گنجور

 
عماد خراسانی

کاش آن دوره می‌رفت از یاد

یا که می‌شد دگربار تجدید

باد خم کرده گلبوته‌ها را

بر سر سبزه‌های لب جو

گشته آشفته رخسار استخر

همچو روی نکویان بدخو

برگ‌های درختان به غوغا

با نوائی فسونبار و مبهم

همصدا گشته با جویباری

ناله‌ای گشته غمبار و درهم

یک طرف در کنار سماور

خرد می‌کرد با عشوه‌ها قند

دختر کُرد «گلباد» زیبا

بر لبش به ز شکّر شکرخند

خنده‌ای خوش‌تر از خندهٔ جام

عشوه‌ای بهتر از عمر جاوید

طلعتی حسرت ماه و خورشید

نرگسی جلوهٔ عشق و امید

در لباسی گلی پای تا سر

با سردست و پاچین پرچین

عقدی از نقره پیشانیش را

تا بناگوش‌ها کرده تزئین

چشم و ابروی دلجوی او را

آفریده خدا گویی از ناز

در سیاه و سفیدی چشمش

رفته گویی به هم عالمی راز

روزه دارد ولی گونه‌هایش

خوش‌تر است از گل تازه رُسته

مات در انتظار غروب است

رونق مهر رویش شکسته

حلقه‌ای کوچک از گیسوانش

بر بناگوش او خفته آرام

آن بناگوش زیبا که گوئی

ماه و خور نور گرفته زو وام

تنگ و خوش‌طرح دارد دهانی

با لبانی شکربار و گلرنگ

بینی‌اش گرچه اندک بلند است

هست با چهرهٔ وی هماهنگ

هست بنشسته با نرگسانی

مست و میگون غم‌انگیز و زیبا،

یک زن دیگری روبرویش

دیدگان دوخته سوی صحرا

در میان دو ابروی زیباش

دور چشمان و گرد دهانش

هرکجا هست چینی نمایان

قصه‌پرداز رنج نهانش

کودکی زرد و رنجور و بی‌حال

بر روی زانوانش به خواب است

کودکی نیز آنسوی دیگر

از تبی سخت، در التهاب است

گه چو لبخند محزون این زن

می‌گشاید دهانش به اجبار

چند دندان چو از آن فتاده است

می‌کند خاطرم تیره و تار

آری آری سزاوار باشد

هرچه زین منظرم غم افزاید

هرچه این گیتی و آب و رنگش

بی‌بهاتر به چشم من آید

این‌همان‌دختر مست و شیداست؟

این همان «خاور» دلستان است؟

این همان مهوش شوخ و عیار؟

این‌همان آفت عقل و جان است؟

تافت بر قلبم از نرگس او

اولین پرتو عشق و مستی

پیش از او مذهبی دیگرم بود

از وی آموختم بت‌پرستی

یاد می‌آیدم روزهائی

روزهائی درخشان و دلجو

کز پی گوسفندان به صحرا

مست و آشفته من بودم و او

زآفتاب دل‌انگیز خرداد

چهره دلکشش ارغوانی

سبزه و دشت و هامون و کهسار

قصهٔ دلپذیر جوانی

سر به دامان وی می‌نهادم

دور از خلق در سبزه‌زاران

قصه می‌گفت و می‌گشت توأم

نالهٔ باد با جوی‌یاران

اندر آن روزهای دل‌افروز

جمله گیتی صفا بود و امید

کاش آن دوره می‌رفت از یاد

یا که می‌شد دگربار تجدید

یاد می‌آیدم شام‌هائی

هر دو مست از شراب جوانی

اندر آغوش هم می‌فتادیم

با چنان التهابی که دانی

لطف مهتاب هنگامه می‌کرد

یونجه‌ها موج‌زن بود از باد

سایه‌های سپیدار رقصان

گوئیا بود خیل پری‌زاد

در دل سبزه‌ها می‌نشستیم

خیره در آن دو چشم فسونکار

ای بس اندیشهٔ خفته می‌شد

زان دو چشم سیاه مست بیدار

ای بسا شب که بر بستر من

قصه می‌گفت تا پاسی از شب

من شده محو آن صوت دلجو

دوخته دیده بر ماه و کوکب

«خاور» دلربا قصه می‌گفت

قصه‌هایی که کس ناشنیده

قصه‌هایی که در خاطر من

نقش‌ها جاودانی کشیده

می‌زدم خویش گاهی چو برخواب

لحظه‌ای بود خاموش و آنگاه

نرم بر چهره‌ام بوسه می‌زد

با رخی مه‌ور در پرتو ماه

آوخ آوخ کجا رفت آن حال

آوخ آوخ کجا رفت آن سوز

هیچ دانید از من چه بردید

کم کم ای رهزنان شب و روز

این همان خاور شوخ و زیبا است

کاینچنین زرد و پژمان نشسته

این همان روست کآئینه‌ام بود

وه چه رمزی بر آن نقش بسته

با همه حق صحبت که او راست

من کنون مست گلباد هستم

این ضراحی کنون می‌ندارد

گرچه یک روز می‌کرد مستم

آوخ آوخ که این است آدم

وین بود معنی حق‌شناسی

دیگرانند معذور دیگر

شاعری چون کند ناسپاسی

آوخ آوخ که «گلباد» را هم

اینچنین روزی در کمین است

هرچه بخشند گیرند از ما

گر کرم معنیی دارد این است!

آوخ آوخ، کجا رفتی ای عمر

ای هوس، ای غم، ای شادمانی

ای بهین دورهٔ زندگانی

ای جوانی، جوانی، جوانی

کاش می‌رفت آن دوره از یاد

یا که می‌شد دگربار تجدید

مشهد سی‌ام آذر ماه ۱۳۳۰

 
 
بیت‌یاب