نباید بود ازو غافل زمانی
اگر غافل شوی یابی زیانی
بصورت گرچه او بیگانهٔ تست
بمعنی در میان خانهٔ تست
چو خصم اندر میان خانه باشد
ازو غافل مگر دیوانه باشد
هزاران مکر و تلبیس آورد پیش
که گرداند ترا از صورت خویش
مخالف باش و با او جنگ میکن
بجنگش هر نفس آهنگ میکن
مگر با تو براه تو درآید
مسلمان گردد و کارت برآید
اگر از خواب غفلت گردد آگاه
بسا یاری کزو یابی درین راه
اگر از طبع تو میلش بگردد
بسا منزل که با تو در نوردد
بضرب چوب تقوایش ادب کن
پس آنگاهی ازو یاری طلب کن
بسا زحمت کز اول رو نماید
بآخر چون درآید خوش برآید
ولی تا گردد او مرتاض در راه
بسی زحمت نماید گاه و بیگاه
نشاید از خود او رادور کردن
صفتهای ورا نتوان شمردن
ولیکن اصل آن اوصاف بسیار
بصر باشد برادر گوش میدار
چو باشد دشمنت اماره باشد
ز دستش هر کسی بیچاره باشد
خلاف او همی کن در همه کار
ولیکن بر طریق شرع زنهار
تو تقوی با شریعت یار میکن
برین تقوی تو با او کار میکن
مخالف چون شدی میلش بگردد
بساط دشمنی اندر نوردد
بگیرد بر تو هر دم صد غرامت
کند گاهیت جنگ و گه ملالت
بود لوامه نامش اندرین وقت
بری خواهد شدن از کبر و از مقت
لجام تقویش در کش توای دوست
که در اصل اوست تند و سرکش ای دوست
بدست دل عنانش سخت میدار
مبادا روی برگرداند از کار
درین منزل بماند مدت دیر
بکلی گردد او از طبع خود سیر
ز تقوی و شریعت کار گیرد
وزین هر دو بتن او بار گیرد
مسلمان گردد او بر دست جانت
رساند او بکام دوستانت
پس آنگه مطمئن و رام گردد
بکام قلب تو خوشکام گردد
تو او را مطمئن میخوان درین حال
که گر دیدست بر وی یکسر احوال
بود هم یار و هم پشتت درین راه
شوی از خاصگان حضرت شاه
مقامات آورد در زیر معراج
نهد پای اضافت بر سر تاج
ندای خاص حضرت را بشاید
چو بشنید این ندا یک دم نپاید
بسی قول خلافست اندرین باب
سخن را من نگهدارم ز اطناب
چو مختار خداوند من این است
بدین گفته هزاران آفرین است
من آن گویم که او را اختیار است
ترا با قول دیگر کس چکار است
سخن شد مبتلا از اول کار
مبادا تا که خورده گیرد اغیار
نباشد کار درویشان بترتیب
کند هر گونهٔ در گفت ترکیب
ازین شیوه دمی اندر گذشتم
ورق را زین نمط اندر نوشتم
دهم از نوع دیگر ساز این کار
بگوش دل تو بشنو راز این کار
سخن بر نوع دیگر ساز کردم
ز من بشنو که چون آغاز کردم



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: عطار در این بخش دربارهٔ نفس سخن میگوید: نفس دشمنی درون خانهٔ وجود انسان است که نباید از آن غافل شد و باید با پرهیزگاری و بر پایهٔ شریعت با آن مخالفت کرد. او سه مرحلهٔ نفس را برمیشمارد: امّاره که دشمن و فرماندهنده به بدی است، لوّامه که پس از مخالفت به سرزنش و پاکشدن میگراید، و مطمئنه که رام میشود، سالک را یاری میکند و شایستهٔ ندای ویژهٔ حق میگردد. در پایان شاعر از نقل اختلاف آرا خودداری میکند، بیترتیبی سخن درویشان را یادآور میشود و از آغاز سخنی به شیوهای دیگر خبر میدهد.
هوش مصنوعی: نباید لحظهای از نفس غافل بود، زیرا اگر از آن غافل شوی زیان میبینی.
هوش مصنوعی: نفس اگرچه در ظاهر با تو بیگانه به نظر میرسد، در حقیقت در درون خانهٔ وجود تو جای دارد.
هوش مصنوعی: وقتی دشمن درون خانه باشد، تنها دیوانه از او غافل میماند.
هوش مصنوعی: نفس هزاران نیرنگ و فریب به کار میگیرد تا تو را از حقیقت و حال خودت برگرداند.
هوش مصنوعی: با نفس مخالفت کن و با او بجنگ و هر لحظه آهنگ جنگ با او داشته باش.
هوش مصنوعی: شاید بدینسان با تو همراه شود و در راه تو گام بردارد، رام و تسلیم گردد و کارت سامان یابد.
هوش مصنوعی: اگر نفس از خواب غفلت بیدار شود، در این راه یاریهای بسیار از او خواهی دید.
هوش مصنوعی: اگر میل نفس از هوسهای طبیعی تو برگردد، همراه تو منزلهای بسیاری از راه را میپیماید.
هوش مصنوعی: نفس را با چوب پرهیزگاری ادب کن و پس از آن از او یاری بخواه.
هوش مصنوعی: بسا رنجی که در آغاز پیدا میشود، اما در پایان که کار به سرانجام رسد، خوش و دلپذیر میشود.
هوش مصنوعی: اما تا نفس در این راه ریاضتکشیده و رام شود، بارها و در هر زمان رنج و دردسر پدید میآورد.
هوش مصنوعی: نمیتوان نفس را از خود دور کرد، و صفتهای گوناگون او را نمیتوان شمرد.
هوش مصنوعی: ای برادر، گوش کن: اصل آن صفتهای بسیار (احتمالاً) سه گونه است.
هوش مصنوعی: هنگامی که نفس دشمن توست، «امّاره» (فرماندهنده به بدی) است و هر کسی از دست او درمانده است.
هوش مصنوعی: در همهٔ کارها با نفس مخالفت کن، اما زنهار که این مخالفت بر پایهٔ راه شریعت باشد.
هوش مصنوعی: پرهیزگاری را با شریعت همراه کن و بر پایهٔ همین پرهیزگاری با نفس رفتار کن.
هوش مصنوعی: چون با نفس مخالفت کنی، میلش دگرگون میشود و بساط دشمنی را برمیچیند.
هوش مصنوعی: در این حال هر لحظه تو را بسیار سرزنش میکند و بر تو خرده میگیرد؛ گاه با تو میستیزد و گاه دلآزرده و ملول است.
هوش مصنوعی: در این مرحله نام نفس «لوّامه» (سرزنشگر) است و در حال پاکشدن از تکبر و از آنچه ناپسند خداست.
هوش مصنوعی: ای دوست، لگام پرهیزگاری را بر او بکش، زیرا نفس در اصل تندخو و سرکش است.
هوش مصنوعی: افسار نفس را محکم به دست دل بسپار تا مبادا از کار و راه روی برگرداند.
هوش مصنوعی: نفس مدتی دراز در این منزل میماند تا آنکه بهکلی از خواستههای طبیعی خود سیر و بیزار شود.
هوش مصنوعی: آنگاه از پرهیزگاری و شریعت دستور میگیرد و بار هر دو را بر دوش خود میکشد.
هوش مصنوعی: نفس به دست جان تو رام و مسلمان میشود و تو را به آرزوی دوستان (و به مراد دوست) میرساند.
هوش مصنوعی: پس از آن آرام و رام میشود و به خواست دل تو کامیاب و خشنود میگردد.
هوش مصنوعی: در این حال او را «مطمئنه» (آرامیافته) بخوان، چرا که همهٔ احوالش یکسره دگرگون شده است.
هوش مصنوعی: در این راه هم یار و هم پشتیبان تو میشود و تو از نزدیکان درگاه پادشاه حقیقی میگردی.
هوش مصنوعی: مقامهای سلوک را زیر پای عروج خود میآورد و از آنها برتر میرود، و پای افتخار و نسبت قرب را بر سر تاج میگذارد.
هوش مصنوعی: شایستهٔ ندای ویژهٔ درگاه حق (فراخواندن به بازگشت به سوی پروردگار) میشود و چون این ندا را بشنود لحظهای درنگ نمیکند.
هوش مصنوعی: در این موضوع سخنان مخالف و گوناگون بسیار است، اما من سخن را از درازگویی نگه میدارم.
هوش مصنوعی: چون نظر برگزیدهٔ خداوندگار من همین است، بر این گفته هزاران آفرین باد.
هوش مصنوعی: من همان را میگویم که او برگزیده است؛ تو را با سخن دیگران چه کار؟
هوش مصنوعی: سخن از آغاز کار به پیچ و تاب افتاد و از ترتیب بیرون رفت؛ مبادا بیگانگان بر آن خرده بگیرند.
هوش مصنوعی: کار درویشان با نظم و ترتیب نیست؛ آنان در گفتار خود هر گونه سخنی را با هم میآمیزند.
هوش مصنوعی: لحظهای از این شیوهٔ سخن گذشتم و این برگ را با این روش به پایان بردم.
هوش مصنوعی: اکنون این سخن را به گونهای دیگر ساز میکنم؛ تو با گوش دل راز این کار را بشنو.
هوش مصنوعی: سخن را به شیوهای دیگر آغاز کردم؛ از من بشنو که چگونه آن را شروع میکنم.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.