پس فقیر آن شیخ را احوال گفت
عذر را با آن غرامت کرد جفت
مر سؤال شیخ را داد او جواب
چون جوابات خضر خوب و صواب
آن جوابات سؤالات کلیم
کش خضر بنمود از رب علیم
گشت مشکلهاش حل وافزون ز یاد
از پی هر مشکلش مفتاح داد
از خضر درویش هم میراث داشت
در جواب شیخ همت بر گماشت
گفت راه اوسط ارچه حکمتست
لیک اوسط نیز هم با نسبتست
آب جو نسبت باشتر هست کم
لیک باشد موش را آن همچو یم
هر که را باشد وظیفه چار نان
دو خورد یا سه خورد هست اوسط آن
ور خورد هر چار دور از اوسط است
او اسیر حرص مانند بط است
هر که او را اشتها ده نان بود
شش خورد میدان که اوسط آن بود
چون مرا پنجاه نان هست اشتها
مر تو را شش گرده همدستیم نی
تو به ده رکعت نماز آیی ملول
من به پانصد در نیایم در نحول
آن یکی تا کعبه حافی میرود
وین یکی تا مسجد از خود میشود
آن یکی در پاکبازی جان بداد
وین یکی جان کند تا یک نان بداد
این وسط در با نهایت میرود
که مر آن را اول و آخر بود
اول و آخر بباید تا در آن
در تصور گنجد اوسط یا میان
بینهایت چون ندارد دو طرف
کی بود او را میانه منصرف
اول و آخر نشانش کس نداد
گفت لو کان له البحر مداد
هفت دریا گر شود کلی مداد
نیست مر پایان شدن را هیچ امید
باغ و بیشه گر بود یکسر قلم
زین سخن هرگز نگردد هیچ کم
آن همه حبر و قلم فانی شود
وین حدیث بیعدد باقی بود
حالت من خواب را ماند گهی
خواب پندارد مر آن را گمرهی
چشم من خفته دلم بیدار دان
شکل بیکار مرا بر کار دان
گفت پیغامبر که عینای تنام
لا ینام قلبی عن رب الانام
چشم تو بیدار و دل خفته بخواب
چشم من خفته دلم در فتح باب
مر دلم را پنج حس دیگرست
حس دل را هر دو عالم منظرست
تو ز ضعف خود مکن در من نگاه
بر تو شب بر من همان شب چاشتگاه
بر تو زندان بر من آن زندان چو باغ
عین مشغولی مرا گشته فراغ
پای تو در گِل، مرا گِل گشته گُل
مر تو را ماتم مرا سور و دهل
در زمینم با تو ساکن در محل
میدوم بر چرخ هفتم چون زحل
همنشینت من نیم سایهٔ من است
برتر از اندیشهها پایهٔ من است
زانک من ز اندیشهها بگذشتهام
خارج اندیشه پویان گشتهام
حاکم اندیشهام محکوم نی
زانک بنّا حاکم آمد بر بنا
جمله خلقان سخرهٔ اندیشهاند
زان سبب خسته دل و غمپیشهاند
قاصدا خود را به اندیشه دهم
چون بخواهم از میانشان بر جهم
من چو مرغ اوجم اندیشه مگس
کی بود بر من مگس را دسترس
قاصدا زیر آیم از اوج بلند
تا شکستهپایگان بر من تنند
چون ملالم گیرد از سفلی صفات
بر پرم همچون طیور الصافات
پر من رستهست هم از ذات خویش
بر نچفسانم دو پر من با سریش
جعفر طیار را پر جاریهست
جعفر طرار را پر عاریهست
نزد آنک لم یذق دعویست این
نزد سکان افق معنیست این
لاف و دعوی باشد این پیش غراب
دیگ تی و پر یکی پیش ذباب
چونک در تو میشود لقمه گهر
تن مزن چندانک بتوانی بخور
شیخ روزی بهر دفع سؤ ظن
در لگن قی کرد پر دُر شد لگن
گوهر معقول را محسوس کرد
پیر بینا بهر کمعقلی مرد
چونک در معده شود پاکت پلید
قفل نه بر حلق و پنهان کن کلید
هر که در وی لقمه شد نور جلال
هر چه خواهد تا خورد او را حلال



با انتخاب متن و لمس متن انتخابی میتوانید آن را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید.
هوش مصنوعی: در این شعر، فقیر به شیخ عذر و احوال خود را بیان میکند و در پاسخ به سؤالات شیخ، پاسخهایی عمیق و دقیق ارائه میدهد. او به بیان مفهوم نسبت و اوسط در مسائل میپردازد و نشان میدهد که هر کس وظیفه و نیازهای خود را دارد. فقیر بر این باور است که هرچه به مطلوب و نهایت نزدیکتر شوی، نیاز به اول و آخر کمتری داری. به علاوه، او دربارهٔ جایگاه اندیشه و فراتر از آن صحبت میکند و خود را از محدودیتهای انسانی جدا میداند. در نهایت، شاعری با استفاده از مثالها و تمثیلهای زیبا، به درک عمیقتری از حقیقت و وجود را میآورد.
هوش مصنوعی: آنگاه آن درویش حال خود را برای شیخ بازگفت و عذرخواهی را با پذیرفتن تاوان و جبران همراه کرد.
هوش مصنوعی: او به پرسش شیخ پاسخ داد؛ پاسخی نیکو و درست، مانند پاسخهایی که خضر میداد.
هوش مصنوعی: یعنی همان پاسخهایی که خضر به پرسشهای موسی کلیمالله داد و آنها را از سوی خدای دانا آشکار کرد.
هوش مصنوعی: گرههای موسی گشوده شد، بیش از آنچه در یاد بگنجد؛ خضر برای هر دشواری او کلیدی به دستش داد.
هوش مصنوعی: این درویش نیز از خضر میراثی از دانش باطنی داشت و همهٔ همت خود را در پاسخ دادن به شیخ به کار گرفت.
هوش مصنوعی: گفت: هرچند میانهروی حکمت است، اما میانه هم امری نسبی است و برای هر کس اندازهای دارد.
هوش مصنوعی: آب یک جوی برای شتر اندک است، ولی برای موش مانند دریاست.
هوش مصنوعی: کسی که سهم و اندازهٔ خوراکش چهار نان است، اگر دو یا سه نان بخورد میانهروی کرده است.
هوش مصنوعی: و اگر هر چهار نان را بخورد از میانه دور شده و مانند مرغابی گرفتار آز است.
هوش مصنوعی: کسی که اشتهایش ده نان است، اگر شش نان بخورد بدان که این برای او میانه است.
هوش مصنوعی: چون اشتهای من پنجاه نان است و اشتهای تو شش گرده، من و تو هماندازه و همسان نیستیم.
هوش مصنوعی: تو با ده رکعت نماز خسته میشوی، اما من با پانصد رکعت هم ناتوان و فرسوده نمیشوم.
هوش مصنوعی: یکی پابرهنه تا کعبه میرود و دیگری در راه تا مسجد از توان میافتد و بیخود میشود.
هوش مصنوعی: یکی در پاکبازی و گذشت جان خود را فدا کرد و دیگری با جانکندن یک نان بخشید.
هوش مصنوعی: این میانهروی دربارهٔ چیزهای دارای حد و پایان معنا دارد، یعنی چیزهایی که آغاز و انجام دارند.
هوش مصنوعی: باید آغاز و پایانی باشد تا بتوان میانه یا وسط آن را تصور کرد.
هوش مصنوعی: آنچه بینهایت است دو سو ندارد، پس چگونه میتوان برای آن میانهای در نظر گرفت؟
هوش مصنوعی: هیچکس نشانی از آغاز و انجام آن (کلمات و حقیقت الهی) نداده است؛ خداوند فرموده: اگر دریا برای کلمات پروردگارم مرکب شود، دریا تمام میشود و کلمات او تمام نمیشود.
هوش مصنوعی: اگر هفت دریا یکسره مرکب شوند، هیچ امیدی نیست که این سخن به پایان برسد.
هوش مصنوعی: اگر همهٔ باغها و بیشهها قلم شوند، از این سخن هرگز چیزی کاسته نمیشود.
هوش مصنوعی: همهٔ آن مرکب و قلم نابود میشود، ولی این سخن بیشمار الهی همچنان باقی میماند.
هوش مصنوعی: حال من گاهی به خواب میماند و آدم گمراه آن را خواب و غفلت میپندارد.
هوش مصنوعی: بدان که چشم من خفته است اما دلم بیدار است؛ ظاهر بیکار مرا در حقیقت سرگرم کار بدان.
هوش مصنوعی: پیامبر فرمود: چشمانم میخوابد، اما دلم از پروردگار جهانیان غافل نمیخوابد.
هوش مصنوعی: چشم تو بیدار است اما دلت در خواب غفلت است؛ چشم من در خواب است ولی دلم گشوده و رو به درهای غیب است.
هوش مصنوعی: دل من پنج حس دیگری جز حواس ظاهر دارد و حس دل هر دو جهان را تماشا میکند.
هوش مصنوعی: مرا با معیار ضعف و ناتوانی خودت نسنج؛ همان شبی که برای تو تاریک است برای من چون روز روشن است.
هوش مصنوعی: همان جایی که برای تو زندان است برای من باغ است؛ و همان اشتغال به کارهای ظاهری برای من عین آسودگی و فراغت شده است.
هوش مصنوعی: پای تو در گل مانده است، اما برای من گل به گُل بدل شده است؛ برای تو ماتم است و برای من جشن و شادی.
هوش مصنوعی: به ظاهر مانند تو در زمین و در همین جا ساکنم، اما در باطن مانند زحل در آسمان هفتم در حرکتم.
هوش مصنوعی: آن که همنشین توست خود من نیستم، سایهٔ من است؛ جایگاه حقیقی من بالاتر از همهٔ اندیشههاست.
هوش مصنوعی: زیرا من از عالم اندیشهها گذشتهام و بیرون از اندیشه در حرکت و سیرم.
هوش مصنوعی: من بر اندیشه فرمان میرانم و فرمانبر آن نیستم، همانگونه که بنّا بر بنا حاکم است.
هوش مصنوعی: همهٔ مردم اسیر و بازیچهٔ اندیشههای خویشاند و به همین سبب دلخسته و غمگیناند.
هوش مصنوعی: من به اختیار خود را به اندیشه میسپارم و هر وقت بخواهم از میان اندیشهها بیرون میجهم.
هوش مصنوعی: من مانند پرندهای در اوج آسمانم و اندیشه مانند مگس است؛ مگس کی به من دست مییابد؟
هوش مصنوعی: به عمد از اوج بلند پایین میآیم تا ناتوانان و شکستهپایان بتوانند گرد من جمع شوند و از من بهره ببرند.
هوش مصنوعی: هرگاه از صفات پست و زمینی دلتنگ شوم، مانند پرندگان صفزده در آسمان به بالا پرواز میکنم.
هوش مصنوعی: بال من از ذات خودم روییده است، نه اینکه دو بال عاریتی را با چسب به خود چسبانده باشم.
هوش مصنوعی: جعفر طیار بالی دارد که از خودش و همیشگی است، اما جعفرِ دزد و طرار بالش عاریتی و ساختگی است.
هوش مصنوعی: نزد کسی که این حال را نچشیده، این سخنان ادعا به نظر میآید؛ اما نزد ساکنان افقهای بلند معنا، حقیقتی روشن است.
هوش مصنوعی: این سخن در نظر کلاغ لاف و ادعاست؛ همانگونه که برای مگس دیگ خالی و دیگ پر فرقی ندارد.
هوش مصنوعی: اگر لقمه در وجود تو به گوهر معرفت بدل میشود، از خوردن دست مکش و هر چه میتوانی بخور.
هوش مصنوعی: شیخی روزی برای از میان بردن بدگمانی مریدان، در تشتی قی کرد و تشت پر از مروارید شد.
هوش مصنوعی: آن پیر بصیر گوهر معنوی را به خاطر مردم کمخرد به صورت محسوس آشکار کرد.
هوش مصنوعی: اما اگر غذای پاک در معدهات به پلیدی بدل میشود، بر گلویت قفل بزن و کلیدش را پنهان کن.
هوش مصنوعی: هر کس لقمه در وجودش به نور جلال الهی بدل شود، هر چه بخواهد بخورد بر او حلال است.
در حال بارگذاری آرایههای ادبی...
پیشنهاد تصاویر مرتبط از منابع اینترنتی
راهنمای نحوهٔ پیشنهاد تصاویر مرتبط از گنجینهٔ گنجور
میخواهید شما بخوانید؟ اینجا را ببینید.
معرفی ترانههایی که در متن آنها از این شعر استفاده شده است
مرتبسازی حاشیهها: محبوبترین | جدیدترین | قدیمیترین
تا به حال ۸ حاشیه برای این شعر نوشته شده است. 💬 من حاشیه بگذارم ...
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
reply thumb_up ۰ thumb_down ۰ flag link
برای حاشیهگذاری باید در گنجور نامنویسی کنید و با نام کاربری خود از طریق آیکون 👤 گوشهٔ پایین سمت چپ صفحات به آن وارد شوید.