بخش ۷ - حکایت شش - مأمون و دختر فضل ذوالریاستین
در عهد دولت آل عباس رضی الله عنهم خواجگان شگرف خاستند و حال برامِکه خود معروف و مشهور است که صِلات و بخشش ایشان بر چه درجه و مرتبه بوده است.
اما حسن سهل ذوالریاستین و فضل برادرش که از آسمان درگذشتند تا به درجهای که مأمون دختر فضل را خطبت کرد و بخواست.
و آن دختری بود که در جمال بر کمال بود و در فضل بی مثال. و قرار بر آن بود که مأمون به خانهٔ عروس رود و یک ماه آنجا مقام کند و بعد از یک ماه به خانهٔ خویش باز آید با عروس.
این روز که نوبت رفتن بود چنان که رسم است خواست که جامهای بهتر پوشد و مأمون پیوسته سیاه پوشیدی و مردمان چنان گمان بردند که بدان همیپوشد که شِعار عباسیان سیاه است.
تا یک روز یحیی اکثم سؤال کرد که: از چیست که امیرالمؤمنین بر جامهٔ سیاه اقبال بیش می فرماید؟
مأمون با قاضی امام گفت که: سیاه جامهٔ مردان و زندگان است که هیچ زنی را با جامهٔ سیاه عروس نکنند و هیچ مرده را با جامهٔ سیاه به گور نکنند.
یحیی از این جوابها تعجب کرد.
پس مأمون آن روز جامه خانهها عرض کردن خواست و از آن هزار قباء اطلس معدنی و ملکی و طَمیم و نَسیج و مُمَزَّج و مقراضی و اَکسون هیچ نپسندید و هم سیاهی درپوشید و برنشست و روی به خانهٔ عروس نهاد.
و آن روز فضل سرای خویش بیاراسته بود بر سبیلی که بزرگان حیران بماندند. چندان نفائس جمع کرده بود که انفاس از شرح و صفت آن قاصر بودند.
مأمون چون به در سرای رسید پردهای دید آویخته خرمتر از بهار چین و نفیستر از شعار دین، نقش او در دل همیآویخت و رنگ او به جان همیآمیخت.
روی به ندما کرد و گفت از آن هزار قبا هر کدام که اختیار کردمی اینجا رسوا گشتمی. الحمدلله شکرا که بر این سیاه اختصار افتاد.
و از جمله تکلف که فضل آن روز کرده بود یکی آن بود که چون مأمون به میان سرای رسید طبق پر کرده بود از موم به هئیت مروارید گرد، هر یکی چون فندقی در هر یکی پارهای کاغذ نام دیهی بر او نبشته. در پای مأمون ریخت و از مردم مأمون هر که از آن موم بیافت قبالهٔ آن دیه بدو فرستاد.
و چون مأمون به بیت العروس بیامد خانهای دید مجصص و منقش، ايزار چینی زده، خرمتر از مشرق در وقت دمیدن صبح و خوشتر از بوستان به گاه رسیدن گل و خانهواری حصیر از شوشهٔ زر کشیده افکنده و به در و لعل و پیروزه ترصیع کرده و هم بر آن مثال ششبالشی نهاده و نگاری در صدر او نشسته از عمر و زندگانی شیرینتر و از صحت و جوانی خوشتر. قامتی که سرو غاتفر بدو بنده نوشتی با عارضی که شمس انور او را خداوند خواندی. موی او رشک مشک و عنبر بود و چشم او حسد جَزع و عبهر.
همچو سروی بر پای خاست و بخرامید و پیش مأمون باز آمد و خدمتی نیکو بکرد و عذری گرم بخواست و دست مأمون بگرفت و بیاورد و در صدر بنشاند و پیش او به خدمت بایستاد.
مأمون او را نشستن فرمود. به دو زانو در آمد و سر در پیش آورد و چشم بر بساط افکند.
مأمون واله گشت دل در باخته بود جان بر سر دل نهاد دست دراز کرد و از خلال قبا هژده دانهٔ مروارید برکشید هر یکی چند بیضهٔ عصفوری، از کواکب آسمان روشنتر و از دندان خوبرویان آبدارتر و از کیوان و مشتری مدورتر بلکه منورتر. نثار کرد. بر روی آن بساط به حرکت آمدند و از استواء بساط و تدویر درر حرکات متواتر گشت و سکون را مجال نماند.
دختر بدان جواهر التفات نکرد و سر از پیش برنیاورد. مأمون مشعوفتر گشت دست بیازید و در انبساط باز کرد تا مگر معانقه کند.
عارضه شرم استیلا گرفت و آن نازنین چنان منفعل شد که حالتی که به زنان مخصوص است واقع شد و اثر شرم و خجالت بر صفحات وجنات او ظاهر گشت. بر فور گفت: یا امیرالمؤمنین اتی امر الله فلا تستعجلوه.
مأمون دست باز کشید و خواست که او را غشی افتد از غایت فصاحت این آیت و لطف به کار بردن او در این واقعه. نیز از او چشم بر نتوانست داشت.
و هژده روز از آن خانه بیرون نیامد و به هیچ کار مشغول نشد الا بدو و کار فضل بالا گرفت و رسید بدانجا که رسید.



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: این حکایت ماجرای عروسی مأمون با دختر فضل ذوالریاستین و شکوه بیمانند جشن فضل را بازمیگوید. داستان با پاسخ زیرکانهٔ مأمون دربارهٔ جامهٔ سیاه آغاز میشود و با وصف پردهٔ گرانبها، بخشیدن دهکدهها در گلولههای موم و زیبایی عروس ادامه مییابد. اوج آن جایی است که دختر در لحظهٔ شرم و عذر زنانه با آیهٔ «اتی امر الله فلا تستعجلوه» مأمون را از شتاب بازمیدارد. این بهجاآوردن آیه در موقعیت مناسب نمونهای از شیوایی است که نویسنده در فصل دبیری میستاید.
هوش مصنوعی: در روزگار فرمانروایی عباسیان وزیران و بزرگان شگفتانگیزی پدید آمدند. داستان برمکیان و اندازهٔ صلهها و بخششهایشان را همه میدانند.
هوش مصنوعی: اما حسن بن سهل ذوالریاستین و برادرش فضل چنان بلندپایه شدند که گویی از آسمان هم گذشتند. کار به جایی رسید که مأمون دختر فضل را خواستگاری کرد و به همسری خواست.
هوش مصنوعی: آن دختر در زیبایی کامل و در دانش و فضیلت بیهمتا بود. قرار شد مأمون به خانهٔ عروس برود، یک ماه آنجا بماند و سپس همراه عروس به خانهٔ خود بازگردد.
هوش مصنوعی: روزی که باید به خانهٔ عروس میرفت، به رسم معمول خواست لباس بهتری بپوشد. مأمون همیشه سیاه میپوشید و مردم گمان میکردند سبب آن است که رنگ نشان عباسیان سیاه است.
هوش مصنوعی: روزی یحیی بن اکثم از مأمون پرسید که چرا امیرالمؤمنین بیش از هر جامهای به جامهٔ سیاه رغبت دارد.
هوش مصنوعی: مأمون به آن قاضی و پیشوا پاسخ داد که سیاه جامهٔ مردان و زندگان است. هیچ زنی را در جامهٔ سیاه عروس نمیکنند و هیچ مردهای را در جامهٔ سیاه به گور نمیسپارند.
هوش مصنوعی: یحیی از این پاسخها شگفتزده شد.
هوش مصنوعی: آن روز مأمون خواست جامهخانهها را به او نشان دهند. از میان هزار قبای اطلس و دیگر پارچههای گرانبهای گوناگون هیچکدام را نپسندید. باز هم سیاه پوشید، سوار شد و به سوی خانهٔ عروس رفت.
هوش مصنوعی: فضل آن روز خانهاش را چنان آراسته بود که بزرگان حیران ماندند. آنقدر چیزهای نفیس گرد آورده بود که سخن از وصف آنها ناتوان بود.
هوش مصنوعی: چون مأمون به در خانه رسید، پردهای آویخته دید که از بهار چین دلکشتر و از جامهٔ شعار دین گرانبهاتر بود. نقش آن در دل مینشست و رنگش با جان میآمیخت.
هوش مصنوعی: مأمون رو به همنشینانش کرد و گفت اگر یکی از آن هزار قبا را برگزیده بودم، در برابر این پرده رسوا میشدم. خدا را شکر که به همین سیاه بسنده کردم.
هوش مصنوعی: از جمله تجملهای فضل آن بود که چون مأمون به میان سرا رسید، طبقی پر از گلولههای موم به شکل مروارید، هر یک به اندازهٔ فندقی، به پایش ریختند. در هر گلوله کاغذی بود که نام دهی بر آن نوشته بودند. هر یک از همراهان مأمون که گلولهای برداشت، فضل سند مالکیت آن ده را برایش فرستاد.
هوش مصنوعی: مأمون به حجلهٔ عروس رسید و اتاقی گچکاریشده و نقاشیشده با ازارهٔ چینی دید که از صبحدم و از بوستانِ گلکرده دلانگیزتر بود. در آن حصیری از رشتههای زر گسترده بودند که با مروارید و لعل و فیروزه نشاندوزی شده بود، و بر همان شیوه نشیمنی با شش بالش نهاده بودند. بر صدر آن زیبارویی نشسته بود که قامتش سرو را بندهٔ خود میکرد و رخسارش خورشید را، مویش رشک مشک و عنبر بود و چشمش رشک جزع و نرگس.
هوش مصنوعی: دختر مانند سروی از جا برخاست و خرامان پیش مأمون آمد. بهخوبی ادای احترام کرد و با گرمی عذر خواست. سپس دست مأمون را گرفت، او را بر صدر نشاند و خود به خدمت ایستاد.
هوش مصنوعی: مأمون او را به نشستن فرمان داد. دختر دوزانو نشست، سر به زیر انداخت و چشم بر فرش دوخت.
هوش مصنوعی: مأمون شیفته و دلباخته شد. دست برد و از چاک قبایش هجده دانه مروارید بیرون آورد که هر یک به بزرگی تخم گنجشکی بود و از ستارگان روشنتر، از دندان زیبارویان آبدارتر و از کیوان و مشتری گردتر و تابناکتر. آنها را نثار کرد و مرواریدها به سبب همواری فرش و گردی خودشان پیوسته غلتیدند و از حرکت نایستادند.
هوش مصنوعی: دختر به آن گوهرها اعتنایی نکرد و سر بلند نکرد. مأمون شیفتهتر شد و دست گشود تا او را در آغوش بگیرد.
هوش مصنوعی: شرم بر دختر چیره شد و از شدت آن حالت ویژهٔ زنان، یعنی عادت ماهانه، به او دست داد و سرخی شرم در گونههایش پیدا شد. بیدرنگ گفت: ای امیرالمؤمنین، فرمان خدا رسید، پس در آن شتاب مکنید. این آیه از قرآن است و او آن را با ظرافت برای حال خود به کار برد.
هوش مصنوعی: مأمون دست کشید و از شیوایی این آیه و لطف بهکاربردن آن در چنین موقعیتی نزدیک بود از هوش برود. با این همه نمیتوانست چشم از او بردارد.
هوش مصنوعی: مأمون هجده روز از آن خانه بیرون نیامد و جز به آن دختر به هیچ کاری نپرداخت. کار فضل بالا گرفت و به آن پایه رسید که رسید.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال حاشیهای برای این شعر نوشته نشده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.