بخش ۱۵ - کشته شدن فرود در کمین رهام و بیژن، خودکشی جریره و سوگ و دفن شاهوار ایرانیان
چو خورشید تابنده بنمود چهر
خرامان برآمد بخم سپهر
ز هر سو برآمد خروش سران
گراییدن گرزهای گران
غو کوس با نالهٔ کرنای
دم نای سرغین و هندی درای
برون آمد از بارهٔ دژ فرود
دلیران ترکان هرآنکس که بود
ز گرد سواران و ز گرز و تیر
سر کوه شد همچو دریای قیر
نبد هیچ هامون و جای نبرد
همی کوه و سنگ اسپ را خیره کرد
ازین گونه تا گشت خورشید راست
سپاه فرود دلاور بکاست
فراز و نشیبش همه کشته شد
سربخت مرد جوان گشته شد
بدو خیره ماندند ایرانیان
که چون او ندیدند شیر ژیان
ز ترکان نماند ایچ با او سوار
ندید ایچ تنها رخ کارزار
عنان را بپیچید و تنها برفت
ز بالا سوی دژ خرامید تفت
چو رهام و بیژن کمین ساختند
فراز و نشیبش همی تاختند
چو بیژن پدید آمد اندر نشیب
سبک شد عنان و گران شد رکیب
فرود جوان ترگ بیژن بدید
بزد دست و تیغ از میان برکشید
چو رهام گرد اندر آمد به پشت
خروشان یکی تیغ هندی به مشت
بزد بر سر کتف مرد دلیر
فرود آمد از دوش دستش به زیر
چو از وی جدا گشت بازوی و دوش
همی تاخت اسپ و همی زد خروش
بنزدیک دژ بیژن اندر رسید
بزخمی پی بارهٔ او برید
پیاده خود و چند زان چاکران
تبه گشته از چنگ کنداوران
بدژ در شد و در ببستند زود
شد آن نامور شیر جنگی فرود
بشد با پرستندگان مادرش
گرفتند پوشیدگان در برش
بزاری فگندند بر تخت عاج
نبد شاه را روز هنگام تاج
همه غالیه موی و مشکین کمند
پرستنده و مادر از بن بکند
همی کند جان آن گرامی فرود
همه تخت مویه همه حصن رود
چنین گفت چون لب ز هم برگرفت
که این موی کندن نباشد شگفت
کنون اندر آیند ایرانیان
به تاراج دژ پاک بسته میان
پرستندگان را اسیران کنند
دژ وباره کوه ویران کنند
دل هرک بر من بسوزد همی
ز جانم رخش برفروزد همی
همه پاک بر باره باید شدن
تن خویش را بر زمین بر زدن
کجا بهر بیژن نماند یکی
نمانم من ایدر مگر اندکی
کشنده تن و جان من درد اوست
پرستار و گنجم چه در خورد اوست
بگفت این و رخسارگان کرد زرد
برآمد روانش بتیمار و درد
ببازیگری ماند این چرخ مست
که بازی برآرد به هفتاد دست
زمانی بخنجر زمانی بتیغ
زمانی بباد و زمانی بمیغ
زمانی بدست یکی ناسزا
زمانی خود از درد و سختی رها
زمانی دهد تخت و گنج و کلاه
زمانی غم و رنج و خواری و چاه
همی خورد باید کسی را که هست
منم تنگدل تا شدم تنگدست
اگر خود نزادی خردمند مرد
ندیدی ز گیتی چنین گرم و سرد
بباید به کوری و ناکام زیست
برین زندگانی بباید گریست
سرانجام خاکست بالین اوی
دریغ آن دل و رای و آیین اوی
پرستندگان بر سر دژ شدند
همه خویشتن بر زمین برزدند
یکی آتشی خود جریره فروخت
همه گنجها را به آتش بسوخت
یکی تیغ بگرفت زان پس بدست
در خانهٔ تازی اسپان ببست
شکمشان بدرید و ببرید پی
همی ریخت از دیده خوناب و خوی
بیامد ببالین فرخ فرود
یکی دشنه با او چو آب کبود
دو رخ را بروی پسر بر نهاد
شکم بردرید و برش جان بداد
در دژ بکندند ایرانیان
بغارت ببستند یکسر میان
چو بهرام نزدیک آن باره شد
از اندوه یکسر دلش پاره شد
بایرانیان گفت کین از پدر
بسی خوارتر مرد و هم زارتر
کشنده سیاوش چاکر نبود
ببالینش بر کشته مادر نبود
همه دژ سراسر برافروخته
همه خان و مان کنده و سوخته
بایرانیان گفت کز کردگار
بترسید وز گردش روزگار
ببد بس درازست چنگ سپهر
به بیدادگر برنگردد بمهر
زکیخسرو اکنون ندارید شرم
که چندان سخن گفت با طوس نرم
بکین سیاوش فرستادتان
بسی پند و اندرزها دادتان
ز خون برادر چو آگه شود
همه شرم و آزرم کوته شود
ز رهام وز بیژن تیز مغز
نیاید بگیتی یکی کار نغز
همانگه بیامد سپهدار طوس
براه کلات اندر آورد کوس
چو گودرز و چون گیو کنداوران
ز گردان ایران سپاهی گران
سپهبد بسوی سپدکوه شد
وزانجا بنزدیکی انبوه شد
چو آمد ببالین آن کشته زار
بران تخت با مادر افگنده خوار
بیک دست بهرام پر آب چشم
نشسته ببالین او پر ز خشم
بدست دگر زنگهٔ شاوران
برو انجمن گشته کنداوران
گوی چون درختی بران تخت عاج
بدیدار ماه و ببالای ساج
سیاوش بد خفته بر تخت زر
ابا جوشن و تیغ و گرز و کمر
برو زار بگریست گودرز و گیو
بزرگان چو گرگین و بهرام نیو
رخ طوس شد پر ز خون جگر
ز درد فرود و ز درد پسر
که تندی پشیمانی آردت بار
تو در بوستان تخم تندی مکار
چنین گفت گودرز با طوس و گیو
همان نامداران و گردان نیو
که تندی نه کار سپهبد بود
سپهبد که تندی کند بد بود
جوانی بدین سان ز تخم کیان
بدین فر و این برز و یال و میان
بدادی بتیزی و تندی بباد
زرسپ آن سپهدار نوذرنژاد
ز تیزی گرفتار شد ریونیز
نبود از بد بخت ما مانده چیز
هنر بیخرد در دل مرد تند
چو تیغی که گردد ز زنگار کند
چو چندین بگفتند آب از دو چشم
ببارید و آمد ز تندی بخشم
چنین پاسخ آورد کز بخت بد
بسی رنج وسختی بمردم رسد
بفرمود تا دخمهٔ شاهوار
بکردند بر تیغ آن کوهسار
نهادند زیراندرش تخت زر
بدیبای زربفت و زرین کمر
تن شاهوارش بیاراستند
گل و مشک و کافور و می خواستند
سرش را بکافور کردند خشک
رخش را بعطر و گلاب و بمشک
نهادند بر تخت و گشتند باز
شد آن شیردل شاه گردنفراز
زراسپ سرافراز با ریونیز
نهادند در پهلوی شاه نیز
سپهبد بران ریش کافورگون
ببارید از دیدگان جوی خون
چنینست هرچند مانیم دیر
نه پیل سرافراز ماند نه شیر
دل سنگ و سندان بترسد ز مرگ
رهایی نیابد ازو بار و برگ



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
فرود رهام بیژن جریره سیاووش (اشاره) کیخسرو طوس گودرز گیو زنگهٔ شاوران گرگین زرسپ (اشاره) ریونیز (اشاره)
هوش مصنوعی: در این بخش از داستان، فرود، پسر سیاوش، در نبردی بزرگ با دلاوران ترک روبرو میشود. او که دلاوری بینظیر است، از حملهٔ دشمنان جان سالم به در نمیبرد و پس از نبردی سخت به قتل میرسد. جریره، مادر فرود، به شدت غمگین میشود و در اوج درد و سوگ، جان خود را فدای پسرش میکند. ایرانیان از این فاجعه گریسته و بر دژ میافروزند، در حالی که طوس و دیگر سرداران با اندوه بر بالین فرود حاضر شده و از سرنوشت شومی که بر سر خاندان کیانی آمده است، به شدت ناامید و غمگین میشوند. در نهایت، با وجود تلخی این وقایع، فرود را با شکوه در تدفین میکنند و آموزههایی از تقدیر و سرنوشت انسانی را به یاد میآورند.
هوش مصنوعی: چون خورشید درخشان چهره نمود و با شکوه بر گنبد آسمان بالا آمد، روز فرارسید.
هوش مصنوعی: از هر سو فریاد سرداران برخاست و گرزهای سنگین به حرکت درآمد.
هوش مصنوعی: بانگ کوس با نالهٔ کرنا و دمیدن شیپور و صدای زنگهای هندی درهم آمیخت.
هوش مصنوعی: فرود با همهٔ دلیران ترک که همراهش بودند از حصار دژ بیرون آمد.
هوش مصنوعی: از گرد سواران و گرزها و تیرها، سر کوه مانند دریایی از قیر سیاه شد.
هوش مصنوعی: دشت و میدان همواری برای نبرد نبود و کوه و سنگلاخ اسبان را درمانده و سرگشته میکرد.
هوش مصنوعی: نبرد به همین گونه ادامه یافت تا خورشید به میانهٔ آسمان رسید و سپاه فرود دلاور کم و کمتر شد.
هوش مصنوعی: همهٔ یاران او در بلندی و پستی کوه کشته شدند و بخت آن جوان برگشت.
هوش مصنوعی: ایرانیان از دلاوری او شگفتزده ماندند، زیرا هرگز شیری خشمگین چون او ندیده بودند.
هوش مصنوعی: هیچ سوار ترکی با او باقی نماند و او روا ندید که تنها به جنگ ادامه دهد.
هوش مصنوعی: عنان اسب را برگرداند و تنها از بالای کوه شتابان به سوی دژ رفت.
هوش مصنوعی: رهام و بیژن که کمین کرده بودند، در فراز و نشیب کوه به دنبال او تاختند.
هوش مصنوعی: چون بیژن در سرازیری پدیدار شد، عنان رها و رکاب سنگین شد، یعنی با شتاب و نیرو به تاخت پرداخت.
هوش مصنوعی: فرود جوان کلاهخود بیژن را دید، دست برد و شمشیر از کمر بیرون کشید.
هوش مصنوعی: در این هنگام رهام دلاور با فریاد و شمشیری هندی در دست از پشت سر او درآمد.
هوش مصنوعی: رهام بر سر شانهٔ آن مرد دلیر زد و دستش از شانه جدا شد و فروافتاد.
هوش مصنوعی: با آنکه بازو و شانهاش جدا شده بود، همچنان اسب میتاخت و فریاد میزد.
هوش مصنوعی: بیژن نزدیک دژ به او رسید و با یک ضربه پی اسب او را برید.
هوش مصنوعی: فرود پیاده ماند و همراه چند تن از خدمتکارانش که از دست پهلوانان زخمی و درمانده شده بودند به سوی دژ رفت.
هوش مصنوعی: به درون دژ رفت و در را بهسرعت بستند؛ آن شیر جنگاور نامدار، فرود، به درون رفت.
هوش مصنوعی: مادرش با کنیزان پیش او رفت و زنان پردهنشین او را در آغوش گرفتند.
هوش مصنوعی: او را با زاری بر تخت عاج خواباندند؛ اما آن روز هنگام تاجگذاری شاه نبود، بلکه هنگام مرگ او بود.
هوش مصنوعی: کنیزان و مادر همهٔ موهای خوشبو و مشکین خود را از ریشه کندند.
هوش مصنوعی: فرود گرامی جان میداد و سراسر تخت پر از شیون و همهٔ دژ پر از سوگواری بود.
هوش مصنوعی: فرود چون لب گشود گفت: این موکندن و زاری شما شگفت نیست.
هوش مصنوعی: اکنون ایرانیان کمر بسته به درون دژ میآیند تا آن را یکسره غارت کنند.
هوش مصنوعی: کنیزان را به اسیری میبرند و دژ و حصار و کوه را ویران میکنند.
هوش مصنوعی: هر کس که دلش برای من میسوزد و چهرهاش از مهر جان من روشن است، باید به سخن من گوش دهد و کاری را که میگویم انجام دهد.
هوش مصنوعی: فرود در واپسین دم به کنیزانش میگوید: همه باید بر بالای بارهٔ دژ بروید و خود را به زمین پرتاب کنید.
هوش مصنوعی: تا هیچیک از شما سهم و غنیمت بیژن نشود؛ زیرا من جز اندکی دیگر در این جهان نمیمانم.
هوش مصنوعی: کشندهٔ تن و جان من اوست (بیژن)؛ کنیزان و گنج من چه شایستهٔ اوست؟ یعنی نباید به دست او بیفتند.
هوش مصنوعی: فرود این را گفت و رنگ چهرهاش زرد شد و جانش با اندوه و درد از تن بیرون رفت.
هوش مصنوعی: این آسمان سرمست به بازیگری میماند که بازی را با هفتاد دست و هزار ترفند به نمایش درمیآورد.
هوش مصنوعی: گاهی با خنجر و گاهی با شمشیر، گاهی با باد و گاهی با ابر، کار خود را پیش میبرد.
هوش مصنوعی: گاهی آدمی را به دست فرومایهای گرفتار میکند و گاهی او را از درد و سختی رها میسازد.
هوش مصنوعی: گاهی تخت و گنج و تاج میبخشد و گاهی غم و رنج و خواری و افتادن در چاه.
هوش مصنوعی: کسی که مال دارد باید از آن بهره ببرد و بخورد؛ من از هنگامی که تنگدست شدهام دلتنگ و غمگینم. شاعر در اینجا از حال خود سخن میگوید.
هوش مصنوعی: اگر مرد خردمند اصلاً زاده نمیشد، اینهمه گرم و سرد و فراز و نشیب روزگار را نمیدید.
هوش مصنوعی: باید کورکورانه و بیکام زندگی کرد و بر چنین زندگانی باید گریست.
هوش مصنوعی: سرانجام بالین آدمی خاک است؛ دریغ از آن دل و اندیشه و آیین نیک او (فرود).
هوش مصنوعی: کنیزان بر بالای دژ رفتند و همه خود را به زمین افکندند.
هوش مصنوعی: جریره خود آتشی برافروخت و همهٔ گنجها را در آتش سوزاند.
هوش مصنوعی: سپس شمشیری به دست گرفت و درِ طویلهٔ اسبان تازی را بست.
هوش مصنوعی: شکم اسبان را درید و پی آنها را برید، در حالی که از چشمانش اشک خونین و عرق میریخت.
هوش مصنوعی: آنگاه به بالین فرود فرخنده آمد، با دشنهای که چون آب کبود میدرخشید.
هوش مصنوعی: چهرهٔ خود را بر چهرهٔ پسر نهاد، شکم خود را درید و در کنار او جان داد.
هوش مصنوعی: ایرانیان در دژ را از جا کندند و همگی برای غارت کمر بستند.
هوش مصنوعی: چون بهرام به نزدیک آن باره رسید، از اندوه دلش پاره پاره شد.
هوش مصنوعی: بهرام به ایرانیان گفت: این جوان بسیار خوارتر و زارتر از پدرش سیاوش کشته شد.
هوش مصنوعی: هنگام کشته شدن سیاوش، بندگان و کسانش با او کشته نشدند و مادرش کشته بر بالینش نیفتاد؛ اما اینجا چنین شد.
هوش مصنوعی: سراسر دژ در آتش است و همهٔ خانه و کاشانه کنده و سوخته شده است.
هوش مصنوعی: بهرام به ایرانیان گفت: از آفریدگار و از گردش روزگار بترسید.
هوش مصنوعی: چنگال آسمان برای کیفر بدی بسیار دراز است و با ستمکار به مهربانی رفتار نمیکند.
هوش مصنوعی: آیا اکنون از کیخسرو شرم نمیکنید که آنهمه با طوس به نرمی سخن گفت و سفارش کرد؟
هوش مصنوعی: او شما را برای خونخواهی سیاوش فرستاد و پند و اندرز بسیار به شما داد.
هوش مصنوعی: هنگامی که کیخسرو از ریخته شدن خون برادرش آگاه شود، همهٔ شرم و ملاحظه کنار میرود و خشم او برمیخیزد.
هوش مصنوعی: از رهام و بیژنِ تندخو و بیپروا هیچ کار نیک و پسندیدهای در جهان برنمیآید.
همان زمان سپهدار طوس به راه کلات در آمد و صدای طبل جنگ برخاست
هوش مصنوعی: پهلوانان دلیری چون گودرز و گیو و سپاهی بزرگ از دلاوران ایران همراه او بودند.
هوش مصنوعی: سپهبد به سوی سپدکوه رفت و از آنجا به نزدیک جایی رسید که مردم گرد آمده بودند.
هوش مصنوعی: وقتی به بالین آن کشتهٔ زار، یعنی فرود، رسید، او را دید که با مادرش بر تخت به خواری افتاده است.
هوش مصنوعی: در یک سوی او بهرام با چشمانی پر از اشک و دلی پر از خشم بر بالینش نشسته بود.
هوش مصنوعی: در سوی دیگر زنگهٔ شاوران نشسته بود و پهلوانان دلیر گرد پیکر او جمع شده بودند.
هوش مصنوعی: پهلوانی چون درختی بلند بر آن تخت عاج افتاده بود که رخساری چون ماه و قامتی چون درخت ساج داشت.
هوش مصنوعی: گویی خود سیاوش با زره و شمشیر و گرز و کمربند بر تخت زرین خفته بود؛ یعنی فرود در شکوه به پدرش میمانست.
هوش مصنوعی: گودرز و گیو و بزرگانی چون گرگین و بهرام دلیر بر او به زاری گریستند.
هوش مصنوعی: چهرهٔ طوس از اندوه پر از خون دل شد؛ هم از درد کشته شدن فرود و هم از درد کشته شدن پسرش.
هوش مصنوعی: شاعر پند میدهد که تندخویی سرانجام پشیمانی به بار میآورد، پس در باغ زندگی بذر تندی مکار.
هوش مصنوعی: گودرز به طوس و گیو و دیگر نامداران و دلاوران چنین گفت:
هوش مصنوعی: تندی و شتابزدگی شایستهٔ فرماندهٔ سپاه نیست و فرماندهی که تندی کند بد و زیانبار است.
هوش مصنوعی: جوانی چنین از نژاد کیانیان، با این شکوه ایزدی و قامت و بازو و اندام برازنده را،
هوش مصنوعی: با شتاب و تندخویی خود بر باد دادی؛ و نیز زرسپ، آن سردار از نژاد نوذر و پسر خودت را، از دست دادی.
هوش مصنوعی: ریونیز هم به سبب همین شتابزدگی گرفتار مرگ شد؛ از بخت بد ما هیچ بلایی نماند که به ما نرسد.
هوش مصنوعی: هنر و دلیری بیخرد در دل مرد تندخو مانند شمشیری است که زنگ آن را کند کرده و سودی ندارد.
هوش مصنوعی: وقتی این سخنان بسیار را گفتند، طوس از دو چشم اشک ریخت و از تندی خود آزرده و خشمگین شد.
هوش مصنوعی: طوس در پاسخ گفت که از بخت بد رنج و سختی فراوان به مردم میرسد؛ یعنی این پیشامد را به تقدیر نسبت داد.
هوش مصنوعی: فرمان داد تا بر ستیغ آن کوهسار آرامگاهی شاهانه بسازند.
هوش مصنوعی: در درون آن تختی زرین نهادند و آن را با دیبای زربفت و کمر زرین آراستند.
هوش مصنوعی: پیکر شاهانهٔ فرود را آراستند و برای آن گل و مشک و کافور و می آوردند.
هوش مصنوعی: سر او را با کافور خشک کردند و چهرهاش را با عطر و گلاب و مشک خوشبو ساختند.
هوش مصنوعی: او را بر تخت نهادند و بازگشتند؛ و آن شاه شیردل و سرافراز از جهان رفت.
هوش مصنوعی: زرسپ سرافراز و ریونیز را نیز در کنار آن شاه به خاک سپردند.
هوش مصنوعی: سپهبد طوس بر ریش سپید چون کافور خود از چشمانش جوی خون، یعنی اشک خونین، بارید.
هوش مصنوعی: رسم جهان چنین است: هرچند دیرزمانی بمانیم، نه فیل سرافراز میماند و نه شیر؛ همه میمیرند.
هوش مصنوعی: حتی دلی سخت چون سنگ و سندان از مرگ میهراسد و هیچ برگ و باری از آن رهایی نمییابد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.