بخش ۶ - پند خواهر به بهرام گرد در نکوهش تاجخواهی و ناسپاسی و پاسخ او به دیرشدن کار
چوخواهرش بشنید کامد ز راه
برادرش پر درد زان رزمگاه
بینداخت آن نامدار افسرش
بیاورد فرمانبری چادرش
بیامد بنزد برادر دمان
دلش خسته ازدرد و تیره روان
بدو گفت کای مهتر جنگجوی
چگونه شدی پیش خسرو بگوی
گر او ازجوانی شود تیزوتند
مگردان تو درآشتی رای کند
بخواهر چنین گفت بهرام گرد
که او را زشاهان نباید شمرد
نه جنگی سواری نه بخشندهای
نه داناسری گر درخشندهای
هنر بهتر از گوهر نامدار
هنرمند باید تن شهریار
چنین گفت داننده خواهر بدوی
کهای پرهنر مهتر نامجوی
تو را چند گویم سخن نشنوی
به پیش آوری تندی وبدخوی
نگر تاچه گوید سخن گوی بلخ
که باشد سخن گفتن راست تلخ
هرآنکس که آهوی تو باتوگفت
همه راستیها گشاد ازنهفت
مکن رای ویرانی شهر خویش
ز گیتی چو برداشتی بهرخویش
برین بریکی داستان زد کسی
کجا بهره بودش ز دانش بسی
که خر شد که خواهد زگاوان سروی
بیکباره گم کرد گوش وبروی
نکوهش مخواه از جهان سر به سر
نبود از تبارت کسی تاجور
اگر نیستی درمیان این جوان
نبودی من از داغ تیره روان
پدرزنده و تخت شاهی بجای
نهاده تو اندر میان پیش پای
ندانم سرانجام این چون بود
همیشه دو چشمم پر از خون بود
جز از درد و نفرین نجویی همی
گل زهر خیره ببویی همی
چو گویند چوبینه بدنام گشت
همه نام بهرام دشنام گشت
برین نیز هم خشم یزدان بود
روانت به دوزخ به زندان بود
نگر تا جز از هرمز شهریار
که بد درجهان مر تو را خواستار
هم آن تخت و آن کالهٔ ساوه شاه
بدست آمد و برنهادی کلاه
چو زو نامور گشتی اندر جهان
بجویی کنون گاه شاهنشهان
همه نیکوییها ز یزدان شناس
مباش اندرین تاجور ناسپاس
برزمی که کردی چنین کش مشو
هنرمند بودی منی فش مشو
به دل دیو را یار کردی همی
به یزدان گنهگار گردی همی
چو آشفته شد هرمز وبردمید
به گفتار آذرگشسپ پلید
تو را اندرین صبر بایست کرد
نبد بنده را روزگارنبرد
چو او را چنان سختی آمد بروی
ز بردع بیامد پسر کینه جوی
ببایست رفتن برشاه نو
بکام وی آراستن گاه نو
نکردی جوان جز برای تو کار
ندیدی دلت جز به روزگار
تن آسان بدی شاد وپیروزبخت
چراکردی آهنگ این تاج وتخت
تودانی که ازتخمهٔ اردشیر
بجایند شاهان برنا و پیر
ابا گنج وبا لشکر بیشمار
به ایران که خواند تو را شهریار
اگر شهریاری به گنج وسپاه
توانست کردن به ایران نگاه
نبودی جز از ساوه سالار چین
که آورد لشکر به ایران زمین
تو راپاک یزدان بروبرگماشت
بد او ز ایران و توران بگاشت
جهاندار تا این جهان آفرید
زمین کرد و هم آسمان آفرید
ندیدند هرگز سواری چوسام
نزد پیش او شیردرنده گام
چو نوذر شد از بخت بیدادگر
بپا اندر آورد رایپدر
همه مهتران سام را خواستند
همان تخت پیروزه آراستند
بران مهتران گفت هرگز مباد
که جان سپهبد کند تاج یاد
که خاک منوچهر گاه منست
سر تخت نوذر کلاه منست
بدان گفتم این ای برادر که تخت
نیابد مگر مرد پیروزبخت
که دارد کفی راد وفر ونژاد
خردمند و روشن دل و پر ز داد
ندانم که بر تو چه خواهد رسید
که اندر دلت شد خرد ناپدید
بدو گفت بهرام کاینست راست
برین راستی پاک یزدان گواست
ولیکن کنون کار ازین درگذشت
دل و مغز من پر ز تیمار گشت
اگر مه شوم گر نهم سر بمرگ
که مرگ اندر آید بپولاد ترگ



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
بهرام گور هرمزد (اشاره) آذرگشسپ اردشیر (اشاره) ساوه (اشاره) سام نوذر منوچهر (اشاره) بهرام چوبینه ساوه شاه (اشاره)
هوش مصنوعی: خواهر بهرام گرد ضمن دیدار با او از درد و رنجش ناشی از جنگ میگوید و به برادرش نصیحت میکند که به هیچ وجه نباید در مقابل خسرو پرویز به دنبال تاج و تخت باشد. او بر ارزش هنر و دلسوزی تأکید میکند و معتقد است که هنر برتر از مقام و ثروت است. در پاسخ، بهرام توضیح میدهد که اکنون اوضاع از کنترل خارج شده و احساس نارضایتی و اضطراب زیادی دارد. خواهرش او را به یادآوری عواقب نافرمانی و طلب تاجخواهی هشدار میدهد و تأکید میکند که تنها افراد دانا و شجاع شایستهی حکمرانی هستند.
هوش مصنوعی: خواهرِ بهرام شنید که برادرش با دلی پردرد از میدان نبرد برگشته است.
هوش مصنوعی: آن بانوی نامدار تاجش را کنار گذاشت و خدمتکار چادرش را برایش آورد.
هوش مصنوعی: با شتاب نزد برادر آمد، در حالی که دلش از درد آزرده و جانش تیره و غمگین بود.
هوش مصنوعی: به او گفت: ای بزرگِ جنگجو، بگو دیدارت با خسرو چگونه گذشت.
هوش مصنوعی: اگر خسرو از سرِ جوانی تند و تیز رفتار کند، تو در آشتی کردن سستی مکن و از آن روی برمگردان.
هوش مصنوعی: بهرامِ دلاور به خواهرش پاسخ داد که خسرو را نباید از شاهان به شمار آورد.
هوش مصنوعی: خسرو نه سوارِ جنگاور است، نه بخشنده و نه خردمند، هرچند ظاهری درخشان داشته باشد.
هوش مصنوعی: هنر و شایستگی از نژادِ نامدار برتر است و پادشاه باید خودش هنرمند و توانا باشد.
هوش مصنوعی: خواهرِ دانا به او گفت: ای بزرگِ پرهنرِ نامجوی،
هوش مصنوعی: چند بار باید سخن بگویم که تو نمیشنوی و در برابرش تندی و بدخویی نشان میدهی؟
هوش مصنوعی: ببین آن سخنگوی بلخ چه میگوید: که سخنِ راست تلخ است.
هوش مصنوعی: هر کس عیبهایت را به خودت بگوید، همهٔ حقیقتهای پنهان را برایت آشکار کرده است.
هوش مصنوعی: اکنون که بهرهٔ خود را از جهان برداشتهای، قصدِ ویران کردنِ کشورِ خودت را مکن.
هوش مصنوعی: در این باره مردی که بهرهٔ فراوانی از دانش داشت، مَثَلی زده است:
هوش مصنوعی: خر رفت که از گاوان شاخ بگیرد و یکباره گوش و دُمِ خود را هم از دست داد؛ یعنی زیادهخواهی داشتهها را هم بر باد میدهد.
هوش مصنوعی: سرزنشِ همهٔ جهان را برای خود مخواه، چون از خاندانِ تو هیچکس پادشاه نبوده است.
هوش مصنوعی: اگر کارِ این جوان در میان نبود، من از این داغ چنین غمگین و تیرهجان نمیشدم.
هوش مصنوعی: پدرِ شاه هنوز زنده است و تختِ شاهی برجاست، و تو خود را در میانه پیش انداختهای و راهشان را بستهای.
هوش مصنوعی: نمیدانم سرانجامِ این کار چه خواهد شد و چشمانم همواره از غم پرخون است.
هوش مصنوعی: تو جز درد و نفرین چیزی نمیجویی و نابخردانه گلِ زهرآلود را میبویی.
هوش مصنوعی: وقتی مردم بگویند چوبینه بدنام شد، نامِ بهرام یکسره دشنام خواهد شد.
هوش مصنوعی: افزون بر این، خشمِ خدا هم بر تو خواهد بود و روانت در دوزخ زندانی میشود.
هوش مصنوعی: بنگر که در جهان جز هرمزِ شاه چه کسی خواهان و پشتیبانِ تو بود؟
هوش مصنوعی: تخت و داراییهای ساوهشاه به دستِ تو افتاد و به برکتِ او کلاهِ سروری بر سر نهادی.
هوش مصنوعی: اکنون که به لطفِ او در جهان نامور شدهای، تختِ شاهنشاهی را میخواهی؟
هوش مصنوعی: همهٔ نیکیها را از خدا بدان و نسبت به این خاندانِ تاجدار ناسپاس مباش.
هوش مصنوعی: به خاطر جنگی که کردی و پیروز شدی اینچنین مغرور مشو؛ هنرمند و دلاور بودی، اما خودپسند و متکبر مشو.
هوش مصنوعی: در دلت با دیو همدست شدهای و از این راه در برابر خدا گناهکار میشوی.
هوش مصنوعی: آنگاه که هرمز به سخن بدخواهانهٔ آذرگشسپ ناپاک خشمگین شد و بر تو برآشفت،
هوش مصنوعی: تو باید در برابر آن شکیبایی میکردی؛ آن زمان، زمان جنگیدن بنده با پادشاه نبود.
هوش مصنوعی: و هنگامی که آن سختی و گرفتاری به هرمز رسید، پسرش خسرو کینهخواه از بردع بازآمد.
هوش مصنوعی: تو باید نزد شاه تازه میرفتی و تخت نو را به خواست او آماده میکردی.
هوش مصنوعی: آن شاه جوان جز به سود تو کاری نمیکرد و دل تو جز روزگار خوش و آسوده نمیدید.
هوش مصنوعی: آسوده و شاد و نیکبخت میزیستی؛ پس چرا آهنگ گرفتن این تاج و تخت کردی؟
هوش مصنوعی: خودت میدانی که از نژاد اردشیر هنوز شاهزادگان پیر و جوان بر جای ماندهاند.
هوش مصنوعی: اگر هم گنج و لشکر بیشمار داشته باشی، در ایران چه کسی تو را پادشاه میخواند؟
هوش مصنوعی: اگر تنها با گنج و سپاه میشد بر ایران فرمان راند،
هوش مصنوعی: کسی جز ساوهشاه، سالار چین، که لشکر به ایران آورد، شاه ایران نمیشد.
هوش مصنوعی: خداوند پاک تو را بر او چیره کرد و بدی او را از ایران و توران دور ساخت.
هوش مصنوعی: از هنگامی که خداوند این جهان و زمین و آسمان را آفرید،
هوش مصنوعی: هرگز سواری مانند سام ندیدهاند؛ شیر درنده هم جرئت نداشت پیش او گام بردارد.
هوش مصنوعی: هنگامی که نوذر از بخت برگشت و ستمگر شد و اندرز پدرش منوچهر را زیر پا نهاد،
هوش مصنوعی: همهٔ بزرگان سام را به پادشاهی خواستند و تخت پیروزه را برایش آراستند.
هوش مصنوعی: سام به آن بزرگان گفت: هرگز مباد که من که سپهبدم در اندیشهٔ تاج شاهی باشم.
هوش مصنوعی: خاک گور منوچهر برای من به جای تخت است و بالای تخت نوذر برای من به جای کلاه شاهی؛ یعنی وفادار خاندان شاهیام.
هوش مصنوعی: ای برادر، این داستان را برای آن گفتم که تخت شاهی را جز مرد نیکبخت به دست نمیآورد،
هوش مصنوعی: کسی که دستی بخشنده و فرّ ایزدی و نژاد شاهی دارد و خردمند و روشندل و دادگر است.
هوش مصنوعی: نمیدانم چه سرنوشتی در انتظار توست، زیرا خرد از دلت رخت بربسته است.
هوش مصنوعی: بهرام به خواهرش گفت: این سخن درست است و خداوند پاک بر درستی آن گواه است.
هوش مصنوعی: اما اکنون کار از این مرحله گذشته و دل و جان من پر از اندوه و نگرانی شده است.
هوش مصنوعی: چه به بزرگی و شاهی برسم و چه سر به مرگ بسپارم، فرقی نمیکند؛ زیرا مرگ حتی از کلاهخود پولادین هم میگذرد و به سراغ آدمی میآید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.