سائلی در مجمعی بر پای خاست
گفت در بصره حسن مهتر چراست
گفت از آن کامروز در صدق و مجاز
هست خلقی را بعلم او نیاز
واو بیک جو نیست حاجتمند کس
او بدنیا کی بود در بند کس
او ز جمله فارغست از زاد وبرگ
خلق حاجتمند او تا روز مرگ
مهتری اینست در هر دو جهان
لاجرم او مهتر آمد این زمان
ای دل از خون می کن از جان جام ساز
خلق را نه دم ده و نه دام ساز
چون ترا نانی و خلقانی بود
هر سر موی تو سلطانی بود
هر که او از دست خوکان نان خورد
هیچ شک نبود که خون جان خورد
با سگان همسفرگی تا کی کنی
آفتابی ذرهگی تا کی کنی
زین بخیلان درگذر مردانه وار
خویشتن بر شمع زن پروانه وار
گر کنی زین قوم قولنجی حذر
کی بود ز امساک ایشانت خبر
خویش را پروانه کن وز پر مپرس
جان فشان و تن زن و دیگر مپرس
شیرنر چون دید آتش نیست چیر
شیر پروانه بود پروانه شیر
تو قدم در شیر مردی نه تمام
تا کی از انعام این انعام عام
مرد دین شو محرم اسرار گرد
وز خیال فلسفی بیزار گرد
نیست از شرع نبی هاشمی
دورتر از فلسفی یک آدمی
شرع فرمان پیمبر کردنست
فلسفی را خاک بر سر کردنست
فلسفی را شیوه زردشت دان
فلسفه با شرع پشتاپشت دان
فلسفی را عقل کل می بس بود
عقل ما را امر قل می بس بود
در حقیقت صد جهان عقل کل
گم شود از هیبت یک امر قل
عقل را گر امر ندهد زندگی
کی تواند کرد عقلی بندگی
رهبر عقلت از آن سست آمدست
کو بنفس خویش خود رست آمدست
عین عقل خویش را کن محو امر
تا نگردد عین عقلت محو خمر
عقل اگر از خمر ناپیدا شود
کی بسر امر قل بینا شود
عقل را قل باید و امر خدای
تا شود هم رهبر و هم رهنمای
عقل اگر جزو و اگر کل ماندت
عین عقلت بفکنی قل ماندت
عین عقلت چون زقل افتاد راست
عقل اگر سر پیچد از قل این خطاست
علم عقل تو بفرمان رفتنست
نه بعقل فرد حیران رفتنست
علم جز بهر حیات حق مخوان
وز شفاخواندن نجات خود مدان
علم دین فقه است و تفسیر و حدیث
هرکه خواند غیر این گردد خبیث
مرد دین صوفیست و مقری و فقیه
گرنه این خوانی منت خوانم سفیه
این سه علم پاک را مغز نجات
حسن اخلاقست و تبدیل صفات
این سه علمست اصل و این سه منبع است
هرچه بگذشتی ازین لاینفع است
این سخن حقا که از تهدید نیست
این ز دیده میرود تقلید نیست
من درین هر علم بوئی برده ام
پیش هر رنگی رکوئی برده ام
چون بدانستم که دین اینست و بس
هیچ نیست آنها یقین اینست و بس
ترک کردم اینهمه تا سوختند
تا از آن ترکم کلاهی دوختند
آسمان با ترک زر پشت دوتاه
در کبودی شد ز سوک این کلاه
این کلاه بی سرانست ای پسر
گر دهندت با تو مینازی بسر
گر کلاه فقر خواهی سر ببر
وز خود و هر دو جهان یکسر ببر
این سخن دانم که طامات آیدت
ترهائی پر خرافات آیدت
کی بود یارای آن خفاش را
کو به بیند آفتاب فاش را
عقل را در شرع باز و پاک باز
بعد از آن در شوق حق شو بی مجاز
تاچو عقل و شرع و شوق آید پدید
آنچه میجوئی بذوق آید پدید
چل مقامت پیش خواهد آمدن
جمله هم درخویش خواهد آمدن
این چله چون در طریقت داشتی
با حقیقت کرده آمد آشتی
چون بجوئی خویش را در چل مقام
جمله در آخر تو باشی والسلام



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این بخش از مصیبتنامه، عطار به اهمیت علم و دین میپردازد و بیان میدارد که مهتر واقعی کسی است که از دنیا فارغ است و به خلق نیازمند است. او تأکید میکند که فلسفه تنها بر اساس عقل فردی است و نمیتواند راهنمای روح باشد، در حالی که دین، یعنی شرع نبی، حقیقت و نجات انسان است. همچنین او سه علم اصلی دین — فقه، تفسیر و حدیث — را معرفی میکند و میگوید که حسن اخلاق و تغییر صفات از نتایج این علوم است. در نهایت، برای رسیدن به حقیقت و نور، باید عقل را در مسیر شرع و شوق به حق قرار داد تا ماهیت واقعی خود را بیابیم.
هوش مصنوعی: پرسندهای در مجلسی برخاست و پرسید: چرا در بصره حسن (بصری) بزرگ و سرور مردم است؟
هوش مصنوعی: پاسخ دادند: چون امروز مردم، چه راستین و چه به ظاهر، به دانش او نیاز دارند.
هوش مصنوعی: اما او به اندازهٔ یک جو هم به کسی نیازمند نیست؛ پس چگونه برای دنیا در بند کسی باشد؟
هوش مصنوعی: او از توشه و ساز و برگ دنیا یکسره بینیاز است، ولی مردم تا روز مرگ به او نیازمندند.
هوش مصنوعی: بزرگی راستین در هر دو جهان همین است؛ به همین سبب او در این روزگار سرور شده است.
هوش مصنوعی: ای دل، از خون خود شراب بساز و از جان خود جام؛ یعنی به رنج درونی بساز و به مردم نه فریب و چاپلوسی بده و نه برایشان دام بگستر.
هوش مصنوعی: هرگاه نانی و جامهٔ کهنهای داشته باشی، با همین قناعت هر تار موی تو پادشاهی است.
هوش مصنوعی: هر کس از دست مردم پست و ناپاک نان بگیرد، بیگمان خون جان خود را میخورد و جانش را تباه میکند.
هوش مصنوعی: تا کی با مردمان سگصفت همسفره میشوی؟ تو که خورشیدی، تا کی خود را ذرهای حقیر میکنی؟
هوش مصنوعی: مردانه از این بخیلان بگذر و مانند پروانه خود را به شمع حق بزن.
هوش مصنوعی: اگر از این مردمان تنگچشم و قولنجگرفته دوری کنی، دیگر از خسیسی و امساک آنان آزاری نمیبینی و خبری به تو نمیرسد.
هوش مصنوعی: خود را پروانه کن و از پر و بال سوخته نپرس؛ جان را نثار کن، خاموش بمان و دیگر چیزی مپرس.
هوش مصنوعی: شیر نر وقتی آتش ببیند دلیری نمیکند؛ پس در برابر آتش، شیر چون پروانهای ناتوان است و پروانه در دلیری شیر است.
هوش مصنوعی: تو بهتمامی در راه شیرمردی گام بگذار؛ تا کی چشم به بخشش این مردمان عامی چارپاصفت داری؟
هوش مصنوعی: مرد دین باش و آشنای رازهای حق شو و از پندارهای فلسفی بیزار باش.
هوش مصنوعی: هیچ آدمی از شریعت پیامبر هاشمی دورتر از فیلسوف نیست.
هوش مصنوعی: شریعت یعنی فرمان پیامبر را به جا آوردن، و این کار برای فیلسوف مایهٔ خواری و خاک بر سر شدن است.
هوش مصنوعی: روش فیلسوف را همچون آیین زردشت بدان و فلسفه را با شریعت پشت به پشت و مخالف بدان.
هوش مصنوعی: برای فیلسوف «عقل کل» بس است، اما برای عقل ما فرمان «قُل» یعنی وحی الهی کافی است.
هوش مصنوعی: در حقیقت صد جهان عقل کل از شکوه و هیبت یک فرمان «قُل» گم و ناپدید میشود.
هوش مصنوعی: اگر فرمان الهی به عقل زندگی نبخشد، هیچ عقلی چگونه میتواند بندگی کند؟
هوش مصنوعی: راهنمای عقل تو از آن رو سست است که خودرو و به نیروی خود رسته است، نه به فرمان حق.
هوش مصنوعی: ذات عقل خود را در فرمان الهی محو کن تا عقلت در مستی شراب هوس و غفلت محو نشود.
هوش مصنوعی: اگر عقل در اثر مستی ناپدید شود، چگونه میتواند راز فرمان «قُل» را ببیند؟
هوش مصنوعی: عقل به «قُل» یعنی فرمان و وحی خدا نیاز دارد تا هم راهبر شود و هم راهنما. عقلِ بیوحی بهتنهایی راه را نمییابد.
هوش مصنوعی: چه عقل جزئی برایت مانده باشد چه عقل کلی، اگر خودِ عقلت را کنار بگذاری، فرمان «قُل» برایت میماند. یعنی تکیهگاه اصلی فرمان الهی است، نه عقل.
هوش مصنوعی: چون عقل تو بهوسیلهٔ فرمان الهی راست و درست شده است، اگر از آن فرمان سر بپیچد خطاکار است.
هوش مصنوعی: دانشِ عقل تو این است که به فرمان خدا رفتار کنی، نه اینکه با عقلِ تنها و سرگردان راه بروی.
هوش مصنوعی: دانش را جز برای زندگی حقیقی و الهی نیاموز، و خواندن کتاب «شفا» و فلسفه را مایهٔ رستگاری خود ندان.
هوش مصنوعی: دانش دین فقه و تفسیر قرآن و حدیث است و هرکه جز اینها را بیاموزد آلوده و پلید میشود.
هوش مصنوعی: مرد دین صوفی و قاری قرآن و فقیه است؛ اگر تو جز اینها را مرد دین بدانی، من تو را نادان میخوانم.
هوش مصنوعی: مغز و حقیقتِ رستگاریبخشِ این سه دانش پاک، نیکوییِ اخلاق و دگرگون کردن صفات ناپسند به صفات نیک است.
هوش مصنوعی: این سه دانش اصل و سرچشمهاند و هرچه فراتر از آنها بروی سودی ندارد.
هوش مصنوعی: بهراستی این سخن برای ترساندن گفته نشده؛ از دیدن و تجربهٔ خودم برمیآید، نه از تقلید دیگران.
هوش مصنوعی: من از هر یک از این دانشها بهرهای چشیدهام و با هر رنگ و گونهای از دانش آشنایی و سروکاری داشتهام.
هوش مصنوعی: وقتی دانستم که دین همین است و بس، یقین کردم که آن دانشهای دیگر هیچاند و حقیقت فقط همین است.
هوش مصنوعی: همهٔ آن دانشها را رها کردم تا از میان رفتند، و از همین ترک کردن برایم کلاهی (کلاه فقر و درویشی) دوختند. «ترک» هم به معنای رها کردن است و هم ترکِ کلاه.
هوش مصنوعی: آسمان با ترکِ زرینِ خود (خورشید) پشت خمیده و در سوگِ این کلاه کبودپوش شده است؛ یعنی آسمان با همهٔ شکوهش به این کلاه فقر حسرت میبرد.
هوش مصنوعی: ای پسر، این کلاهِ کسانی است که از سر و خودی گذشتهاند؛ اگر به تو بدهند، بر سر نهاده به آن مینازی.
هوش مصنوعی: اگر کلاه فقر میخواهی، سر خود را ببُر و از خودت و از هر دو جهان یکسره بگسل.
هوش مصنوعی: میدانم این سخن به نظرت لاف و ادعای صوفیانه و یاوههایی پر از خرافه میآید.
هوش مصنوعی: خفاش کی توان آن را دارد که خورشید آشکار را ببیند؟ یعنی ناتوانیِ دیدِ منکر است که این حقیقت را خرافه میپندارد.
هوش مصنوعی: عقل را در راه شریعت به کار گیر و یکسره در آن ببازش، پس از آن بیهیچ ظاهرسازی در شوق خدا غرق شو.
هوش مصنوعی: تا وقتی عقل و شرع و شوق با هم پدید آمدند، آنچه میجویی از راه ذوق و چشیدن بر تو آشکار شود.
هوش مصنوعی: چهل منزل و مقام در پیش تو خواهد آمد و همهٔ آنها در درون خودت خواهد بود.
هوش مصنوعی: وقتی این چلهٔ چهلمقامی را در طریقت به جا آوردی، با حقیقت آشتی کردهای و به آن پیوستهای.
هوش مصنوعی: چون خود را در این چهل مقام بجویی، در پایان همهچیز خودِ تو خواهی بود؛ و سخن تمام.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.