بخش ۵۲ - حکایت خصومت غلام و خاتون مرزبان مرو با یکدیگر و بهتان آموختن غلام مر طوطیان را و ظاهر شدن آن بهتان
یکی مرزبان بود در مرز مرو
زنی داشت عارض چو گل قد چو سرو
ز خیل غلامان سیاهیش بود
که پنهان به آن زن نگاهیش بود
بسی در میان شور و غوغا گذشت
که با وی یکی گردد اما نگشت
به کین شد بدل مهر مدبر غلام
کمر بست در معرض انتقام
دو طوطی ز بازار مرغان خرید
کزان گونه مرغان سلیمان ندید
به تعلیم هر یک زبان برگشاد
به رازی زبان نکته ای یاد داد
یکی را نرفتی جز این بر زبان
که شد یار حاجب زن مرزبان
دگر گفتی این حال بس روشن است
ولی گفتن آن نه کار من است
چو مرغان بدین نغمه دانا شدند
بر این نکته گفتن توانا شدند
به خلوتگه مرزبان بردشان
به محجوبه خاص بسپردشان
جز این نکته شان هیچ دستان نبود
ولی مرد مسکین زیان دان نبود
به عشرت همی خورد می صبح و شام
بدان نغمه خوش خاطر و شاد کام
ز ناگه ظریفی ز اعیان ری
در اثنای آن گشت مهمان وی
به مهمان نوازی طرب ساز کرد
می آورد و می خوردن آغاز کرد
چو شد گرمش از آتش می دماغ
برافروخت طبعش چو روشن چراغ
بگفت آن دو مرغ سخن ساز را
دو خنیاگر نغمه پرداز را
ز خلوتسرا سوی جمع آورند
که از صوتشان جمع جان پرورند
چو رازی مقالات ایشان شنید
سر خجلت اندر گریبان کشید
بدو مرزبان گفت حال تو چیست
وز این خوش نوایان ملال تو چیست
تعلل بسی کرد و زان تاب و پیچ
ندادش خلاصی به جز راست هیچ
چو شد مرزبان آگه از سر کار
برآورد غیرت ز جانش دمار
غلام سیه را سوی خویش خواند
وز آن قصه با وی سخن باز راند
بر آن جمله وی هم گواهی بداد
به کف تیغ رو جانب زن نهاد
که ای خیره سر این چه دل تیرگیست
که بر تیره گیت این همه چیرگیست
من اینجا تمنای هر کس که چه
به بستان گل آویزش خس که چه
به دامن زدش دست کای کامیاب
عنان ترحم ز حالم متاب
منه پا برون از ره عقل و هش
بپرس آنگه آزاد کن یا بکش
غلام تو را آرزوی محال
فتاد از من بی گنه در خیال
میسر ندید از لبم کام خویش
بگسترد در راه من دام خویش
کنون بسته پر مرغ دام ویم
گرفتار خشمت به کام ویم
مرا این دو طوطی که جان سوختند
ز وی حرف جانسوزی آموختند
درین حرفشان جز وی استاد نیست
جز این حرف خود هیچشان یاد نیست
بداند ازین خاطر هوشمند
که در کار من از وی افتاد بند
دل مرزبان ازین سخن نرم شد
دگرباره در مهر او گرم شد
به لب غیر شکرش نوایی نرفت
که بر وی ز تیغش خطایی نرفت
پی نکته دانان فرخ سرشت
به آب زر این طرفه پاسخ نوشت
که مجرم چو گردد سزای عقاب
خردمند را به درنگ از شتاب
بیا ساقیا رطل سنگین بیار
که سازد سبکسار را بردبار
به رخسار امید رنگ آورد
به عمر شتابان درنگ آورد
بیا مطربا بر نی انگشت نه
ز کارش به انگشت بگشا گره
ز تو هر گشادش که خواهد افتاد
نباشد جز آن کار ما را گشاد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این حکایت، مرزبان مرو به خاطر زیبایی همسرش دچار حسادت و غافلگیری میشود. غلامش به منظور انتقام از این حسرت، دو طوطی خرید و به آنها رازی آموخت که یکی از آنها زبان به بدگویی از مرزبان باز کرد. هنگامی که مرزبان متوجه این موضوع شد و بیگناهی غلام را درک کرد، از قضاوت عجولانه خود پشیمان میشود. در نهایت، مرزبان تصمیم میگیرد که به جای انتقام، با آرامش و هویتی گذرا از این موضوع عبور کند و بر اهمیت درنگ و خردمندی تأکید میکند.
هوش مصنوعی: در سرزمین مرو مرزبانی بود که همسری داشت با چهرهای چون گل و قامتی چون سرو.
هوش مصنوعی: در میان غلامانش غلامی سیاه بود که پنهانی به آن زن چشم داشت و دل باخته بود.
هوش مصنوعی: روزگاری دراز با بیقراری و آشوب گذشت و غلام کوشید با آن زن پیوند یابد، اما زن تن نداد.
هوش مصنوعی: مهرِ آن غلامِ بداقبال به کینه بدل شد و کمر به انتقام از زن بست.
هوش مصنوعی: از بازار پرندگان دو طوطی خرید، چنان کممانند که حتی سلیمان که زبان مرغان میدانست چنین مرغانی ندیده بود.
هوش مصنوعی: به آموزش هر کدام پرداخت و به لهجهٔ مردم ری به هر یک جملهای یاد داد.
هوش مصنوعی: یکی از طوطیها جز این سخن چیزی نمیگفت که زن مرزبان با حاجب سر و سرّی دارد.
هوش مصنوعی: طوطی دیگر میگفت این ماجرا بسیار آشکار است، اما گفتنش کار من نیست.
هوش مصنوعی: وقتی طوطیها این جملهها را آموختند و توانستند خوب ادایشان کنند،
هوش مصنوعی: غلام آنها را به خلوتگاه مرزبان برد و به بانوی پردهنشینِ ویژهٔ آنجا سپرد.
هوش مصنوعی: طوطیها جز همان جمله آوازی نداشتند، اما مرزبانِ بیچاره آن زبان را نمیدانست و معنایش را نمیفهمید.
هوش مصنوعی: مرزبان صبح و شام به خوشی شراب مینوشید و از آواز آن طوطیان شادمان و خرسند بود.
هوش مصنوعی: ناگهان در همان روزها مردی نکتهدان از بزرگان ری مهمان او شد.
هوش مصنوعی: مرزبان برای پذیرایی از مهمان بزم شادی آراست، شراب آورد و میگساری آغاز کرد.
هوش مصنوعی: چون سرش از گرمای شراب گرم شد، طبعش مانند چراغی روشن برافروخت و سرخوش شد.
هوش مصنوعی: فرمان داد آن دو پرندهٔ سخنگو را، که چون دو خنیاگر آواز میخواندند،
هوش مصنوعی: از اندرونی به مجلس بیاورند تا اهل مجلس از آوازشان جانی تازه کنند.
هوش مصنوعی: وقتی مهمانِ رازی سخن طوطیان را شنید و فهمید، از شرم سر به زیر انداخت.
هوش مصنوعی: مرزبان از او پرسید تو را چه شده و چرا از این خوشآوازان دلگیر شدی؟
هوش مصنوعی: مهمان بسیار بهانه آورد و طفره رفت، اما از آن پیچوتاب راهی جز گفتن حقیقت نیافت.
هوش مصنوعی: وقتی مرزبان از راز ماجرا آگاه شد، غیرت جانش را به شدت برآشفت و او را از خود بیخود کرد.
هوش مصنوعی: غلام سیاه را نزد خود فراخواند و دربارهٔ آن ماجرا با او سخن گفت.
هوش مصنوعی: غلام نیز بر همهٔ آن سخنان گواهی داد و مرزبان شمشیر به دست به سوی زن رفت.
هوش مصنوعی: و گفت: ای گستاخ بیپروا، این چه سیاهدلی است که تیرگی و گناه اینچنین بر تو چیره شده است؟
هوش مصنوعی: من در اینجا آرزوی هر کسی هستم، پس چرا تو؟ چرا گل در بوستان به خار و خس بیاویزد؟ یعنی چرا با وجود من به غلامی پست دل بستی.
هوش مصنوعی: زن دست به دامن مرزبان زد و گفت: ای کامروا، لگام مهربانی را از حال من برمگردان و بر من رحم کن.
هوش مصنوعی: از راه خرد و هوشیاری بیرون مرو؛ نخست حقیقت را بپرس، آنگاه یا آزادم کن یا بکشم.
هوش مصنوعی: غلام تو دربارهٔ من بیگناه آرزویی ناشدنی در سر پروراند.
هوش مصنوعی: چون دید از من به کام خود نمیرسد، برای گرفتار کردنم دام گسترد.
هوش مصنوعی: اکنون همچون پرندهای پربسته در دام او افتادهام و آنگونه که او میخواست گرفتار خشم تو شدهام.
هوش مصنوعی: این دو طوطی که جان مرا سوزاندند، این سخن جانسوز را از او آموختهاند.
هوش مصنوعی: در گفتن این سخن جز او استادی ندارند و جز همین یک جمله چیز دیگری نمیدانند.
هوش مصنوعی: خاطر هوشمند تو از همین درمییابد که گرفتاری من از کار او پدید آمده است.
هوش مصنوعی: دل مرزبان از این سخن نرم شد و دوباره مهر زن در دلش گرم شد.
هوش مصنوعی: بر زبانش جز سپاس خدا سخنی نیامد که شمشیرش به خطا بر آن زن فرود نیامده بود.
هوش مصنوعی: برای نکتهدانان نیکسرشت، این پاسخ شگفت را با آب زر نوشت تا ماندگار و ارجمند باشد.
هوش مصنوعی: و آن این بود که هرگاه گناهکاری سزاوار کیفر شود، برای خردمند درنگ کردن بهتر از شتاب است.
هوش مصنوعی: ای ساقی، پیمانهٔ سنگین شراب بیاور که آدم سبکسر و شتابکار را بردبار میکند.
هوش مصنوعی: شرابی که به چهرهٔ امید رنگ و رونق میبخشد و عمر شتابان را به درنگ وامیدارد.
هوش مصنوعی: ای مطرب، انگشت بر نی بگذار و با انگشتانت گره از کار نی بگشا و آن را به نوا درآور.
هوش مصنوعی: هر گشایشی که از نوای تو پدید آید، گشایش کار ما نیز جز همان نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.