جانا ز مشک سلسله بر گل فکنده ای
در گوش لاله حلقه سنبل فکنده ای
گوئی که طوق غالیه گون را بامتحان
سر حلقه گل ز گردن بلبل فکنده ای
نی نی دل معنبر لاله ببرده ای
بس حلقه حلقه بر طرف گل فکنده ای
خورشید گل فروش و مه لاله پوش را
در بند مشک دام قرنفل فکنده ای
مشک کله بر آتش و شمشاد خط بر آب
آیا به سحر یا به تو کل فکنده ای
این بازجره بس که پر از مهر صاحب است
آن دل که در کشاکش چنگل فکنده ای
زلف چو چنگ باز بر آن روی چون تذرو
بهر شکار این دل پر دل فکنده ای
این مهر کیست مهر حسین حسن که هست
در جام جود او دل و جان امید هست
جانا چو عکس روی تو بر ساغر اوفتاد
گفتم که آفتاب مگر مه در اوفتاد
سرگشته و شکسته و پر تاب شد دلم
الحق دلم به زلف تو بس در خور اوفتاد
در مشک زلفت ار چه دلم خون گرفت خون
با این همه بسی ز منش بهتر اوفتاد
چندان بتاخت در پی حسن تو آفتاب
کش رخ ز صبح لعل شد و دم براوفتاد
خورشید گرد سایه تو ناشکافته
هر ذره را هوای تو چون در سر اوفتاد
روزی نگر که طوطی جانم سوی لبت
بر بوی پسته آمد و در شکر اوفتاد
این هم بر آن صفت که ز کلک نجیب دین
گرچه شبه نمود همه گوهر اوفتاد
آن کلک کیست کلک حسین حسن که هست
در جام جود او دل و جان امید مست
ای ماه در هوای تو جانم به لب رسید
وی ترک در فراق تو روزم به شب رسید
گفتم کز آفتاب تو تابی رسد به من
درد او حسرتا که از آن تاب تب رسید
در تو نمی رسد چه عجب هیچ راد مرد
دست امید کی به خیال طلب رسید
در جمله آنچه از تو رسد ای پسر به من
از چشم مهره باز تو بس بوالعجب رسید
بگذار نام هجر که هنگام غم گذشت
در ده شراب وصل که وقت طرب رسید
در شو به تهنیت که دراین موسم شریف
جشن عجم مقارن عید عرب رسید
پیش که پیش صدر عجم سید عرب
کس زین دو اصل هم نسب و هم حسب رسید
آن اصل کیست اصل حسین حسن که هست
در جام جود او دل و جان امید مست
جانا مپرس حال که کار از خبر گذشت
چون پای شد ز جای چه خیزد ز سر گذشت
آتش ز آب میرد و شد زنده تر بسی
تا آتش غم تو بر آب جگر گذشت
چندانکه برفراق تو شد آشنا دلم
بیگانه وار از دل من صبر بر گذشت
تری بماند بر گل روی تو سالها
یک شب خیال تو چو بر این چشم تر گذشت
گویند کم گری که شوی غرقه زاب چشم
اکنون چه سود پند که آبم زسر گذشت
دل برده ای و قصد به جان می کنی هنوز
روزی که عذرت از کنه ای ماه در گذشت
جان هم به سر مترس که اینکه دیت بداد
مدحی که قیمتش ز هزاران گهر گذشت
آن مدح کیست مدح حسین حسن که هست
در جام مدح او دل و جان امید مست
صدری که در ثناش جهانی زبان گشاد
رایش چو تیغ صبح به حجت جهان گشاد
از نور اصطناع ره آفتاب بست
وز حسن اعتقاد در آسمان گشاد
از قبضه ضمیرش خورشید تیغ زد
وز بازوی سریرش گردون کمان گشاد
اول عدو ز ذکرش چون غنچه لب ببست
وآخر همی بشکرش چون گل دهان گشاد
باد سحر چگونه گشاید حصار گل
خلقش لطیفه کرمش همچنان گشاد
جودش به لعب ششدره کوه باز کرد
با مهرهای لعل شد از هر دکان گشاد
شد بسته پای ابر چو بگشاد دست جود
دستی که پای ابر ببندد توان گشاد
آن دست کیست دست حسین حسن که هست
در جام جود او دل و جان امید مست
رادی که بخشش دل و جان ننگ نایدش
بحر فراخ حوصله را تنگ نایدش
تا بوی خلق او نکشد گل به بوستان
از شحنه چمن مدد رنگ نایدش
بی وزنی حسود سبکسار او نگر
کز صد هزار کوه یکی سنگ نایدش
آن مرکبی که قدر بلندش سوار اوست
از نه سپهر حلقه یک تنگ نایدش
گر چرخ خورده کار بگردد هزار قرن
هرگز چنان بزرگی در چنگ نایدش
بس شرم باد چرخ محق را که پیش او
نام کسی دگر برد و ننگ نایدش
صلحی به اختیار چرا کرد زانک داشت
طبعی چنان لطیف که مر جنگ نایدش
آن طبع کیست طبع حسین و حسن که هست
از طبع جود او دل و جان امید هست
ای تاج دین سزد که حریمت حرم شود
دشمن چو شد مسخر تو دوست هم شود
جان خوش شود چو نور پذیرد ز رأی تو
گل بشکفد چو هم نفس صبحدم شود
هردون که بر خلاف تو گیرد قلم به دست
حقا که از نهیب تو دستش قلم شود
خاصیتی است طالع سعد ترا چنانک
هر کس که بندگی کندش محتشم شود
آن کن که چون سپهر ز سرگشتگی حسن
در موکب سعادت ثابت قدم شود
ای آب خیز جود تو از بحر بیشتر
گر قطره ای به من رسد از تو چه کم شود
حاصل ز پس همی که کنم باقی از ثنات
شکری که بر جریده گردون رقم شود
این بیت کیست بیت حسین حسن که هست
در جام جود او دل و جان امید هست
ای آنکه پای برسرگردون نهاده ای
دست چو ابر بر دل جیحون نهاده ای
مهرت چو گل دلم را بر خون نهاده بود
تو همچو لاله داغ برآن خون نهاده ای
صف سخت برشکسته و کانها شکسته ای
رخ نیک در نهاده و قارون نهاده ای
دارم عتابها و نگویم که از کرم
دانم که عذر یک یک موزون نهاده ای
بیرون ز حد نگین دلم تنگ حلقه شد
کز حلقه چون نگینم بیرون نهاده ای
درطبع مهربان تو هرگز نبوده بود
این سرم بی وفائی کاکنون نهاده ای
با این همه چو شکر تو گفتم زمانه گفت
این بیت نام صدر جهان چون نهاده ای
این بیت کیست بیت حسین حسن که هست
در جام جود او دل و جان امید هست
صدرا ز جرعه کرمم یک شراب ده
ساقی تو باش گر همه زهر است آب ده
سنگیم پاک و پاک برنگ گهر شویم
یک چند گه ز رأی خودم آفتاب ده
باغ دلم که پر گل فضل است خشک شد
گر ممکن است وعده یک فتح باب ده
از تیغ آفتاب بسی پر گهر ترم
آبم مده کا تاب نیارم گلاب ده
بنشان چو من نهالی دربوستان جان
وز بحر جود شاه یکی قطره آب ده
ور رد کنی مرا و نیرزم بدین بها
باشد نشان دولت این را جواب ده
یک تو شده است رشته امیدم از همه
ده توش کن به رحمت و مردانه تاب ده
سوری بساز جام و جهان را به فضل من
دم دم کریم وار گلاب جلاب ده
این بیت کیست بیت حسین حسن که هست
در جام جود او دل و جان امید هست
ای صدر ملک خلعت شاهت خجسته باد
بر دامن تو دامن اقبال بسته باد
هرگز مباد زنگی درتیغ تو ولیک
تیغت چو زنگ در دل خصمت نشسته باد
خصم ترا چو گلبن اگر سر دمد ز تن
چون یاسمین ز دست تو گردن شکسته باد
گرپوستش که خشک چو بادام بر دل است
جانش به لب رسیده و مانده چو پسته باد
طرز سخن چو آتش و تیغ زبان چو آب
درطعنه مخالف تو کار بسته باد
جانم چو از تو دارد در گوش حلقه ای
از طوق منت دگران باز رسته باد
از بوستان همت در دست دولتت
نوباوه حیات ابد دسته دسته باد
عقد نفس که رونق در حیات اوست
کر بی نظام مدح تو باشد گسسته باد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شعر در مدح نجیبالملک، با وصفی زیبا و شاعرانه، ویژگیهای او را به تصویر میکشد. شاعر به تأکید بر جود و کرم او میپردازد و میگوید که بویی از محبت و بزرگواری او همه جا را پر کرده است. او را به عنوان پیشوای عجم و در حافظه تاریخ معرفی میکند و از تأثیرات مثبت و عظیم وجودش بر دیگران سخن میگوید. همچنین به عشق و محبت نسبت به او اشاره میکند و اینکه امید دل و جان انسانها در دستان اوست. در نهایت، شاعر ضمن قدردانی از مقام او، خانهنشینی و آرامش روحی را در پی خدمت به نجیبالملک یادآور میشود.
هوش مصنوعی: ای محبوب، زلف مشکین و زنجیرمانندت را بر چهرهٔ گلگونت انداختهای و گویی حلقهٔ سنبلِ زلف را در گوشِ لالهٔ رخسارت آویختهای.
هوش مصنوعی: گویی برای آزمودن، طوقِ خوشبو و سیاهرنگ زلف را از گردن بلبل برداشته و سرحلقهٔ گل کردهای؛ یعنی زلفت چون طوقی بر گرد گلِ رویت است.
هوش مصنوعی: نه، چنین نیست؛ تو دلِ خوشبوی لاله را ربودهای و زلف حلقهحلقه را بر کنارهٔ گلِ چهرهات انداختهای.
هوش مصنوعی: خورشیدی را که گل میفروشد و ماهی را که لالهپوش است، در بندِ دامِ مشکین و قرنفلبوی زلفت گرفتار کردهای؛ یعنی رویت از خورشید و ماه زیباتر است.
هوش مصنوعی: کلاهِ مشکینِ زلف را بر آتشِ رخسار و خطِ شمشادرنگ را بر آبِ چهره افکندهای؛ آیا این کار را با جادو کردهای یا به اعتماد بر خدا؟
هوش مصنوعی: آن دلی که در کشاکش چنگالِ زلفت انداختهای، همچون بازِ شکاری، سراسر پر از مهر و محبت صاحب (ممدوح) است.
هوش مصنوعی: زلفت را که چون چنگال باز است بر آن روی زیبا چون تذرو افکندهای تا این دلِ دلیر را شکار کنی.
هوش مصنوعی: این مهر و محبت از آنِ کیست؟ مهرِ حسین بن حسن است که در جام بخشش او دل و جانِ امید سرمست است.
هوش مصنوعی: ای محبوب، چون عکس رویت در جام شراب افتاد، گفتم گویا خورشید یا ماه در جام افتاده است.
هوش مصنوعی: دلم سرگشته و شکسته و پرپیچوتاب شد؛ به راستی دلم شایستهٔ زلف تو بود، چون زلف تو نیز چنین است.
هوش مصنوعی: هرچند دلم در زلفِ مشکینت خون شد، باز هم حالش از حال من بسیار بهتر است.
هوش مصنوعی: خورشید چنان در پی زیبایی تو تاخت که رخسارش از صبح سرخ شد و نفسش بند آمد.
هوش مصنوعی: خورشید نیز به گرد سایهٔ تو نرسیده است، با آنکه هر ذرهای هوای تو را در سر دارد.
هوش مصنوعی: آن روز را بنگر که طوطیِ جانم به امید پستهٔ دهانت به سوی لبت آمد و در شکرِ لبت افتاد.
هوش مصنوعی: این نیز مانند قلمِ نجیبالدین است که هرچند در ظاهر سیاه چون شبه مینماید، هرچه از آن برمیآید گوهر است.
هوش مصنوعی: آن قلم از آنِ کیست؟ قلم حسین بن حسن است که در جام بخشش او دل و جانِ امید سرمست است.
هوش مصنوعی: ای ماه، در عشق تو جانم به لب رسید و ای ترکِ زیبا، در فراق تو روزم به شب تار تبدیل شد.
هوش مصنوعی: گفتم از خورشیدِ روی تو گرمایی به من میرسد، اما افسوس که از آن تاب، تب و درد به من رسید.
هوش مصنوعی: عجیب نیست که هیچ جوانمردی به تو نمیرسد؛ دستِ امید کی به خیالِ خواستن هم رسیده است؟
هوش مصنوعی: ای پسر، از میان همهٔ آنچه از تو به من میرسد، آنچه از چشمِ حقهباز و فریبکار تو رسید بسیار شگفتآور است.
هوش مصنوعی: نام هجران را رها کن که هنگام غم گذشت؛ شراب وصل را بده که وقت شادی رسیده است.
هوش مصنوعی: برای تبریک به درگاه برو، زیرا در این هنگام فرخنده جشن ایرانی با عید عربی همزمان شده است.
هوش مصنوعی: به حضور کسی برو که صدرِ ایرانیان و سید عرب است؛ کسی که از هر دو اصل، هم نسب و هم حسب دارد.
هوش مصنوعی: آن اصل و تبار از آنِ کیست؟ از حسین بن حسن که در جام بخشش او دل و جانِ امید سرمست است.
هوش مصنوعی: ای محبوب، حالم را مپرس که کار از گفتن و خبر دادن گذشته است؛ وقتی پا از جای رفت، دیگر از سر چه کاری برمیآید؟
هوش مصنوعی: آتش با آب خاموش میشود، اما آتش غم تو چون بر آبِ جگرم گذشت بسیار زندهتر و سوزانتر شد.
هوش مصنوعی: هرچه دلم با فراق تو آشناتر شد، صبر بیگانهوار از دلم گذشت و رفت.
هوش مصنوعی: یک شب خیال تو از برابر چشم اشکآلود من گذشت و از آن اشکها، گل رخسار تو سالها تر و تازه ماند.
هوش مصنوعی: میگویند کمتر گریه کن که در اشک خود غرق میشوی. اکنون که آب از سرم گذشته و کار از کار گذشته، پند چه سودی دارد؟
هوش مصنوعی: ای ماه، دلم را بردهای و هنوز قصد جانم را داری؛ گویا روزگاری که برای گناهانت عذر میآوردی گذشته است.
هوش مصنوعی: از گرفتن جان من هم نترس، زیرا خونبهای آن پیشاپیش پرداخت شده است: مدحی که بهایش از هزاران گوهر بیشتر است.
هوش مصنوعی: آن مدح، مدح کیست؟ مدح حسینِ حسن است؛ همان که دل و جانِ امید از جام مدح او سرمست است.
هوش مصنوعی: او صدر و بزرگی است که جهانی به ستایش او زبان گشوده و اندیشهاش مانند شمشیر روشن صبح، جهان را با دلیل و برهان گشوده است.
هوش مصنوعی: نور احسان و نواختن او از روشنی آفتاب برتر است و راه او را بسته، و پاکی عقیدهاش درِ آسمان را به رویش گشوده است.
هوش مصنوعی: خورشید با نیروی ضمیر او شمشیر میزند و آسمان به پشتوانهٔ تخت و قدرت او کمان میکشد؛ یعنی خورشید و آسمان در خدمت اویند.
هوش مصنوعی: دشمن در آغاز با شنیدن نام او مانند غنچه لب فرو میبست، اما سرانجام مانند گل شکفته به سپاسگزاری از او دهان گشود.
هوش مصنوعی: همانگونه که باد سحر حصار غنچه را میگشاید و گل را میشکفد، اخلاق لطیف او نیز درِ بخشش و کرمش را گشوده است.
هوش مصنوعی: بخشش او در بازی نرد، کوه را از تنگنای ششدر رها کرد و با مهرههای لعل، دست هر کان و دکانی را گشود؛ یعنی گنجهای کوه و معدن را به بخشش بیرون آورد.
هوش مصنوعی: وقتی دست بخشش او گشوده شد، ابرِ بخشنده از کار ماند. دستی را که پای ابر را ببندد، باید گشادهدست شمرد.
هوش مصنوعی: آن دست، دست کیست؟ دست حسینِ حسن است؛ همان که دل و جانِ امید از جام بخشش او سرمست است.
هوش مصنوعی: او چنان جوانمرد است که بخشیدن دل و جان برایش ننگ نیست، و دریای پهناور و پرظرفیت در برابر بزرگی او تنگ به چشم نمیآید.
هوش مصنوعی: تا گل در باغ بوی خوش اخلاق او را به خود نگیرد، از نگهبان چمن نیز رنگی به یاریاش نمیرسد؛ یعنی زیبایی گل از اخلاق اوست.
هوش مصنوعی: بیوقاری حسودِ سبکسرِ او را ببین که از صدهزار کوه یک سنگ هم سهمش نمیشود؛ یعنی هیچ وزن و سنگینی ندارد.
هوش مصنوعی: مرکبی که سوارش قدر بلند اوست چنان بزرگ است که نُه فلک هم به اندازهٔ حلقهٔ یک تنگِ زین آن نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر آسمانِ کهنهکار هزار قرن هم بچرخد، هرگز بزرگیای مانند او به دستش نمیآید.
هوش مصنوعی: شرم بر آسمان کاسته و تیره باد که در برابر او نام کس دیگری را میبرد و شرم نمیکند.
هوش مصنوعی: چرا به اختیار خود صلح کرد؟ چون طبعی چنان لطیف داشت که جنگ به آن سازگار نبود.
هوش مصنوعی: آن طبع، طبع کیست؟ طبع حسینِ حسن است؛ همان که دل و جانِ امید از سرشت بخشندهٔ او زنده و برقرار است.
هوش مصنوعی: ای تاج دین، سزاوار است که آستانهٔ تو حرمی امن شود؛ دشمن وقتی مغلوب تو شود، دوستت هم میشود.
هوش مصنوعی: جان وقتی از اندیشهٔ روشن تو نور بگیرد شاد میشود، همانگونه که گل با همدمی نسیم صبح میشکفد.
هوش مصنوعی: هر فرومایهای که به مخالفت با تو قلم به دست بگیرد، به خدا سوگند که از هیبت تو دستش بریده میشود.
هوش مصنوعی: بخت نیک تو چنین خاصیتی دارد که هر کس به خدمت آن درآید، صاحب جاه و شکوه میشود.
هوش مصنوعی: چنان کن که حسنِ شاعر، که مانند آسمان سرگشته و بیقرار است، در موکب سعادت تو پابرجا و ثابتقدم شود.
هوش مصنوعی: ای کسی که سیل بخششت از دریا بیشتر است، اگر قطرهای از آن به من برسد، از تو چه کم میشود؟
هوش مصنوعی: خلاصه آنکه از این پس، آنچه از ستایش تو باقی بماند و به جا آورم، سپاسی است که بر دفتر آسمان نوشته میشود.
هوش مصنوعی: بندِ برگردان: این بیت (و این خانه) از کیست؟ از حسینِ حسن است؛ کسی که دل و جان به جامِ بخشش او امید بستهاند.
هوش مصنوعی: ای کسی که از آسمان فراتر رفتهای و دستِ بخشندهات مانند ابر است و دریای جیحون را از رشک داغدار کرده است.
هوش مصنوعی: عشق تو مانند گل دلم را در خون نشانده بود، و تو مانند لاله بر آن خون داغ هم نهادی؛ یعنی رنج تازهای بر رنج پیشین افزودی.
هوش مصنوعی: صف دشمنان را سخت درهم شکستهای و از بس بخشیدهای کانها را تهی کردهای؛ با رویی نیکو به میدان آمدهای و گنجهایی چون گنج قارون را به خاک سپردهای. در این بیت اصطلاحات شطرنج نیز به ایهام آمده است.
هوش مصنوعی: از تو گلههای بسیار دارم اما بر زبان نمیآورم، زیرا میدانم که از روی بزرگواری برای هر یک عذری سنجیده آماده کردهای.
هوش مصنوعی: دلم مانند حلقهٔ انگشتری بیاندازه تنگ شده است، چون تو مرا مانند نگینی از حلقه بیرون انداختهای و از جمع نزدیکانت دور کردهای.
هوش مصنوعی: این رسمِ بیوفایی که اکنون پیش گرفتهای هرگز در طبع مهربان تو نبوده است.
هوش مصنوعی: با این همه، وقتی سپاس تو را گفتم، روزگار پرسید: نام صدر جهان را چگونه در این بیت آوردهای؟
هوش مصنوعی: تکرار بند برگردان: این بیت از حسینِ حسن است که دل و جان به جام بخشش او امیدوارند.
هوش مصنوعی: ای صدر، از جرعهٔ بخشش خود یک جام به من بده؛ ساقی تو باش، که اگر زهر هم بدهی برایم مانند آب گوارا است.
هوش مصنوعی: ما سنگی پاکیم و میتوانیم به رنگ گوهر درآییم؛ مدتی از اندیشهٔ روشنت که چون آفتاب است بر من بتابان. باور قدما این بود که آفتاب سنگ را گوهر میکند.
هوش مصنوعی: باغ دلم که پر از گلهای فضل و هنر است خشک شده است؛ اگر ممکن است دستکم وعدهٔ گشایشی به من بده.
هوش مصنوعی: من از تیغ آفتاب هم پرگوهرترم؛ آبِ ساده به من مده که تابش را ندارم، به من گلاب بده؛ یعنی لطفی درخور و گرانبها میخواهم.
هوش مصنوعی: نهالی مانند مرا در باغ جان بنشان و از دریای بخشش شاه قطرهای آب به آن برسان.
هوش مصنوعی: و اگر مرا رد کنی و بگویی به این بها نمیارزم، باز هم پاسخ دادن به آن نشانهٔ بخت نیک است؛ پس پاسخی بده.
هوش مصنوعی: رشتهٔ امیدم از همهجا بریده و تکلا شده است؛ آن را به مهربانی دهلا کن و مردانه محکمش بتاب.
هوش مصنوعی: جامی برای جشن آماده کن و به پاس هنر من، پیوسته و کریمانه به جهان گلاب و جلاب بنوشان.
هوش مصنوعی: تکرار بند برگردان: این بیت از حسینِ حسن است که دل و جان به جام بخشش او امیدوارند.
هوش مصنوعی: ای صدر مملکت، خلعتی که شاه به تو بخشیده مبارک باد و دامن بخت و اقبال همیشه به دامن تو بسته باشد.
هوش مصنوعی: هرگز زنگار بر شمشیرت ننشیند، اما شمشیرت مانند زنگار در دل دشمنت جای گیرد.
هوش مصنوعی: اگر دشمنت مانند بوتهٔ گل سر برآورد، به دست تو گردنش مانند شاخهٔ یاسمن شکسته شود.
هوش مصنوعی: اگر پوستش مانند پوست بادام خشک بر دلش چسبیده است، جانش به لب برسد و مانند پسته دهانگشوده بماند.
هوش مصنوعی: سخنت که مانند آتش است و زبانت که مانند شمشیرِ آبدار است، در کوبیدن مخالفانت همیشه کارگر باشد.
هوش مصنوعی: چون جانم حلقهٔ بندگی تو را در گوش دارد، از طوق منت دیگران آزاد باشد.
هوش مصنوعی: از باغ همت تو که در دست دولت توست، میوههای نوبرِ زندگی جاوید دستهدسته به بار آید.
هوش مصنوعی: رشتهٔ نفس که رونق زندگی به آن است، اگر به نظم ستایش تو آراسته نباشد، بگسلد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.