من چو در ثنای آن خاندان بزرگوار شرح کنم گفته باشم که آفتاب ستاره روشن است و آسمان سقفی بلند و دریا جویی بزرگ چه اعلام احتشام ایشان از آن افراشته‌تر است که آن را به انگشت اشارت نمایند و ایّام دولت ایشان در کمال کرم و مروءت و نشر احسان و مبرّت و کسب فضایل و بثّ فواضل از آن مشهورتر که در حجاب خفا بماند. شعر:

دواوین شعرای مفلق چون عبّاسی و عزتی و مخیری و قوامی و شهابی و امثال ایشان به غزارت بحور مکارم و علوّ شواهق معالی و بعد مناط همم و سبوغ ملابس نعم این خاندان شواهد صد قند، شعر:

جدّ صاحب قوام الدین مولانا مجد الدین وزارت ملک ارسلان‌شاه کرد و در وزارت او ملک فارس بگرفت اما بر مجد الدین رفت و خدای‌ترسی و کم‌آزاری غالب بود. حب عبادت او را به ظلم عباد نمی‌گذاشت و رغبت آخرت او را از اشتغال به دنیا باز می‌داشت، کار وزارت با این اخلاق مباینتی داشت استعفا خواست و چون عادت او معلوم بود مضایقت نرفت، باقی عمر به انزوا و عبادت به سر برد و حکایت زهد و رقت او بسیار است اما این یکی مشهور است که ملک او را به ثغر تیز فرستاد به عمل نظر، چون آنجا شد آثار کفایت ظاهر گردانید و جانب حق مهمل نگذاشت، حقوق سلطانی و اموال دیوانی را تعرّف کرد و حاصل کرد و پیش ملک فرستاد.

اتفاق چنان افتاد که سال دیگر علی انصاری را فرستادند به همان عمل، آن بزرگ تقصیر بکرد و بعد از تحصیل حقوق سلطانی و مرافق دیوانی چند آنچه توانست از مصادره تجار و مطالبت مردم مال حاصل کرد و حملی بسیار پیش ملک آورد، ملک مجد الدین را بخواند و گفت پارسال این مال کجا بود گفت ای ملک در خانه خداوندان و بازرگانان مشرق و مغرب، مرا فرستادی که حقّ دیوان حاصل کنم، آنچه شرط شفقت بود رعایت کردم، غارت نفرمودی. ملک را این جواب عجب آمد اعادت سخن نکرد.

و ناصر الدین کسری که برادر مجد الدّین است و جدّ خداوند صاحب قوام الدّین من قبل الأمّ وزیری بود مکرم منعم، شعر:

اکثر معایش علما و اشراف و اهل صلاح کرمان آن محتشم منعم فرموده است و این ساعت هنوز در کرمان توقیعات او موجود است، شعر:

و عمرهاست که آن صدر روی در حجاب خاک آورده است و آثار و اخبار او بر صفحات ایام و لیالی متلالی‌ است وصیت مجد و ذکر کرم او را زنده می‌دارد، شعر:

از کرم آن محتشم بسیار عجایب محکی و بسیار غرایب مروی‌ است و اگرچه خوف تطویل مانع است از اشارتی چاره نیست. چنان شنیدم که ملک سلطان‌شاه برادر خویش را ملک توران‌شاه تیمار نداشتی و قصد کشتن و تکحیل نیز بکردی و گفتی از این برادر من هیچ نیاید و او را به بم فرستاده بود و آنجا مقام فرموده. گویند روزی ناصر الدّین کسری بر در سرای ایستاده بود با جماعت خدم و ملک توران‌شاه با جماعتی معاشران نه از جنس ندمای ملوک بگذشت مگر وجه ترتیب عشرت روز موجود نداشتند یکی از جمله این جماعت گفت اگر ملک‌زاده کس پیش ناصر الدّین فرستد و قدری شراب خواهد امروز میل تعطیل در دیده روز نکشیده باشیم. ملک کس پیش ناصر الدّین فرستاد، شعر:

ناصر الدّین انگشت نعم بر چشم کرم نهاد چون رسول بازگردید بفرمود تا مبالغ گندم و گوسفند و نقل و شراب به سرای ملک توران‌شاه نقل کردند، ایشان را یک ماهه اسباب عیش میسّر شد. پس اتفاق افتاد که در هفته ملک سلطان‌شاه فرمان یافت چون پسری نداشت ملک توران‌شاه ملک را متعین بود، تخت و تاج به وی سپردند هم در هفته ناصر الدین را به بردسیر خواند و عمل استیفاء ممالک به وی داد چه در ان عهد وزیر صاحب مکرم بود.

و گویند یکی از بزرگان و مدرّسان کرمان را در عهد وزیر ناصر الدّین دانشمندی فاضل بزرگ برسید بر سبیل انتجاع، با مدرّس گفت که من صیت کرم این وزیر شنیده‌ام و استمطار انواء عاطفت او را اینجا آمده‌ام اگر تجشّم فرمائی و ذکر من به سمع اشرف رسانی تو را، شعر:

حاصل آید. نام آن مدرّس از خاطر فرو شده است. به خدمت وزیر آمد و شرح فضل آن عالم منتجع بداد و از توقّع او اشارتی کرد. وزیر فرمود جزاک اللّه خیرا همین چشم دارم که چون اهل فضل رسند شرط اعلام به جای آوری تا به قدر مکنت جهدی می‌کنم و (الدّال علی الخیر کفاعله)در حال او را صلتی نیک فرمود. چون دانشمند چند روزی در ریاض خصب بردسیر تنزّه کرد او را هوای خطه بم خاست و از اقارب وزیر و خدم او حساب‌ها برگرفت. با مدرّس گفت اگر عنایت‌نامه وزیر باشد غرض من در انتجاع بم به حصول نزدیک‌تر باشد. مدرّس به خدمت وزیر شد و گفت به حکم اشارت علیّه صداع داده می‌آید این دانشمند می‌خواهد که تا بم سفری کند و بی‌عنایت‌نامه خداوند صاحب مقصود او به حصول نه پیوندد. وزیر فرمود تا عنایت‌نامه نوشتند و از خاص احسان خویش براتی اضافت آن فرمود. دانشمند را در بم کاری نیک رفت و شوارد مقاصد در حباله حصول آمد و به سلامت بازگردید و باز مدرسه آمد. چون روزی چند دیگر بیاسود و حقایب آمال پر کرد رغبت او در معاودت وطن صادق شد. با مدرّس گفت درباره من هیچ تقصیری نفرمودی و صداع‌ها کشیدی (و الأمور بخواتیمها)، شعر:

یک حاجت در نفس یعقوب مانده است وداع وزیر منعم فرض عین است اگر تجشّم فرمائی حج و عمره کرده باشی. مدرّس با دانشمند به خدمت وزیر آمد و گفت این مرد عالم از حضرت به أثقال منّت و أعباء نعمت گرانبار شد و عزیمت معاودت وطن کرده است، طراز مواهب خداوند آن است که او را شرف تقبیل دست بزرگوار ارزانی دارد.

وزیر فرمود چرا می‌رود، چنین فاضلی از دست نتوان داد اما او را از وطن و عیال نیز منع نمی‌توان کرد. در حال مثال داد تا او را جبّه و دستاری دادند و وداع کرد.

چون دانشمند بیرون شد مدرّس گفت زحمت از حدّ اعتدال گذشت و شرمسار شدم.

وزیر فرمود که شرمساری به جانب من لایق‌تر است که دانشمندی فاضل و پایمردی چون تو، و به سه نوبت که قدم رنجه کردی ما او را مدت عمر مستغنی و مکفی المؤنة نتوانستیم کرد، شعر:

صدور و اکابر این خاندان مجد بر این سیرت و عادت بوده‌اند و اگر مناقب هریکی از ایشان چون قوام الدّین و مؤید الملک و تاج الدّین و ناصر الدین گفته آید این فصول از حد اعتدال متجاوز شود. شعر:

و صدر جهان صاحب عالم عادل قوام الدولة و الدین ادام اللّه ظلّه از این اکابر و امائل لبّ نابست و مخّ خالص و در طینت مبارک او کمال علم و حلم و کرم و مروءت و حیا و عقل و خویشتن‌داری و کم‌آزاری و بسط عدل و نشر احسان و تحاشی از ستم و عدوان گواهی دهند که آن بزرگ بزرگ‌زاده، شعر:

خواجگی از پدر خویش آموخته است لاجرم در آن علم استاد است و در فرائض و نوافل احتشام اقتداء به اسلاف خویش کرده است لا جرم از سهو و خطا دور است.

و من بنده وقتی که شاخ شباب رطیب بود و کسوت جوانی قشیب سلمان خدمت و حسّان مدحت آن صدر جهان بوده‌ام و جناب رفیع او محطّ رحل علما و جلساء او کتب، (و خیر جلیس فی الزّمان کتاب.) استاد من بدیع الزمان محمّد بن ابی المعالی رحمة اللّه علیه ملازم حضرت حشمت و مجاور حرم حرمت او و هر وقتی من به شعری کودکانه ثنایی گفتمی احسان فایض آن صدر جهان دام ظلّه بر مقتضی طبیعت کریم خویش افواه عزالی مکارم گشادی و مرا غریق مواهب و منایح خویش گردانیدی، شعر:

شعر:

ای صدر جهان صاحب عادل العوان لأتعلّم الخمرة و فرخ البطّ سابح رای بیدار و طبع هشیار از تنبیه و تذکیر مستغنی‌ است اما اگر دفاتر مآثر اسلاف خویش را مطالعت فرماید سبب بقاء نام و موجب خلود ذکر ایشان معلوم شود.

عاقل چو از روزگار خویش مساعدت مشاهدت کرد و اگر خود یک لمحه بود در آن لحظه کسب صیتی واجب داند که (الفرص تمرّ مرّ السّحاب.)

امروز به حمد اللّه مقالید اقالیم اقلام اوست و مواسم سعادات ایام او، بر منبر معالی خطبه معانی به ذکر علوّ همت او موشح است و در شهر شرف سکّه لطف به نام شمول انعام او منقّش، قامش عزیز مصر سیادت است و بأسش نهنگ نیل سیاست، مجروحان سنان عدوان را امید به مرهم کرم اوست و تشنگان فلوات بلیات را طمع به فیض غمام انعام او (لکلّ قدیم حرمة و ان قبل لکلّ جدید لدّة،) شعر:

بنده بیست سال است تا در تیه حرمان خدمت سرگشته و متحیر است و این ساعت انواع شکر واجب است و فنون حمد لازم، کدام نعمت هنی‌تر از آن‌که خداوند از مضایق وقایع کرمان به سلامت بیرون آمده است و در مسند وزارت نشسته، بیت:

و کدام شکر بر من بنده از این واجب‌تر که حق تعالی مرا چندان مهلت حیات داد که جمال مبارک را باز دیدم و باز سر دعاگوئی و ثناخوانی آمدم، بیت:

تهنیت این منصب را و تجدّد عهد خدمت را نظمی اتفاق افتاده است در این مجموع اثبات افتاد تا به نظر بزرگوار مشرف گردد ان شاء اللّه تعالی.

حق تعالی ایوان وجود را به مسند دولت و چهار بالش اقبال صدر جهان ملک الوزراء مزین و منجد داراد و قواعد ممالک را به یمن رای و حسن تدبیر او ممهّد به محمد صلی اللّه علیه و سلم. قصیده: