ای ملک بهین رکن ترا کلک وزیرست
کلکی که فلک قدرت و سیاره مسیرست
کلکیست که در نظم جهان خاصه ممالک
تا عدل و ستم هست بشیرست و نذیرست
کلکی که بخواند به صریر آنچه نویسد
وین سهلترین معجز آن کلک و صریرست
منسوج لعابش چه نسیجست کزو ملک
یکسر همه بر صورت فردوس و سعیرست
اقوال خرد بشنود و راز ببیند
زین روی یقین شد که سمیعست و بصیرست
در رجم شیاطین ممالک چو شهابیست
کاندر سر او مایهٔ صد چرخ اثیرست
اشک حدثان هیات او شاخ بقم کرد
هرچند به رخ زردتر از برگ زریرست
بازیست که صیدش همه مرغان دماغند
شاخیست که بارش همه مضمون ضمیرست
چون موج ستم اوج کند کشتی نوحست
چون گرد بلا نشو کند ابر مطیرست
ابریست کزو کشت امل تازه و سبزست
تیریست کزوکار جهان راست چو تیرست
نی نی چو به حق درنگری شاخ نباتیست
بس پیر و چو اطفال هنوزش غم شیرست
این مرتبه زان یافت که در نظم ممالک
جایش سر انگشت گهربار وزیرست
دستور خداوند خراسان که خراسان
در نسبت یکروزه ایادیش حقیرست
آن صدر و جلال وزرا کز وزرا هست
چونان که ز انجم مثلا بدر منیرست
هم طاعت او حرز وضیع است و شریفست
هم خدمت او حصن صغیرست و کبیرست
با ابر کفش حاملهٔ ابر عقیمست
با بحر دلش واسطهٔ بحر غدیرست
جاهش نه به اندازهٔ بالا و نشیب است
جودش نه به معیار قلیل است و کثیرست
عفوش ز پی عذر شود عذر نیوشان
حلمش به گه عفو چنان عذرپذیرست
قهرش به دم خصم شود معرکهجویان
عزمش به گه قهر چنان گمشده گیرست
کو خواجه کمالی که همی لاف علی زد
باری عمری کو به هنر صد چو مجیرست
ای بار خدایی که ز رای تو جهان را
آن صبح برآمد که ز خورشید گزیرست
انگشت اشارت به کمالت نرسد زانک
از پایهٔ او هرچه نه قدر تو قصیرست
در ملک کمال تو همه چیز بیابند
آن چیز که آن نیست ترا عیب و نظیرست
در موکب رای تو جنیبت کشیی کرد
خورشید از آن بر حشم چرخ امیرست
در حضرت عالیت به خدمت کمری بست
بهرام از آن والی اعمال خطیرست
آنجا که نه فرمان تو، بیداد و تعدیست
وانجا که نه انصاف تو، فریاد و نفیرست
بر ملک فلک حکم کند دست دوامش
ملکی که درو کلک همایونت وزیرست
هرکار که گردون نه به فرمان تو سازد
هیهات که ناساخته چون سوسن و سیرست
از معرکهٔ فتنه به عون تو برون شد
ملکی که کنون در کف او فتنه اسیرست
تا دی مثل او مثل موزه و گل بود
واکنون مثل او مثل موی و خمیرست
از شیر فلک روی مگردان که حوادث
بر خصم تو آموخته چون یوز و پنیرست
این طرفه که چون دایرهها بر سر آبند
وان نقش به نزد همهشان نقش حریرست
تا مجلس و دیوان فلک را همه وقتی
ناهید زن مطربه و تیر دبیرست
در مجلس و دیوان تو صد باد چو ایشان
تا نام صریر قلم و نالهٔ زیرست
بیدار و جوان پیش تو هم دولت و هم بخت
تا بخت جوان شیفتهٔ عالم پیرست



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: شاعر در این قصیده به ستایش از ناصرالدین طاهر بن المظفر، وزیر بزرگ و با تدبیر، میپردازد و او را نمایندهی عدالت و قدرت در حکومت میداند. او به تواناییهای وزیر در اداره امور کشور و برقراری نظم و عدل اشاره میکند و او را به منزلهی خورشیدی در آسمان سیاست و حکمرانی توصیف میکند. شاعر به ویژگیهای اخلاقی و فضایل او از جمله حلم و عفو، میپردازد و او را کسی میداند که با عقل و تدبیر، امور کشور را به خوبی اداره میکند. همچنین به تصویر اغراقآمیزی از او به عنوان حامی علم و ادب و الگوی بزرگی برای دیگران اشاره میکند. در نهایت، بیان میکند که فرمانروایی او موجب آرامش و ثبات در جامعه است و بدون قدرت و راهبری او، هر چیز به آشفتگی میگرایید.
هوش مصنوعی: ای پادشاه بزرگ، بهترین رکن و پایهٔ تو، وزیر توست که همچون قلمی است که آسمان قدرت و سیارهها را هدایت میکند.
هوش مصنوعی: این قلم، که شغلش نوشتن در نظم و نظام جهان و بهویژه در حکومتهاست، هم بشارتدهندهٔ عدل و هم هشداردهندهٔ ستم است.
هوش مصنوعی: این شعر به قلمی اشاره دارد که با صدای خود (صریر) آنچه را مینویسد، میخواند. این عمل، سادهترین معجزهای است که آن قلم به نمایش میگذارد.
هوش مصنوعی: این بیت به توصیف زیبایی و ظرافت آثار هنری اشاره دارد، بهطوریکه از لعاب (رنگ و آراستگی) آن میتوان فهمید که این هنر به قدری زیباست که هم به بهشت (فردوس) و هم به دوزخ (سعیر) شباهت دارد. به عبارتی، زیبایی و عمق این هنر باعث میشود که تمام مملکت تحت تأثیر آن قرار گیرد.
هوش مصنوعی: امیر ناصرالدین طاهربن المظفر، با قدرت شنیداری و بینش عمیق خود، به خوبی میتواند گفتار خرد را بشنود و رازها را ببیند؛ بنابراین، به روشنی میتوان دریافت که او دانایی سمیع (شنوا) و بصیر (بینا) دارد.
هوش مصنوعی: این بیت به عظمت و قدرت ناصرالدین طاهربن المظفر اشاره دارد و او را به شهابی تشبیه میکند که در مقابله با شیاطین (نیروهای منفی) در کشورهای مختلف میدرخشد و سر او (فکر و اندیشهاش) دارای مایهای است که برتری و اثرگذاری بیشتری نسبت به چرخهای فلکی (مقامات و موفقیتها) دارد.
هوش مصنوعی: اشکهای او حالتی شگفت و زیبا به چهرهاش داده است، هرچند رنگ صورتش از برگ درخت بقم (درختی با برگهای زرد) زردتر است.
هوش مصنوعی: این دو مصرع به تصویر کشیدن یک بازی است که شکار او فقط پرندگان باهوش و آگاه هستند و درختی است که میوهاش فقط معانی و نکتههای درونی را مینمایاند. به عبارتی، در این شعر به عمق فکر و اندیشه اشاره میشود که شکارچیاش باید از ذهنهای خلاق و آگاه باشد و بارش آن نیز به معانی و مفاهیم پنهان مربوط میشود.
هوش مصنوعی: وقتی موج ستم بالا میآید، زندگی به مانند کشتی نوح میماند که نجاتدهنده است. و زمانی که گرداب بلا به وجود میآید، وضع به نظیر ابر بارانی است که میتواند خطری بزرگ ایجاد کند.
هوش مصنوعی: ابر استعاره از کسی است که از او امید طراوت و زندگی میرود و کشتزار امیدها را تازه و سرسبز میکند. همچنین، او به مانند تیری است که کار جهان را راست و درست میکند، یعنی تاثیر او به گونهای است که بر همه چیز اثر مثبت دارد.
هوش مصنوعی: اگر به حقیقت نگاه کنیم، شاخ نبات که نماد خوشمزگی و شادابی است، پیر شده اما هنوز برای کودکان، شیرینی و خوشی دارد. این تصویر به تضاد میان سن و تجربه و شادی و طراوت اشاره دارد.
هوش مصنوعی: این مرتبه به این دلیل است که در میان کشورهای مختلف، جایگاه وزیر با انگشتان گهربار او مشخص شده و مورد تأکید قرار میگیرد.
هوش مصنوعی: دستور ناصرالدین طاهر، وزیر بزرگ، از نظر قدر و مقام به اندازهای مهم است که در مقایسه با خراسان، سرزمین وسیع و بزرگ، به نظر میرسد که آن نیز در یک روز به قدر او نمیارزد.
هوش مصنوعی: این بیتی به مدح وزیر ناصرالدین طاهربن المظفر میپردازد و میگوید مقام و شکوه او همانند ماهی درخشان در آسمان است که میتواند به ستارهها توصیف شود، نشان میدهد که او در میان وزرا از اعتبار و نیکویی بالایی برخوردار است.
هوش مصنوعی: خدمت به او (ناصرالدین طاهر) باعث امنیت و حفاظت برای هر دو قشر پایین و بالا جامعه است و اطاعت از دستورات او نیز مانند یک دژ کوچک و بزرگ در برابر خطرات عمل میکند.
هوش مصنوعی: با وجود اینکه ابر، بارانی را حمل میکند، اما ابر عقیم است و در مقابل او، دلش در حال ارتباط با دریای غدیر (منبع رحمت و برکت) است.
هوش مصنوعی: عظمت و مقام او نه به خاطر بالا و پایینترین مراتب است و بخشندگیاش نیز بر اساس کم و زیاد نیست.
هوش مصنوعی: بخشش او بهدنبال عذر است و کسانی که عذر را میپذیرند، حلم و گذشت او را در زمان عفو بهخوبی درک میکنند.
هوش مصنوعی: اگر او (ناصرالدین طاهربن المظفر) قهر کند، دشمنانش در میدان نبرد به او حملهور میشوند؛ اما وقتی عزم او به قهر جزم میشود، دیگر هیچکس قادر بهدستیابی به او نیست.
هوش مصنوعی: کجا است آن آقای با کمال که همواره از فضائل علی (علی بن ابیطالب) سخن میگوید؟ به راستی که عمرش تمام شده و او به اندازه صد نفر هم در هنر و دانش از دیگران برتر نیست.
هوش مصنوعی: خدای بزرگ، تویی که به ارادهات جهانی پدید آمد که در آن نور صبح طلوع کرد و هیچکس نمیتواند از تابش خورشید آن فرار کند.
هوش مصنوعی: هیچ اشارهای نمیتواند به کمال تو برسد، زیرا هر چیزی که غیر از توست، به اندازهای کوچک و ناقص است که قابل مقایسه با تو نیست.
هوش مصنوعی: در سرزمین کمال و فضیلت تو، همهچیز وجود دارد به جز آن چیزی که عیب تو حساب میشود و مشابهی ندارد.
هوش مصنوعی: در جمع تشکر از رأی و اندیشهٔ تو، خورشید به خاطر مقام و عظمت تو، بر ارابهٔ آسمان (چرخ) راه میافتد.
هوش مصنوعی: بهرام، که اشاره به یکی از والیان یا حاکمان دارد، برای خدمت به مقام والای تو (ناصرالدین طاهر) کمربند بسته و آماده است، زیرا او در انجام وظایف خود مسئولیتهای مهمی دارد.
هوش مصنوعی: جایی که فرمان تو برقرار نیست، ظلم و ستم حاکم است و جایی که انصاف تو وجود ندارد، شکایت و ناامیدی مردم شنیده میشود.
هوش مصنوعی: دست زمان، بر سرزمین آسمان حکم میرانَد و کشوری که وزیر آن، نوشتههای خوشخط توست، تحت فرمان اوست.
هوش مصنوعی: هر کاری که آسمان بدون فرمان تو انجام دهد، دور از انتظار است که مانند سوسن و سیر (سبزی با طعم تند) درسته و زیبا باشد.
هوش مصنوعی: ملک، به کمک تو، از میدان فتنه خارج شد، اما اکنون خود آن ملک در دست دشمنان مشکلات و فتنهها گرفتار است.
هوش مصنوعی: تا دی، آن شخص همواره دلپذیر و خوشبو همچون موزه و گل بود، اما اکنون به حالتی رسیده که مانند موی پیچیده و خمیر بیثبات شده است.
هوش مصنوعی: به آسمان و تقدیر نباید پشت کرد، زیرا حوادث به دشمن تو به اندازهای تسلط پیدا کرده که مانند یوزی است که پنیر را خوب میشناسد.
هوش مصنوعی: این شگفتی است که وقتی دایرهها بر روی آب میغلتند، نقش آنها در همه جا شبیه نقشهای حریر (پارچهای نرم و لطیف) به نظر میآید.
هوش مصنوعی: تا آن زمان که در مجلس و دیوان جهان، ناهید (سیاره زهره) بهعنوان نوازندهای زیبا و مطرب، و تیر (سیاره مریخ) بهعنوان دبیر و نویسندهای خوشقلم حضور دارند.
هوش مصنوعی: در مجلس و دیوان تو مثل صد باد، صداهایی وجود دارد که به خاطر نام خوش صدای قلم و نالههای زیرین است.
هوش مصنوعی: این بیت میگوید که در حضور تو (ناصرالدین طاهربن المظفر) جوانها و افرادی که به خود میبالند، هم خوشبختی و هم کامیابی دارند، اما خوشبختی جوانی همیشه به عالم پیر (دانش و تجربه) وابسته است و به او احترام میگذارد.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
فرخ ملک مشرق مهمان وزیرست
والا عضد دولت نزدیک مجیرست
ماه است وزیر و ملک مشرق خورشید
خورشید فروزنده بر ماه منیرست
ابرست وزیر و عضدالدوله دریاست
[...]
امروز بهرحال به از دی و پریرست
عالم همه پر عنبر سارا و عبیرست
آفاق عبیر بیز شد، آخر چه ظهورست؟
یا نور تجلی که ز سلطان نصیرست
ار جمله ذرات جهان مخفی و پیداست
[...]
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
تا به حال یک حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.