جوانی بود سرگردان همیشه
نمک بفروختن بودیش پیشه
بگرد شهر میکردی تگ و تاز
بهر کوچه فرو میدادی آواز
ایاز دلستان را دید یک روز
بسوخت از پای تا فرقش در آن سوز
جهان در عشق وی بر وی سیه شد
ولیکن بود روشن کان ز مه شد
جهان از مه سیه چون گردد آخر
که تا دل زو بصد خون گردد آخر؟
شبانروزی دلی پر خون چو مستی
همه بر درگه سلطان نشستی
میان خاکِ راه افتاده بودی
نمک در پیشِ خود بنهاده بودی
نبودی بی نمک در عشقِ آن ماه
ازان افتاده شور افتاد در راه
گهی آواز دردادی بخواری
گهی کردی چو آتش بیقراری
ایاز سیم بر چون بر گذشتی
ز اشکش آبِ او از سرگذشتی
بیفتادی و عقل از وی برفتی
ز مدهوشیش جان از تن نهفتی
ز سوز عشق آن مبهوت گمراه
مگر محمود را کردند آگاه
زمانی سر به پیش افکند محمود
گهی نالید و گه میسوخت چون عود
بدل با خویش گفت این حدِّ او نیست
که عشق و مال با شرکت نکو نیست
بخواند القصّه او را پادشا زود
نمک بر سر درآمد آن گدا زود
زبان بگشاد محمود و بدو گفت
که بپذیر ای گدا از من نکو گفت
بترک عشقِ این بت روی من گوی
و یا نه ترکِ جان خویشتن گوی
جوابش داد عاشق گفت ای شاه
تو بر تختی و من استاده بر راه
ایازت را تو داری جاودانه
مرا زو نیست حاصل جز فسانه
میان عزّ و ناز و پادشاهی
نشسته پیشِ تست آن را که خواهی
چوآن بت را تو داری من چه جویم
چو او با تست من ترک که گویم
مرا عشقست از وی جاودانه
که دایم میزند در جان زبانه
دمی گر عشقِ او بیشم نگردد
بجز قربان شدن کیشم نگردد
چو بکشد عشقِ او روزیم صد راه
نترسم هم اگر میبکشدم شاه
که عاشق هیچ برجانی نلرزد
که در چشمش جوَی جانی نیرزد
شهش گفت ای ز سر تا پا همه ننگ
تو با من کی توانی بود هم سنگ
تو هرگز عشق نتوانی نکو باخت
بچه سرمایه خواهی عشقِ او باخت
گدا گفتش که این سرمایه پیوست
ترا یک ذرّه نیست امّا مرا هست
تو چون پر آلتی از نوعِ شاهی
ولیکن بی نمک چندان که خواهی
چو من دارم نمک تا چند بازی
ز عشق بی نمک چندین چه نازی
تو مال و ملک و زرّ و زور داری
نمک باید چو من گر شور داری
شهش گفتا که حجّت گوی عاشق
ترا دیدم نهٔ در عشق لایق
گدا گفتش اگر من حجّت آرم
وگر عاشق شوم باکی ندارم
تو از ملکت همی بر سر نیائی
نپردازی بعشق از پادشائی
من از عشق ایاز تو زمانی
نپردازم به سودای جهانی
من از وی مینپردازم بدو کَون
تو با وی مینپردازی ز صد لون
کنون تو عشقِ خویش و عشقِ من بین
تفاوت زین گدا و خویشتن بین
شهش گفت ای گدای زینهاری
کدامین جای او را دوست داری
چنین گفت او که من زهره ندارم
که عشق آن صنم در خاطر آرم
ندارم جای آن هرگز چه سازم
که با یک جای آن بت عشق بازم
که گر یک موی او بینم زمانی
شود هر موی من آتش فشانی
ندارم طاقت یک جای او من
چه گردم گردِ سر تا پای او من
شهش گفتا که از سر تا بپایش
چو عاشق نیستی بر هیچ جایش
ز عشق او چرا پس بیقراری
بگو تا از کجاست این دوستداری
چنین گفت او که جانم پر خروشش
تو میدانی که چیست از دُرِّ گوشش
چو آمد حلقهٔ گوشش پدیدار
بجانم حلقهٔ گوشش خریدار
هوای عشقِ آن بت را نَیَم کس
که عشق دُرِّ گوشِ او مرا بس
شهش گفت آنکه زین گوهر نشان یافت
ز بحر جسم یا از بحرِ جان یافت؟
گدا گفتش چنین دُرّ ای جهاندار
ز بحر عشق او آمد پدیدار
چو بحر عشق را غوّاص گردی
بخلوت آن گهر را خاص گردی
شهش گفتا درین بحر ای جوانمرد
چگونه عزم غوّاصی توان کرد
گداگفتش که تو با پیل و لشکر
ز مشرق تا بمغرب ملک و کشور
درین دریا ندانی بود غوّاص
که این را مفردی باید باخلاص
دو عالم را برافکنده بیک بار
فرو رفته بدین دریا نگونسار
نفس بگرفته دست از جان بشسته
گهر در قعرِ دریا باز جسته
تو بگشاده همه عالم پر و بال
نیابی بوی آن دُر در همه حال
شهش گفتا که سلطان هیچ نشتافت
چنین دُرّی که گفتی رایگان یافت
ببین اینک که در گوش ایازست
که آن حلقه بگوش حق شناسست
مرا بی آنکه باید شد نگونسار
چنین دُرّی بدست آمد بیکبار
تو جان میکَن که این دُر خاصهٔ ماست
مرا دُرّ و ترا گردابِ دریاست
گدا گفتش که بِه زین کن تفکّر
تو هرگز کی بدست آوردهٔ دُر
که این دُر آنِ تو آنگاه بودی
که اندر گوشِ شاهنشاه بودی
چو در گوش تو نبوَد ای سرافراز
ترا با دُر چه کار، این دَر مکن باز
اگر شاه جهان بودی وفا کوش
شهستی نه غلامش حلقه در گوش
خوش اندر رفته عاشق تا بعیّوق
فکنده حلقه اندر گوشِ معشوق
اگر عاشق توئی چندین مزن جوش
تو میباید که باشی حلقه در گوش
چو تو در گوش آن حلقه نداری
مزن از عشق دم گر هوشیاری
ز خجلت شاه گوئی غرقِ خون شد
فرود آمد ز تخت و اندرون شد
گدا را با نمک از پیش راندند
ندانم تا سخن بر خویش خواندند



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این حکایت، جوانی نمکفروش عاشق ایاز میشود و برای جلب توجه او، شور و درد دلش را به درگاه سلطان محمود میآورد. او در عشق خود چنان غرق شده است که از حواشی زندگی و مقام خود بیخبر است و حاضر است جانش را فدای عشق کند. محمود تلاش میکند جوان را از عشق بیثمرش آگاه کند و به او میگوید که عشق و پادشاهی نمیتواند با هم آشتی کنند. اما جوان به استدلالهای محمود بیتوجهی میکند و اشتیاق خود را برای ایاز بازگو میکند، حتی به مقایسه عشق خود با مقام شاه میپردازد. در نهایت وقتی محمود متوجه عمق احساسات جوان میشود، خجلتزده به درون خویش میرود و جوان را از درگاه خود میراند.
هوش مصنوعی: جوانی بود که همیشه آواره و سرگردان بود و شغلش نمکفروشی بود.
هوش مصنوعی: در شهر اینسو و آنسو میدوید و در هر کوچه برای فروش نمک بانگ میزد.
هوش مصنوعی: روزی ایاز دلربا را دید و از سر تا پا در آتش عشق او سوخت.
هوش مصنوعی: از عشق او جهان در چشمش تیره شد، اما این تیرگی شگفت بود، چون از ماه (رخسار روشن ایاز) پدید آمده بود.
هوش مصنوعی: شاعر با شگفتی میپرسد: چگونه ممکن است جهان از ماه تیره شود تا دل عاشق از آن غرق در خون گردد؟
هوش مصنوعی: شب و روز با دلی پرخون، مانند مستان، بر درگاه سلطان محمود مینشست.
هوش مصنوعی: در میان خاک راه افتاده بود و نمکش را پیش روی خود گذاشته بود.
هوش مصنوعی: در عشق آن ماهرو بینمک (بیشور و حال) نبود؛ از این رو آن افتادهٔ نمکین در راه شور و غوغایی برپا کرد. «شور» هم به معنی شوری نمک است و هم به معنی هیجان عشق.
هوش مصنوعی: گاهی با خواری و زاری فریاد برمیآورد و گاهی مانند آتش بیآرام و ناآرام میشد.
هوش مصنوعی: هرگاه ایاز سیماندام از کنارش میگذشت، اشک چنان از چشمش میریخت که آب از سرش میگذشت (یعنی کارش از حد میگذشت).
هوش مصنوعی: بر زمین میافتاد و عقلش از دست میرفت و از شدت بیهوشی گویی جان از تنش پنهان میشد.
هوش مصنوعی: سرانجام سلطان محمود را از سوز عشق آن جوان حیران و سرگشته آگاه کردند.
هوش مصنوعی: محمود مدتی سر به زیر انداخت؛ گاه مینالید و گاه مانند عود در آتش غیرت میسوخت.
هوش مصنوعی: محمود در دل با خود گفت: این گدا را شایستگی چنین عشقی نیست، و در عشق و مال شریک داشتن پسندیده نیست.
هوش مصنوعی: خلاصه، پادشاه بیدرنگ او را فراخواند و آن گدا با نمکی که بر سر داشت به حضور آمد.
هوش مصنوعی: محمود لب به سخن گشود و به او گفت: ای گدا، این سخن نیک را از من بپذیر.
هوش مصنوعی: یا از عشق این معشوق زیباروی من دست بکش، یا باید از جان خود دست بشویی.
هوش مصنوعی: عاشق پاسخ داد: ای شاه، تو بر تخت نشستهای و من بر سر راه ایستادهام.
هوش مصنوعی: ایاز همیشه از آنِ توست و من از او جز افسانه و نامی بهرهای ندارم.
هوش مصنوعی: تو در عزت و ناز و پادشاهی هستی و آن کس را که میخواهی پیش رویت نشسته است.
هوش مصنوعی: وقتی آن معشوق را تو داری، من دیگر چه چیزی میجویم؟ و وقتی او با توست، من ترک چه چیزی را بکنم؟
هوش مصنوعی: آنچه من از او دارم تنها عشقی همیشگی است که پیوسته در جانم شعله میکشد.
هوش مصنوعی: اگر لحظهای عشق او در من افزون نشود، آیینم جز قربانی شدن نخواهد بود؛ یعنی بیفزونی عشق، مرگ را برمیگزینم.
هوش مصنوعی: اگر عشق او روزی صد بار مرا بکشد، از اینکه شاه هم مرا بکشد نمیترسم.
هوش مصنوعی: زیرا عاشق برای هیچ جانی نمیلرزد، چون در نظر او جان به اندازهٔ دانهٔ جوی هم ارزش ندارد.
هوش مصنوعی: شاه به او گفت: ای کسی که از سر تا پا مایهٔ ننگی، تو چگونه میتوانی با من هموزن و برابر باشی؟
هوش مصنوعی: تو هرگز نمیتوانی بهدرستی عشق بورزی؛ با چه سرمایهای میخواهی در عشق او قمار کنی؟
هوش مصنوعی: گدا به او گفت: این سرمایهٔ همیشگی را تو ذرهای نداری، اما من دارم.
هوش مصنوعی: تو سرشار از ابزار و لوازم پادشاهی هستی، اما تا بخواهی بینمکی. نمک هم کالای این جوان نمکفروش است و هم کنایه از شور و ملاحت عشق.
هوش مصنوعی: وقتی نمک نزد من است، تا کی بازی میکنی و به عشق بینمک خود اینهمه مینازی؟
هوش مصنوعی: تو مال و ملک و زر و قدرت داری، ولی اگر شور عشق داری، مثل من باید نمک داشته باشی؛ «شور» هم به معنی شوری نمک است و هم به معنی شور و شیدایی.
هوش مصنوعی: شاه به او گفت: تو مانند عاشقان دلیل و حجت میآوری، اما من دیدم که در عشق شایسته نیستی.
هوش مصنوعی: گدا گفت: اگر دلیل بیاورم و اگر عاشق شوم، از هیچ چیز باکی ندارم.
هوش مصنوعی: تو از کار پادشاهیات فارغ نمیشوی و به سبب سلطنت به عشق نمیپردازی.
هوش مصنوعی: اما من به خاطر عشق ایاز تو، لحظهای هم به هوسها و کارهای دنیا نمیپردازم.
هوش مصنوعی: من به سبب او به هیچیک از دو جهان نمیپردازم، اما تو در کنار او هم از صدگونه کار و دلمشغولی فارغ نیستی.
هوش مصنوعی: اکنون عشق خودت و عشق مرا ببین و فرق میان این گدا و خودت را دریاب.
هوش مصنوعی: شاه گفت: ای گدای امانخواه، کدام عضو او را دوست داری؟
هوش مصنوعی: او گفت: من جرئت ندارم که عشق آن زیبارو را حتی به ذهنم راه دهم.
هوش مصنوعی: من هرگز تاب یک عضو او را ندارم؛ پس چه کنم که با حتی یک عضو آن معشوق عشق بورزم؟
هوش مصنوعی: زیرا اگر لحظهای یک تار موی او را ببینم، هر موی تنم آتشفشان میشود.
هوش مصنوعی: وقتی طاقت دیدن یک عضو او را ندارم، چگونه گرد سراپای او بگردم؟
هوش مصنوعی: شاه گفت: حال که بر هیچ عضوی از سر تا پای او عاشق نیستی،
هوش مصنوعی: پس چرا از عشق او بیقراری؟ بگو این دوستی از کجا سرچشمه میگیرد.
هوش مصنوعی: او گفت: تو میدانی که این خروش جانم از مروارید گوشوارهٔ اوست.
هوش مصنوعی: وقتی حلقهٔ گوشوارهٔ او نمایان شد، جانم خریدار آن حلقه و حلقهبهگوش و بندهٔ او شد.
هوش مصنوعی: عاشق میگوید: من کسی نیستم که هوای عشق خودِ آن زیبارو را در سر داشته باشم؛ عشق به مرواریدی که در گوش اوست برای من بس است.
هوش مصنوعی: شاه به او گفت: کسی که از این گوهر نشانی یافته، آن را از دریای جسم به دست آورده یا از دریای جان؟
هوش مصنوعی: گدا گفت: ای پادشاه جهان، چنین مرواریدی از دریای عشق او پدید آمده است.
هوش مصنوعی: اگر در دریای عشق غواص شوی، در تنهایی و خلوت آن گوهر ویژهٔ تو خواهد شد.
هوش مصنوعی: شاه گفت: ای جوانمرد، در این دریا چگونه میتوان آهنگ غواصی کرد؟
هوش مصنوعی: گدا گفت: تو که فیل و لشکر داری و از مشرق تا مغرب سرزمین و کشور در فرمان توست،
هوش مصنوعی: نمیتوانی در این دریا غواص باشی؛ زیرا این کار کسی تنها و رها از همهچیز و با اخلاص میخواهد.
هوش مصنوعی: کسی که هر دو جهان را یکباره کنار گذاشته و با سر در این دریا فرو رفته باشد.
هوش مصنوعی: نفس را حبس کرده، از جان دست شسته و گوهر را در ژرفای دریا جسته و یافته باشد.
هوش مصنوعی: تو که بال و پر خود را بر سراسر جهان گستردهای و به همهچیز دلبستهای، هرگز بوی آن مروارید را نخواهی یافت.
هوش مصنوعی: شاه گفت: سلطان هیچ تلاش و شتابی نکرد و چنین مرواریدی را که تو گفتی رایگان به دست آورد.
هوش مصنوعی: اکنون ببین که آن مروارید در گوش ایاز است؛ آن حلقه در گوش بندهٔ حقشناس من است.
هوش مصنوعی: بیآنکه لازم باشد سرنگون در دریا فرو روم، چنین مرواریدی یکباره به دست من آمد.
هوش مصنوعی: تو جان بکن و رنج ببر، که این مروارید ویژهٔ ماست؛ مروارید از آن من است و گرداب دریا سهم تو.
هوش مصنوعی: گدا گفت: بهتر از این بیندیش؛ تو کی و چگونه آن مروارید را به دست آوردهای؟
هوش مصنوعی: این مروارید آنگاه از آن تو بود که در گوش خودِ شاهنشاه میبود.
هوش مصنوعی: ای سرافراز، چون آن مروارید در گوش تو نیست، تو را با آن چه کار؟ این در را مگشا و چنین ادعایی مکن.
هوش مصنوعی: اگر تو که شاه جهانی در وفاداری عاشقانه میکوشیدی، ایاز شاه میبود نه غلامِ حلقهبهگوش تو؛ یعنی عاشق باید بنده باشد و معشوق فرمانروا.
هوش مصنوعی: عاشقی که حلقهٔ بندگی در گوش معشوق انداخته، با خرسندی و غرور خود را تا ستارهٔ عیوق بالا برده است؛ این طعنهای به شاه است که رسم عشق را وارونه کرده.
هوش مصنوعی: اگر تو عاشقی، اینقدر جوش و خروش و ادعا مکن؛ تو خود باید حلقهبهگوش و بندهٔ معشوق باشی.
هوش مصنوعی: چون تو آن حلقهٔ بندگی را در گوش خود نداری، اگر هوشیاری از عشق دم مزن.
هوش مصنوعی: شاه از شرمندگی گویی غرق خون شد؛ از تخت پایین آمد و به اندرون رفت.
هوش مصنوعی: گدا را با نمکش از پیشگاه بیرون راندند؛ نمیدانم آیا آن سخن را به خود گرفتند و از آن پند پذیرفتند یا نه.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۲ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.