک ظرف شراب جدید در حال سجدهکردن است و این حالت باعث میشود که یک رومى تازه مسلمان شده به نظر برسد.
هوش مصنوعی: لیوان شراب آبیرنگ است و حالت خمیدهای دارد، حالا چرا اثر تب و بیمارگونهای که به وجود آورده، اینقدر لرزان و ناهنجار به نظر میرسد؟
هوش مصنوعی: هر کدام از این ده فرزند، مانند دِه بزرگ و آشفتهای است که به خاطر آزار و رنجی که از پیری دیدهاند، پشیمان و ناامید به نظر میرسند.
هوش مصنوعی: وقتی که گلو را با بند یا ریسمان ببندند و بط (پرندهای آبی) را با چوب بزنند، به مانند کودکی که بند بازیاش به او فشار میآورد، او را میآزارد و بدحال میکند.
هوش مصنوعی: رباب، که در اینجا بهعنوان نمادی از کسی است که از زبان و سخن آسیب دیده و رنج میکشد، مانند من که بیدرد و سختی را احساس میکند، کسی دیگر که زبانش را میداند و از آن استفاده میکند، رنجهای مشابهی را تجربه خواهد کرد.
هوش مصنوعی: در اینجا شاعر به توصیف یک مکان یا وضعیتی میپردازد که احتمالاً نامناسب و تیره است. «سیه خانهٔ آبنوسین» نشاندهندهٔ مکانی تاریک و غمانگیز است که به نوعی از چوب گرانبها، یعنی آبنوس، ساخته شده و دیوارهای آن سیاهاند. «نه روزن و ده نگهبان» اشاره به تعداد زیادی پنجره و نگهبان دارد که نشان میدهد؛ حتی در این مکان، ایمنی و نظارت وجود دارد، اما این شرایط نهچندان دلپذیر است. به طور کلی، بیت نشاندهندهٔ خانهای غمانگیز و بیروح است که در آن زندگی سخت و محدود به نظر میرسد.
هوش مصنوعی: سلیمان با قدرتش میتواند بادها را مهار کند، اما اینجا اشاره به این است که حتی اگر باد به دست سلیمان نیز در بیفتد، نمیتوان آن را به مانند مسیحا (که به عنوان شفابخش معرفی شده) به زندان انداخت. به این ترتیب، شاعر به آزادی و کنترل ناپذیری بادها اشاره میکند.
هوش مصنوعی: صدای دف (یک نوع ساز) در اینجا به قدری زیبا و دلنشین است که مانند صحرای بهشتی، مکانی امن و آرام برای زندگی حیوانات را ایجاد میکند.
هوش مصنوعی: ببین زخمهای که از سوی کیخسرو (پادشاه اسطورهای ایران) به گوش میرسد، چگونه به خاطر انتقام سیاوش (که به ناحق کشته شد) برهان میآورد و این موضوع را نمایان میسازد.
هوش مصنوعی: صوت موسیقی، تنها زمانی به آسمان میرسد که صدای کوس (طبل) شاه جهانی، فرمانروایی که بر همه چیز حاکم است، به گوش برسد.
هوش مصنوعی: دنیا باید دوباره به مناسبت عید زینت شود، مگر اینکه مجلس شاه شروان برپا شود.
هوش مصنوعی: اگر قرار باشد که عید به زیبایی در جریان باشد، باید بزم خاقان در ایران به وجود آید که مانند کعبه است و در آن شادی و سرور حاکم است.
هوش مصنوعی: بزم او مانند کعبه است که خاقانی در آنجا گواهی میدهد که شعر پارسی میسراید.
هوش مصنوعی: بزم او مانند کعبه است، زیرا وقتی خاقانی آوازش را سر میدهد، صدای او مانند صدای زیبای درختان دربار شاه ایران به گوش میرسد.
هوش مصنوعی: سرِ پادشاهان، تاج آل سلجوق را بر سر دارد که از هر لحاظ برتر از آل ساسان است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
شه اختران زان زر افشان نماید
که اکسیر زرهای آبان نماید
برآرد ز جیب فلک دست موسی
زر سامری نقد میزان نماید
نه خورشید هم خانهٔ عیسی آمد
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.