چو در بند خودی افتاد بنده
شود گوش مرادش نشنونده
مقید گردد اندر راه خسته
شود باب فتوحش جمله بسته
بود در خاطرش که گشت واصل
ولی زین ره ندارد هیچ حاصل
اگر در خاطر آرد کو کسی هست
تمامت راهها را او فرو بست
مبادا هیچکس بر خویش مغرور
به پندار غرور از ره فتد دور
بسا عاما که گوید خاص گشتم
چو خاص الخاص و خاص الخاص گشتم
نه از ایزد خبر دارد نه از خویش
ز دین باشد بروز حشر درویش
ز دعوی هیچ ناید اندرین باب
که باشد مدعی پیوسته کذّاب
تمامت معنی اندر نیستی جوی
کزین میدان بمسکینی بری گوی
توقف برنتابد راه درویش
نباید بود هر جائی دمی بیش
بدان مقدار کانجا را بدانی
حقیقت گردد اندر وی معانی
چو دانستی از آنجا زود بگذر
که تا باغت نگردد جمله بی بر
در این ره هر که او جائی بماند
بدان کو خاک بر سر میفشاند
هر آن کو یک دم اندر خود بماند
یقین کز وی عبودیت نیاید
بغیر حق هر آنچه آید فراپیش
تلی دان ای برادر در ره خویش
بهر چیزی که از حق باز مانی
حقیقت دان که تو در بند آنی
طبیعت را ز خود دوری ده ای یار
همان خود را ز عادتها نگهدار
چو کردی ترک طبع و ترک عادت
نماند در تو خود خواه و ارادت
خلاف حق اگر خواهی تو ضدّی
چو خواهی بر مراد او تو ندّی
یقین دانند مردان رونده
که از ضد نیست سود هیچ بنده
گهی کز بندخواه خویش برخاست
قبای بندگی آمد برو راست
تو هرجائی که یابی احتیاجی
یقین باید که میخواهد خراجی
چه داند که بحضرت هست محتاج
نهد از بندگی بر فرق او تاج
چه جای اختیار و احتیاج است
چه جای ملک و تخت و طوق و تاج است
نگر تا گرد این معنی نپویم
قضیه منعکس گردد بگویم
بگویم ناید اندر دین فسادی
مریدی را ز اول شد مرادی
محبی بود پس محبوب گردید
بدان که طالب و مطلوب گردید
محبت اندرو چندان اثر کرد
که آن محبوب را بیخویش تر کرد
چنان مستغرق محبوب خود شد
که از یادش تمامت نیک و بد شد
ندارد آگهی ز اقوال و افعال
بود چون مردهٔ در دست غسال
در آن حالت بود که باشد او خوش
مراعاتش کند محبوب دلکش
بهر چه از حضرت آید دیر یا زود
بود از جان و دل راضی و خوشنود
نیاز وناز باشد گاه و بیگاه
عبارت را نباشد اندرو راه
پس آنگه با خبر گردد ز هر کار
شود مکشوف بر وی جمله اسرار
ممّکن گردد اندر حالت خویش
که صاحب حال گردد مرد درویش
هم از حضرت خبر دارد هم از خود
شناسد بد ز نیک و نیک از بد
بود این مرد مجموع المعانی
حقیقت خورده آب زندگانی
بدو کن اقتدا در جمله کاری
که تا ضایع نگردد روزگارت
شناسد هر که او بیخویش نبود
کمال بندگی زین بیش نبود



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: عطار در این بخش نشان میدهد که گرفتاری در خودی و ادعای رسیدن به مقام خاصّان، درهای فیض را میبندد و مدعی دروغگو در قیامت تهیدست است. راه چاره نیستی و فروتنی، توقف نکردن در منزلهای سلوک و ترک طبع و عادت و خواستِ شخصی است. سپس سخن را میگرداند و از سالکی میگوید که از مریدی به مرادی و از محبّی به محبوبی رسیده، چون مرده در دست غسّال تسلیم حق است و آنگاه اسرار بر او آشکار میشود. چنین انسان کاملی را باید پیشوا گرفت، زیرا کمال بندگی همین بیخودی است.
هوش مصنوعی: هنگامی که بنده گرفتار خودبینی و منیّت شود، گوشِ جانش دیگر سخن حق و مقصود حقیقی را نمیشنود.
هوش مصنوعی: چنین کسی در راه سلوک پایبسته و درمانده میشود و همهٔ درهای گشایش و فیض بر او بسته میگردد.
هوش مصنوعی: او گمان میکند که به حق رسیده است، اما در حقیقت از این راه هیچ بهرهای نبرده است.
هوش مصنوعی: اگر سالک در دل بپندارد که خودش کسی و چیزی است، با این پندار همهٔ راهها را به روی خود بسته است.
هوش مصنوعی: هیچکس نباید به خود مغرور شود، زیرا با پندار غرور از راه حق دور میافتد.
هوش مصنوعی: بسیارند مردم عادی که ادعا میکنند از خاصّان، بلکه از خاصّالخاصّان شدهاند.
هوش مصنوعی: چنین مدعیای نه خدا را میشناسد و نه خود را، و در روز رستاخیز از دین تهیدست خواهد بود.
هوش مصنوعی: در این راه از ادعا هیچ سودی برنمیآید، چون مدعی همیشه دروغگوست.
هوش مصنوعی: همهٔ حقیقت را در نیستی و فنای خود جستوجو کن، زیرا در این میدان با فروتنی و مسکینی میتوان پیروز شد.
هوش مصنوعی: راه درویش و سالک ایستادن را تاب نمیآورد؛ در هیچ منزلی نباید بیش از لحظهای ماند.
هوش مصنوعی: در هر منزل فقط به اندازهای بمان که آن را بشناسی و معانی آن برایت به حقیقت روشن شود.
هوش مصنوعی: چون آن منزل را شناختی، زود از آن بگذر تا باغ وجودت یکسره بیثمر نشود.
هوش مصنوعی: بدان که هر کس در این راه در جایی متوقف شود، خاک بر سر خود میریزد و زیانکار است.
هوش مصنوعی: هر کس حتی لحظهای در خود و خودبینی بماند، یقیناً بندگی راستین از او برنمیآید.
هوش مصنوعی: ای برادر، هر چه جز حق پیش رویت آید، آن را مانعی چون تپهای بر سر راه خود بدان.
هوش مصنوعی: به هر چیزی که سبب شود از حق بازبمانی، بدان که در حقیقت اسیر و گرفتار همان چیزی.
هوش مصنوعی: ای دوست، طبع و هوای نفس را از خود دور کن و خویشتن را از عادتها نیز نگاه دار.
هوش مصنوعی: وقتی طبع و عادت را ترک کردی، دیگر در تو خودخواهی و خواستِ شخصی باقی نمیماند.
هوش مصنوعی: اگر چیزی برخلاف خواست حق بخواهی، ضدّ او شدهای؛ و اگر بر طبق خواست او هم خواستی برای خود داشته باشی، گویی همتا و شریک او شدهای.
هوش مصنوعی: سالکانِ راه یقین دارند که از ضدیت با حق هیچ بندهای سودی نمیبرد.
هوش مصنوعی: هرگاه بنده از بندِ خواستِ خویش رها شود، جامهٔ بندگی بر قامت او درست و برازنده میشود.
هوش مصنوعی: هر جا در خود نیازی بیابی، بدان که آن نیاز از تو باج و خراجی میخواهد و تو را در بند میکند.
هوش مصنوعی: آن که بداند تنها به درگاه حق نیازمند است، حق تاج بندگی بر سرش مینهد.
هوش مصنوعی: در مقام فنا جایی برای اختیار و نیاز نمیماند، و نه جای پادشاهی و تخت و طوق و تاج است.
هوش مصنوعی: بنگر تا بیش از این گرد این معنا نگردم؛ اکنون حکم را وارونه میکنم و از سوی دیگر سخن میگویم.
هوش مصنوعی: میگویم و این سخن در دین تباهیای پدید نمیآورد که گاه مریدی از آغاز مراد شد.
هوش مصنوعی: او نخست عاشق و محبّ بود و سپس محبوب گشت؛ یعنی هم طالب بود و هم مطلوب شد.
هوش مصنوعی: محبت چنان در او اثر کرد که او را بیش از پیش از خود بیخود ساخت.
هوش مصنوعی: چنان در محبوب خود غرق شد که همهٔ نیک و بد از یادش رفت.
هوش مصنوعی: از گفتار و کردار خود آگاهی ندارد و مانند مردهای در دست غسّال، تسلیم محض است.
هوش مصنوعی: در آن حال او خوش و آسوده است و محبوبِ دلربا خود از او مراقبت و نگاهداری میکند.
هوش مصنوعی: به هر چه از درگاه حق، دیر یا زود، برسد با جان و دل راضی و خشنود است.
هوش مصنوعی: در او گاه و بیگاه نیاز عاشق و ناز معشوق جلوه میکند و این حال را با سخن نمیتوان بیان کرد.
هوش مصنوعی: سپس از همه چیز آگاه میشود و همهٔ رازها بر او آشکار میگردد.
هوش مصنوعی: در حال خود استوار و پابرجا میشود و درویش صاحبحال و صاحبتمکین میگردد.
هوش مصنوعی: هم از حق آگاه است و هم از خود، و بد را از نیک و نیک را از بد بازمیشناسد.
هوش مصنوعی: چنین مردی جامع همهٔ معانی است و به حقیقت آب حیات نوشیده است.
هوش مصنوعی: در همهٔ کارها از او پیروی کن تا عمرت تباه نشود.
هوش مصنوعی: هر کس که از خود بیخود نشده باشد، این را نمیشناسد؛ و کمال بندگی بالاتر از این نیست.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.