بخش ۲۴ - خستن رستم و رخش به تیر اسفندیار، زینهار شبانه و سوگ نوشآذر و مهرنوش
کمان برگرفتند و تیر خدنگ
ببردند از روی خورشید رنگ
ز پیکان همی آتش افروختند
به بر بر زره را همی دوختند
دل شاه ایران بدان تنگ شد
بروها و چهرش پر آژنگ شد
چو او دست بردی به سوی کمان
نرستی کس از تیر او بیگمان
به رنگ طبرخون شدی این جهان
شدی آفتاب از نهیبش نهان
یکی چرخ را برکشید از شگاع
تو گفتی که خورشید شد در شراع
به تیری که پیکانش الماس بود
زره پیش او همچو قرطاس بود
چو او از کمان تیر بگشاد شست
تن رستم و رخش جنگی بخست
بر رخش ازان تیرها گشت سست
نبد باره و مرد جنگی درست
همی تاخت بر گردش اسفندیار
نیامد برو تیر رستم به کار
فرود آمد از رخش رستم چو باد
سر نامور سوی بالا نهاد
همان رخش رخشان سوی خانه شد
چنین با خداوند بیگانه شد
به بالا ز رستم همی رفت خون
بشد سست و لرزان که بیستون
بخندید چون دیدش اسفندیار
بدو گفت کای رستم نامدار
چرا گم شد آن نیروی پیل مست
ز پیکان چرا پیل جنگی بخست
کجا رفت آن مردی و گرز تو
به رزم اندرون فره و برز تو
گریزان به بالا چرا برشدی
چو آواز شیر ژیان بشندی
چرا پیل جنگی چو روباه گشت
ز رزمت چنین دست کوتاه گشت
تو آنی که دیو از تو گریان شدی
دد از تف تیغ تو بریان شدی
زواره پی رخش ناگه بدید
کزان رود با خستگی در کشید
سیه شد جهان پیش چشمش به رنگ
خروشان همی تاخت تا جای جنگ
تن مرد جنگی چنان خسته دید
همه خستگیهاش نابسته دید
بدو گفت خیز اسپ من برنشین
که پوشد ز بهر تو خفتان کین
بدو گفت رو پیش دستان بگوی
کزین دودهٔ سام شد رنگ و بوی
نگه کن که تا چارهٔ کار چیست
برین خستگیها بر آزار کیست
که گر من ز پیکان اسفندیار
شبی را سرآرم بدین روزگار
چنان دانم ای زال کامروز من
ز مادر بزادم بدین انجمن
چو رفتی همی چارهٔ رخش ساز
من آیم کنون گر بمانم دراز
زواره ز پیش برادر برفت
دو دیده سوی رخش بنهاد تفت
به پستی همی بود اسفندیار
خروشید کای رستم نامدار
به بالا چنین چند باشی به پای
که خواهد بدن مر ترا رهنمای
کمان بفگن از دست و ببر بیان
برآهنج و بگشای تیغ از میان
پشیمان شو و دست را ده به بند
کزین پس تو از من نیابی گزند
بدین خستگی نزد شاهت برم
ز کردارها بیگناهت برم
وگر جنگ جویی تو اندرز کن
یکی را نگهبان این مرز کن
گناهی که کردی ز یزدان بخواه
سزد گر به پوزش ببخشد گناه
مگر دادگر باشدت رهنمای
چو بیرون شوی زین سپنجی سرای
چنین گفت رستم که بیگاه شد
ز رزم و ز بد دست کوتاه شد
شب تیره هرگز که جوید نبرد
تو اکنون بدین رامشی بازگرد
من اکنون چنین سوی ایوان شوم
بیاسایم و یک زمان بغنوم
ببندم همه خستگیهای خویش
بخوانم کسی را که دارم به پیش
زواره فرامرز و دستان سام
کسی را ز خویشان که دارند نام
بسازم کنون هرچ فرمان تست
همه راستی زیر پیمان تست
بدو گفت رویین تن اسفندیار
که ای برمنش پیر ناسازگار
تو مردی بزرگی و زور آزمای
بسی چاره دانی و نیرنگ و رای
بدیدم همه فر و زیب ترا
نخواهم که بینم نشیب ترا
به جان امشبی دادمت زینهار
به ایوان رسی کام کژی مخار
سخن هرچ پذرفتی آن را بکن
ازین پس مپیمای با من سخن
بدو گفت رستم که ایدون کنم
چو بر خستگیها بر افسون کنم
چو برگشت از رستم اسفندیار
نگه کرد تا چون رود نامدار
چو بگذشت مانند کشتی به رود
همی داد تن را ز یزدان درود
همی گفت کای داور داد و پاک
گر از خستگیها شوم من هلاک
که خواهد ز گردنکشان کین من
که گیرد دل و راه و آیین من
چو اسفندیار از پسش بنگرید
بران روی رودش به خشکی بدید
همی گفت کین را مخوانید مرد
یکی ژنده پیلست با دار و برد
گذر کرد پر خستگیها بر آب
ازان زخم پیکان شده پرشتاب
شگفتی بمانده بد اسفندیار
همی گفت کای داور کامگار
چنان آفریدی که خود خواستی
زمان و زمین را بیاراستی
بدانگه که شد نامور باز جای
پشوتن بیامد ز پردهسرای
ز نوشآذر گرد وز مهر نوش
خروشیدنی بود با درد و جوش
سراپردهٔ شاه پر خاک بود
همه جامهٔ مهتران چاک بود
فرود آمد از باره اسفندیار
نهاد آن سر سرکشان برکنار
همی گفت زارا دو گرد جوان
که جانتان شد از کالبد با توان
چنین گفت پس با پشوتن که خیز
برین کشتگان آب چندین مریز
که سودی نبینم ز خون ریختن
نشاید به مرگ اندر آویختن
همه مرگ راایم برنا و پیر
به رفتن خرد بادمان دستگیر
به تابوت زرین و در مهد ساج
فرستادشان زی خداوند تاج
پیامی فرستاد نزد پدر
که آن شاخ رای تو آمد به بر
تو کشتی به آب اندر انداختی
ز رستم همی چاکری ساختی
چو تابوت نوشآذر و مهرنوش
ببینی تو در آز چندین مکوش
به چرم اندر است گاو اسفندیار
ندانم چه راند بدو روزگار
نشست از بر تخت با سوک و درد
سخنهای رستم همه یادکرد
چنین گفت پس با پشوتن که شیر
بپیچد ز چنگال مرد دلیر
به رستم نگه کردم امروز من
بران برز بالای آن پیلتن
ستایش گرفتم به یزدان پاک
کزویست امید و زو بیم و باک
که پروردگار آن چنان آفرید
بران آفرین کو جهان آفرید
چنین کارها رفت بر دست او
که دریای چین بود تا شست او
همی برکشیدی ز دریا نهنگ
به دم در کشیدی ز هامون پلنگ
بران سان بخستم تنش را به تیر
که از خون او خاک شد آبگیر
ز بالا پیاده به پیمان برفت
سوی رود با گبر و شمشیر تفت
برآمد چنان خسته زان آبگیر
سراسر تنش پر ز پیکان تیر
برآنم که چون او به ایوان رسد
روانش ز ایوان به کیوان رسد



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
رستم اسفندیار زواره زال سام (اشاره) فرامرز پشوتن نوشاذر مهرنوش
هوش مصنوعی: در این بخش از داستان رستم و اسفندیار، رستم و اسفندیار برای نبرد آماده میشوند. تیر پیکان اسفندیار به رستم و رخش آسیب میزند و رستم از شدت خستگی و جراحات به زمین میافتد. اسفندیار که رستم را در حال ضعف میبیند، او را ترغیب میکند تا از جنگ دست بردارد و به ایوان برگردد، اما رستم پیشنهاد میدهد که هر دو به آرامش برگردند. در پایان سرنوشت قهرمانان و آثار نبرد بر زندگی آنها سایه میافکند و اسفندیار به پشوتن خبر میدهد که رستم را در حالی که زخمیاست، شکسته است.
هوش مصنوعی: کمان را برداشتند و تیر بلندی به رنگ آفتاب به پرتاب کردند.
هوش مصنوعی: از تیرها آتش ایجاد کردند و زره را نیز به یکدیگر وصل کردند.
هوش مصنوعی: دل شاه ایران از غم و اندوه فشرده و گرفته شد و چهرهاش نیز پر از احساس اضطراب و پریشانی گردید.
هوش مصنوعی: وقتی او (اسفندیار) به سمت کمان دست برد، هیچکس از تیر او در امان نخواهد بود.
هوش مصنوعی: جهان به رنگ طبرخون (قرمز) درآمد و به دلیل ضربهاش، مانند آفتابی که پنهان شده باشد، آشکارا زیر پوشش تیر او قرار گرفت.
هوش مصنوعی: چرخ یعنی دایرهٔ آسمان یا فلک، حرکت کرد و از شگع یعنی سنگینی یا فشار تو برآمد، به گونهای که گویی خورشید در بالای کشتی ظاهر شده است. این توصیف نشاندهندهٔ عظمت و قدرت تو است که همچون خورشید در تاریکی میدرخشد.
هوش مصنوعی: تیر اسفندیار که پیکانش از الماس ساخته شده بود، زره رستم را به آسانی و نرمی مانند ورقهٔ کاغذ پاره کرد.
هوش مصنوعی: زمانی که اسفندیار از کمان تیر رها کرد، بدن رستم و اسبش رخش به شدت آسیب دید و مایوس شدند.
هوش مصنوعی: تیرهای اسفندیار به رخش (اسب رستم) اصابت کرد و او را ضعیف و ناتوان کرد، به طوری که دیگر نمیتوانست به آن قدرت سابق در جنگ حاضر شود.
هوش مصنوعی: اسفندیار به سرعت به دور خود میچرخید و از تیر رستم هیچ آسیبی ندید.
هوش مصنوعی: رستم به سرعت از اسب رخشش پایین آمد و به سوی بالا (یعنی جایی که در آن جنگ بود) رفت، مانند بادی که به تندی میوزد و نامور و مشهور است.
هوش مصنوعی: رخش، اسب شجاع و زیبای رستم، به سمت خانه رفت و این عمل باعث شد که رابطهاش با رستم، که صاحبش است، به هم بخورد و از یکدیگر فاصله بگیرند.
هوش مصنوعی: خون رستم به ارتفاعات میرفت و حالش ضعیف و لرزان شده بود، مانند کوه بیستون که از بالا قابل مشاهده است.
هوش مصنوعی: اسفندیار که رستم را در حالتی ضعیف و آسیبدیده میبیند، به او تبسم میکند و خطاب به رستم میگوید: «ای رستم مشهور و نامدار!
هوش مصنوعی: چرا آن نیروی شدید و نیرومند (مثل فیل) از تیر اسفندیار ناپدید شد و چرا فیل جنگی (رستم) از پا درآمد؟
هوش مصنوعی: کجا رفت آن مرد شجاع (رستم) و آن قدرت و نیروی تو که در جنگها فعال بود؟
هوش مصنوعی: چرا به سرعت و از روی ترس به بالای یک مکان رفتی، مانند اینکه صدای شیر را شنیدهای و از آن ترسیدهای؟
هوش مصنوعی: چرا رستم که مانند فیل جنگی بود، به اندازه روباه ضعیف و ناتوان شد و از کارزار اینچنین بیدست و پا گشت؟
هوش مصنوعی: تو آن کسی هستی که دیو (شیطان) از ترس تو گریه کرد و موجودات وحشی (دَد) از حرارت و شدت شمشیر تو سوخته شدند.
هوش مصنوعی: ناگهان زواره، که کسی از رستم است، مشاهده کرد که رخش (اسب رستم) به خاطر خستگی از شدت زیر فشار تیرها در حال افتادن و غرق شدن در رود است.
هوش مصنوعی: دنیا در چشم زواره تاریک و سیاه شد و او به خاطر دیدن رنگ خشمگین جنگ، به سرعت به سوی میدان نبرد حرکت کرد.
هوش مصنوعی: تن رستم، مرد جنگی، را چنان خسته دید که در آن لحظه، تمام خستگیهایش را ناپیدا یا ناپاک میدید.
هوش مصنوعی: به او گفتند که برخیز و سوار اسب من شو، زیرا این اسب برای تو آماده است تا تو را در این جنگ یاری کند.
هوش مصنوعی: او (رستم) به اسفندیار میگوید به جلو برو و با دستان خود برای دیگران بگو که از نسل سام، رنگ و بوی (شکوه و عظمت) به وجود آمده است.
هوش مصنوعی: ببین تا چه راهی برای حل مشکل وجود دارد و در این خستگیها، چه کسی به ما آسیب رسانده است.
هوش مصنوعی: اگر من یک شب از تیر اسفندیار نجات پیدا کنم، میتوانم در این دورهٔ سخت و دشوار زندگیام، به روزهای بهتر امیدوار باشم.
هوش مصنوعی: من آگاه هستم که ای زال، امروز از مادر به این جمع (انجمن) متولد شدهام.
هوش مصنوعی: هرگاه تو برای نجات رخش تدبیری بیندیشی، من نیز در این لحظه به تو خواهم پیوست، حتی اگر برای مدتی درنگ کنم.
هوش مصنوعی: زواره، برادر رستم، به سرعت از آنجا دور شد و دو چشمش به سوی رخش، اسب رستم، نگاه افتاد و او را با نگرانی و دقت تماشا کرد.
هوش مصنوعی: اسفندیار که انگار در وضعیت پایینتری قرار دارد، به شدت صدا زد و به رستم، پهلوان مشهور، خطاب کرد.
هوش مصنوعی: اگر بخواهی مدتی طولانی در بالا بمانی، به پای خود ایسار کن که اگر چنین کنی، بدن تو به سمت زیر هدایت میشود.
هوش مصنوعی: کمان را از دست بکش و تیر را به زور در کمان بزن، سپس شمشیرت را از میان بچهفرهنگ باز کن.
هوش مصنوعی: پشیمان شو و خود را تسلیم کن، زیرا از این به بعد نمیتوانی از من آسیبی ببینی.
هوش مصنوعی: با این حالتی که دارم، به نزد شاه تو میروم و از کردارهای نیک تو بیگناهی را به او میگویم.
هوش مصنوعی: اگر به جنگ میروی، کسی را نصیحت کن که او را به عنوان نگهبان این مرز تعیین کند.
هوش مصنوعی: از خدا بخواه که گناهی را که انجام دادهای ببخشد، و اگر او با عذرخواهی تو گناهت را ببخشد، این کار شایسته و سزاوار است.
هوش مصنوعی: اگر دادگر (خداوند) رهنمایی برای تو باشد، پس زمانی که از این قید و بند (زندگی دنیا) خارج شوی، به کجا خواهی رفت؟
هوش مصنوعی: رستم گفت که شب فرا رسیده و به همین دلیل دیگر نمیتوان به جنگ ادامه داد و از دشمن و مشکلات ناتوان شده است.
هوش مصنوعی: در شبهای تاریک هیچگاه جنگی وجود ندارد، پس تو هم اکنون به خاطر آرامش و راحتی به خانه برگرد.
هوش مصنوعی: من میخواهم به سمت قصری بروم و در آنجا استراحت کنم و مدتی هم در کنار آنجا به آرامی بنشینم.
هوش مصنوعی: من همه احساس خستگیهایم را کنار میگذارم و کسی را که در برابر خود دارم، میخوانم یا به نزد او میروم.
هوش مصنوعی: فرامرز و دستان، پسران سام هستند و کسی را به نام زواره میشناسند که از خاندان این دو نفر است.
هوش مصنوعی: من اکنون هر چه را که دستورات توست انجام میدهم، زیرا همه چیز بر اساس حقیقت و تحت عهد و پیمان توست.
هوش مصنوعی: اسفندیار به رستم میگوید که ای جوان با خلق و خوی سخت و ناپسند، تو که تنات مانند آهن است.
هوش مصنوعی: تو مرد بزرگ و پرقدرتی هستی و در هنرهای جنگی و تدبیر بسیار ماهر و زیرک.
هوش مصنوعی: من تمام زیبایی و شکوه تو را دیدهام و نمیخواهم که افت و زوال تو را ببینم.
هوش مصنوعی: من امشب به جان تو قسم میخورم که در ایوان به عشق و خوشی برسید اما از راه کج دوری کنید.
هوش مصنوعی: هرچه را که تا کنون شنیدهای، همان را انجام بده و از این پس با من صحبت نکن.
هوش مصنوعی: رستم به اسفندیار گفت که اکنون به این صورت عمل خواهم کرد که بر خستگیهای خود غلبه میکنم و آن را به نوعی جادو و تدبیر تغییر میدهم.
هوش مصنوعی: اسفندیار پس از مواجهه با رستم به عقب برگشت و نظاره کرد تا ببیند رستم چگونه مانند یک رود بزرگ در حال حرکت است.
هوش مصنوعی: اسفندیار از کنار رستم گذشت، مانند کشتی که در رودخانه حرکت میکند و در همین حال، به یزدان (خدا) سلام و درود فرستاد.
هوش مصنوعی: رستم در حال دعا و درخواست از ایزد است که ای خدای داد و پاک، اگر از خستگی و ناتوانی بمیرم، رحم کن و مرا نجات بده.
هوش مصنوعی: کسی که به دنبال انتقام من از گردنکشان است، باید دل، راه و روش من را در اختیار بگیرد.
هوش مصنوعی: اسفندیار وقتی که به رستم نگاه کرد، متوجه شد که آنجا دریاچهای وجود ندارد و مانند این است که رستم در خشکی ایستاده است.
هوش مصنوعی: اسفندیار میگوید که این شخص را مرد نخوانید، او کسی نیست جز یک پیل ژنده (فیل پیر و بیرمق) که فقط با دار و برد (سلاح و ساز و برگ جنگی) شناخته میشود.
هوش مصنوعی: رستم با وجود خستگیهای فراوان، به سرعت از روی آب گذشت و به خاطر زخمهایی که پیکان اسفندیار به او زده بود، بسیار شتابان شده بود.
هوش مصنوعی: اسفندیار با تعجب به خداوند نگاه کرد و گفت: ای داور و سرنوشتساز، تو که همیشه در کارها پیروز هستی.
هوش مصنوعی: تو آنچنان آفرینندهای که خود میخواهی، زمان و زمین را به شکل دلخواهت ساختی.
هوش مصنوعی: در آن زمان که رستم نامدار دوباره به میدان آمد، پشوتن که برادر رستم است، از پشت پردهسرای (مکان نشستن و رفتوآمد) بیرون آمد.
هوش مصنوعی: نوشآذر و مهرنوش به شدت غمگین و ناراحت بودند و به خاطر درد و دردسرهایشان ناله و فریاد میزدند.
هوش مصنوعی: سراپردهٔ شاه، به شدت خاکآلود و کثیف شده بود و لباسهای بزرگان و مهتران نیز پاره و فرسوده بود.
هوش مصنوعی: اسفندیار از بالای دژ پایین آمد و سر سرکشان (رستم و یارانش) را کنار نهاد.
هوش مصنوعی: زارا، دو جوان را خطاب قرار داده و میگوید که جان شما در بدنهای توانا و نیرومندتان باقی مانده است.
هوش مصنوعی: رستم به پشوتن گفت که برای کشتگان، دیگر آب نریز و از ریختن آب بر روی آنها خودداری کن.
هوش مصنوعی: هیچ فایدهای از ریختن خون نمیبینم، بنابراین نباید به مرگ چنگ زد و خود را به خطر انداخت.
هوش مصنوعی: همهٔ ما، چه جوان و چه پیر، به مرگ آگاهیم و میدانیم که مرگ در کمین ماست و میتواند به سراغمان بیاید.
هوش مصنوعی: آنها را در تابوتی از طلا و در گهوارهای از چوب ساج (چوبی با ارزش و زیبا) فرستاد که نشانگر مقام و عظمت خداوند بود.
هوش مصنوعی: پیامهایی را به پدرش فرستاد که نتیجهٔ تفکر و مشورت او به خاطر تو به دست آمده است.
هوش مصنوعی: تو رستم را در آب غرق کردی و به این شکل او را به خدمت خود در آوردی.
هوش مصنوعی: وقتی تابوت نوشآذر و مهرنوش را ببینی، دیگر برای چه تلاشی نکن، زیرا آنها در گذشتهاند و تلاش برای زنده کردن آنها بیفایده است.
هوش مصنوعی: چرم گاو اسفندیار در اینجا به معنی زره یا پوشش حفاظتی اوست، و رستم میگوید که نمیداند به چه دلیلی روزگار به چنین حالتی او را دچار کرده است.
هوش مصنوعی: رستم پس از احساس خستگی و درد، بر تخت نشسته و به یادگاری از سخنان خود فکر میکند.
هوش مصنوعی: پشوتن به رستم گفت که اگر شیر در مقابل یک مرد دلیر قرار گیرد، حتماً به چنگ او خواهد پیچید و نمیتواند بر او غالب شود.
هوش مصنوعی: من امروز به رستم نگاه کردم که چگونه بر بالای آن قلهی بلند ایستاده است.
هوش مصنوعی: از خداوند پاک ستایش میکنم؛ زیرا از اوست امید و از اوست بیم و ترس.
هوش مصنوعی: پروردگار (خدا) به گونهای آفرید که بر آن آفرین (ستایش) بر او میشود، همانطور که جهان را آفرید.
هوش مصنوعی: این کارها به دست اسفندیار انجام میشود و قدرت او به حدی است که به اندازه دریای چین است.
هوش مصنوعی: او نهنگی را از دریا بلند کردی و به دم، پلنگی را از هامون (دریاچهای در سیستان) بیرون کشیدی.
هوش مصنوعی: به خاطر تیر بانی که به او شلیک شد، بدن رستم به شدت زخمی و ضعیف شد، بهطوری که خون او زمین را پر از آب کرد و مثل چشمهای در آنجا جمع شد.
هوش مصنوعی: رستم از ارتفاع پایین آمد و با توافق و عهدی که داشت، به سمت رودخانه رفت تا با گبر (مرد زرتشتی) و شمشیر داغ (آتشین) روبرو شود.
هوش مصنوعی: رستم به خاطر تیرهای اسفندیار و خستگی ناشی از نبرد به شدت آسیب دیده و بدنش از تیرهایی که به او اصابت کرده پر شده است.
هوش مصنوعی: من در نظر دارم که وقتی او به کاخ برسد، روحش از کاخ به آسمان پرواز کند.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۵ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.